The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являлись основные возбудители бактериальных кишечных инфекций и пищевых токсикоинфекций (Escherichia coli, Salmonella spp., Shigella spp., Yersinia enterocolitica, Campylobacter spp., Staphylococcus aureus), циркулирующие у сельскохозяйственных животных различных видов и в продукции животного происхождения.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны, әртүрлі типтегі ауылшаруашылық жануарларында және жануарлардан алынатын өнімдерде айналымда жүрген (Escherichia coli, Salmonella spp., Shigella spp., Yersinia enterocolitica, Campylobacter spp., Staphylococcus aureus) бактериялық ішек инфекцияларының және тағамдық токсикоинфекциялардың негізгі қоздырғыштары болып табылады.

Aim of work (in Russian) : Провести изучение устойчивости к противомикробным препаратам (AMR) основных возбудителей бактериальных пищевых инфекций, выделенных от животных и пищевых продуктов животного происхождения, с использованием подхода "Одно здоровье".

Aim of work (in Kazakh) : "Бір Денсаулық" тәсілін қолдана отырып, жануарлардан және жануарлардан алынатын тағамдардан бөліп алынған бактериялық тамақ инфекцияларының негізгі қоздырғыштарының микробқа қарсы тұрақтылығын (AMR) зерттеу.

Методы исследования (на русском) : Для достижения цели был использован комплексный подход, объединяющий эпизоотологические, микробиологические, молекулярно-генетические и биоинформатические методы исследований. Эпизоотологические методы позволили оценить текущую эпизоотологическую ситуацию, а также получить данные об интенсивности и разнообразии использования антимикробных препаратов. Микробиологические методы были использованы для выделения бактериальных изолятов и изучения их устойчивости к антимикробным препаратам. Молекулярно-генетические методы обеспечили получение данных микробиомов. Биоинформатические методы позволили определить факторы резистентности и оценить микробиологическое разнообразие при различных инфекционных заболеваниях животных в Казахстане.

Методы исследования (на казахском) : Мақсатқа жету үшін эпизоотологиялық, микробиологиялық, молекулярлық-генетикалық және биоинформатикалық зерттеу әдістерін біріктіретін кешенді тәсіл қолданылды. Эпизоотологиялық әдістер қазіргі эпизоотологиялық жағдайды бағалауға және микробқа қарсы препараттарды қолданудың қарқындылығы мен әртүрлілігі туралы деректер жинауға мүмкіндік берді. Микробиологиялық әдістер бактерияларды бөліп алу және олардың микробқа қарсы препараттарға төзімділігін зерттеу үшін қолданылды. Молекулярлық-генетикалық әдістер микробиом деректерін берді. Биоинформатикалық әдістер Қазақстандағы әртүрлі жұқпалы жануарлар ауруларындағы төзімділік факторларын анықтауға және микробиологиялық әртүрлілікті бағалауға мүмкіндік берді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Результаты исследования показали доминирование E. coli и S. aureus в продукции животного происхождения, наличие органоспецифичности микробных сообществ и выраженные различия микробиоты между видами животных. Наибольшие уровни бактериальной обсеменённости отмечены в продукции птицеводства и молочном сырье. По результатам научных исследований обнаружены MDR/XDR-штаммы E. coli и Shigella spp., а также экстремально устойчивые изоляты E. coli (до 14–15 устойчивостей). Наиболее высокая резистентность установлена к β-лактамам и тетрациклинам, тогда как аминогликозиды и карбапенемы сохраняют эффективность. Научная новизна заключается в первом комплексном исследовании АМР у пищевых патогенов в Казахстане с применением широкого набора молекулярных методов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері жануарлар өнімдерінде, органға тән микробтық қауымдастықтарда E. coli және S. aureus басымдығын және жануарлар түрлері арасындағы микробиоталардағы айтарлықтай айырмашылықтарды көрсетті. Бактериялық ластанудың ең жоғары деңгейі құс өнімдері мен сүт өнімдерінде байқалды. Ғылыми зерттеу нәтижесі бойынша E. coli және Shigella spp. MDR/XDR штамдары, сондай-ақ өте төзімді E. coli изоляттары (14-15 төзімділік деңгейіне дейін) анықталды. β-лактамдар мен тетрациклиндерге ең жоғары төзімділік анықталды, ал аминогликозидтер мен карбапенемдер өз тиімділігін сақтап қалды. Ғылыми жаңалығы келесідей: Қазақстанда тағамдық жолмен берілетін патогендердегі микробқа қарсы төзімділікті кең ауқымды молекулярлық әдістерді қолдана отырып, алғашқы кешенді зерттеу.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В рамках проекта проведены исследования на территории трёх областей: Западно-Казахстанской, Костанайской и Акмолинской. Всего собрано и проанализировано 1103 образца, включая 403 образца в ЗКО, 495 в Костанайской области (78 от животных и птиц, 417 пищевых продуктов) и 205 в Акмолинской области от животных с клиническими признаками инфекций. Идентифицированы ключевые бактериальные патогены пищевых инфекций: E. coli, Shigella spp., Staphylococcus aureus, Campylobacter. Разработан алгоритм отбора, транспортировки и подготовки проб, оптимизирован ПЦР-протокол для детекции 64 генетических маркеров. Молекулярные методы демонстрируют на 15–20% более высокую чувствительность по сравнению с классическими микробиологическими подходами. Сформирован перечень пищевых продуктов с высоким риском контаминации, обоснованы методические подходы к оценке микробиологической безопасности. Практические результаты включают повышение качества мониторинга и биобезопасности АПК, публикацию трёх научных статей. Ожидаемый экономический эффект связан со снижением рисков распространения антибиотикорезистентных инфекций, повышением эффективности контроля и уменьшением затрат на профилактику и лечение.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоба аясында зерттеулер үш аймақта: Батыс Қазақстан, Қостанай және Ақмола облыстарында жүргізілді. Барлығы 1103 үлгі жиналып, талданды, оның ішінде Батыс Қазақстанда 403, Қостанайда 495 (78 жануарлар мен құстардан, 417 азық-түлік өнімдерінен) және Ақмолада инфекцияның клиникалық белгілері бар жануарлардан 205 үлгі алынды. Тағамдық инфекцияларды тудыратын негізгі бактериялық патогендер анықталды: E. coli, Shigella spp., Staphylococcus aureus және Campylobacter. Үлгілерді жинау, тасымалдау және дайындау алгоритмі жасалды және 64 генетикалық маркерді анықтауға арналған ПТР хаттамасы оңтайландырылды. Молекулярлық әдістер классикалық микробиологиялық тәсілдермен салыстырғанда 15-20%-ға жоғары сезімталдықты көрсетеді. Ластану қаупі жоғары азық-түлік өнімдерінің тізімі жасалды және микробиологиялық қауіпсіздікті бағалаудың әдіснамалық тәсілдері негізделді. Тәжірибелік нәтижелерге ауыл шаруашылығы секторындағы мониторинг пен биоқауіпсіздіктің жақсаруы және үш ғылыми мақаланың жариялануы жатады. Күтілетін экономикалық әсер антибиотиктерге төзімді инфекциялардың таралу қаупінің төмендеуімен, бақылау тиімділігінің артуымен және алдын алу мен емдеуге жұмсалатын шығындардың азаюымен байланысты.

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Результаты проекта повысят эффективность мониторинга и контроля антимикробной резистентности, что позволит своевременно выявлять угрозы, связанные с распространением устойчивых бактерий. Создание баз данных генетических факторов резистентности и разработка методических рекомендаций усилят биологическую и пищевую безопасность в Казахстане. В целом проект будет способствовать снижению экономических потерь и улучшению здоровья населения и животных.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаның нәтижелері антимикробтық резистенттілікті мониторингілеу мен бақылаудың тиімділігін арттырып, тұрақты бактериялардың таралуымен байланысты қауіптерді дер кезінде анықтауға мүмкіндік береді. Резистенттікке жауапты генетикалық факторлар бойынша деректер базасын құру және әдістемелік ұсынымдарды әзірлеу еліміздегі биологиялық пен азық-түлік қауіпсіздігін күшейтеді. Жалпы алғанда, жоба экономикалық шығындарды азайтуға, сондай-ақ халық пен жануарлардың денсаулығын жақсартуға ықпал етеді.

Field of application (in Russian) : Исследование применимо в области ветеринарии, биологической и пищевой безопасности. Результаты могут использоваться в системах мониторинга антибиотикорезистентности, разработки программ по контролю пищевых инфекций, а также для улучшения образовательных и научных программ. Потребители: Ветеринарные и санитарно-эпидемиологические службы и Целевые лаборатории контроля за безопасностью продуктов, Государственные органы, регулирующие вопросы биологической и пищевой безопасности, Научные и образовательные учреждения, работающие в сфере ветеринарии, медицины и биотехнологий.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу ветеринария, биологиялық және тағамдық қауіпсіздік саласында қолданылады. Нәтижелер антибиотикке төзімділікті бақылау жүйелерінде, тамақ инфекцияларын бақылау бағдарламаларын әзірлеуде, білім беру және ғылыми бағдарламаларды жақсартуда қолданылуы мүмкін. Тұтынушылар: ветеринариялық және санитариялық-эпидемиологиялық қызметтер және өнімдердің қауіпсіздігін бақылаудың нысаналы зертханалары, биологиялық және тамақ қауіпсіздігі мәселелерін реттейтін мемлекеттік органдар, ветеринария, медицина және биотехнология саласында жұмыс істейтін ғылыми және білім беру мекемелері.