The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования является совокупность конструкционных сталей, применяемых в корпусных деталях и трубопроводах атомных и тепловых энергетических установок, находящихся в условиях воздействия высокотемпературных коррозионно-активных сред и механических напряжений. Объект разработки — методика инженерного расчёта прочности и долговечности элементов энергетического оборудования, а также комплекс экспериментального испытательного оборудования для определения истинных механических свойств сталей в условиях эксплуатационных сред.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу объектісі — атомдық және жылу энергетикалық қондырғылардың корпустық бөлшектерінде және құбырларында қолданылатын конструкциялық болаттар жиынтығы, олар жоғары температуралы коррозиялық белсенді орталар мен механикалық кернеулер әсеріне ұшырайды. Әзірлеу объектісі — энергетикалық жабдық элементтерінің беріктігі мен қызмет ету мерзімін инженерлік есептеу әдістемесі және болаттардың нақты механикалық қасиеттерін эксплуатациялық орталар жағдайында анықтауға арналған эксперименттік жабдықтар кешені.

Aim of work (in Russian) : Целью данного проекта является разработка методики инженерного расчета прочности элементов конструкции энергетических установок, и выдача рекомендации по назначению планового срока службы оборудования, и по оценке его остаточного ресурса, учитывающее влияние на прочностные и пластические характеристики материала оборудование высокотемпературных эксплуатационных сред. Разработка и создание комплекса экспериментального испытательного оборудования, позволяющего проведение экспериментальные испытания в высокотемпературных коррозионно-активных средах, соответствующих эксплуатационным условиям работы энергетического оборудования. Проведение экспериментальных испытаний образцов реакторной и котельной стали в высокотемпературной эксплуатационной коррозионной среде, а также соответствующих условиям нагруженности оборудования для получения истинных фактических значений характеристик прочности и пластичности.

Aim of work (in Kazakh) : Бұл жобаның мақсаты энергетикалық қондырғылардың құрылымдық элементтерінің беріктігінің инженерлік есептеу әдістемесін әзірлеу және жабдықтың жоспарлы қызмет ету мерзімін тағайындау және материалдың беріктігі мен пластикалық қасиеттерінің сипаттамаларына жоғары температуралы эксплуатациялық ортаның әсерін ескере отырып, оның қалдық ресурсын бағалау бойынша ұсыныстар беру болып табылады. Энергетикалық жабдықтың эксплуатациялық жағдайларына сәйкес келетін жоғары температуралы коррозиялық-белсенді ортада эксперименттік сынақтар жүргізуге мүмкіндік беретін эксперименттік сынақ жабдығының кешенін әзірлеу және құру. Жоғары температуралы эксплуатациялық коррозиялық ортада, сондай-ақ жабдықтың жүктелуі жағдайларына сәйкес келетін жүктелу кезінде материалдың беріктік пен икемділік сипаттамаларының нақты шынайы мәндерін алу үшін реакторлар және қазандық жасалатын болаттардың үлгілеріне эксперименттік сынақтар жүргізу.

Методы исследования (на русском) : - металлографические исследования продольных и поперечных шлифов образцов, испытанных в высокотемпературной воде на статическое растяжение, с применением металлографического микроскопа с высокой разрешающей способностью; - теоретико-экспериментальные исследования кинетики образования и развития микро- и макроскопических трещин на образцах, испытанных с различными сроками взаимодействия с коррозионной средой; - методы математической статистики и регрессионного анализа для обработки результатов экспериментальных исследований образцов; - применение тензометрических станций и высокоточных индуктивных датчиков измерения напряжений и деформаций в высокотемпературных средах; - стандартные методы испытаний образцов сталей на коррозионное растрескивание, на длительную прочность и статическое растяжение с низкими скоростями деформирования, позволяющие установить истинные характеристики прочности и пластичности металлов в коррозионной среде; - программное обеспечение для инженерного анализа, представления результатов экспериментов в графическом виде и в виде математических зависимостей, обработанных методами наименьших квадратов и регрессионным анализом результатов экспериментов; - выполнение теоретических исследовании методами построения математической модели, включающей временные изменения параметров механических свойств исследуемых сталей под действием коррозионной среды при эксплуатации.

Методы исследования (на казахском) : Жоғары мүмкіндік қабілеті бар металлографиялық микроскоп арқылы жоғары температуралы суда статикалық созылу кезінде үлгілердің бойлық және көлденең шлифтерін металлографиялық зерттеу; Коррозиялық ортада әртурлі уақытт өзара әрекеттесетін үлгілердегі микро- және макрожарықшалардыың түзілуі мен дамуының кинетикасын теориялық-жсперименттік зерттеу. Сынақ үлгілеріне жүргізілген тәжірибелік зерттеулердің нәтижелерін өңдеуде регрессиялық талдау және математикалық статистика әдістері. жоғары температуралы орталарда кернеулер мен деформацияларды өлшеуге арналған тензометриялық станциялар мен жоғары дәлдікті индуктивті датчиктерді қолдану; коррозиялық жарылу, ұзақ мерзімді беріктік және төмен деформация жылдамдықтарымен статикалық созылу бойынша болат үлгілерін сынаудың стандартты әдістері, металлдың коррозиялық ортадағы нақты беріктік және пластикалық қасиеттерін анықтауға мүмкіндік береді; инженерлік талдау үшін бағдарламалық қамтамасыз етуді қолдану, эксперимент нәтижелерін графикалық түрде және ең кіші квадраттар әдісі мен регрессиялық талдау арқылы алынған математикалық тәуелділіктер түрінде ұсыну; коррозиялық орта әсерінен зерттелетін болаттардың механикалық қасиеттер параметрлерінің уақыт бойынша өзгеруін сипаттайтын математикалық модель құру әдістері арқылы теориялық зерттеулер жүргізу.

Obtained results and novelty (in Russian) : Новизна данного научно-технического проекта заключается в том, что решение вопросов экспериментального определения влияния коррозионных сред и оценка степени снижения основных характеристик прочности и пластичности конструкционных сталей.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Осы ғылыми-техникалық жобаның жаңашылдығы коррозиялық орталардың әсерін эксперименттік түрде анықтау және конструкциялық болаттардың беріктік пен пластикалық қасиеттерінің төмендеу дәрежесін бағалау мәселесінің шешілуінде жатыр.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные и технико-экономические показатели проекта включают: Достоверные экспериментальные характеристики прочности и пластичности конструкционных сталей при воздействии коррозионно-активных сред различной температуры и при низких скоростях деформирования. Математическая модель снижения прочности сталей при воздействии высокотемпературной воды, учитывающая механизм образования локальных разрушений и трещин. Комплекс специализированного лабораторного оборудования, обеспечивающий проведение статических и длительных испытаний в условиях, соответствующих эксплуатации энергетических установок (температура, давление, химический состав среды). Методика инженерного расчёта долговечности, позволяющая учитывать влияние коррозионно-механических факторов на ресурс оборудования. База данных гарантированных характеристик сталей, предназначенная для использования при проектировании, ремонте и диагностике оборудования энергетического комплекса.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жобаның негізгі конструкциялық және техникалық-экономикалық көрсеткіштері: Коррозиялық белсенді орталардың әртүрлі температураларында және төмен деформация жылдамдықтарында конструкциялық болаттардың беріктігі мен пластикалық қасиеттерінің сенімді эксперименттік сипаттамалары. Болаттардың беріктігінің төмендеу процесінің математикалық моделі, локалды зақымдану мен жарықшақтардың пайда болу механизмін ескере отырып. Энергетикалық қондырғылардың эксплуатациялық жағдайларына сәйкес статикалық және ұзақ мерзімді сынақтарды жүргізуге мүмкіндік беретін арнайы зертханалық жабдықтар кешені (температура, қысым, ортаның химиялық құрамы). Коррозиялық-механикалық факторлардың жабдықтың ресурсына әсерін ескеруге мүмкіндік беретін инженерлік есептеу әдістемесі. Жобаланған және жөнделетін энергетикалық жабдыққа арналған болаттардың сенімді қасиеттері туралы деректер базасы.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено. ожидается внедрения

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілген жоқ. Енгізілу күтілуде.

Efficiency (in Russian) : Экономический эффект от предлагаемой разработки заключается в повышении безопасности атомных и тепловых энергетических установок, увеличении межремонтных сроков и снижении риска экологического и экономического ущерба от их разрушения.

Efficiency (in Kazakh) : Ұсынылып отырған әзірлеменің экономикалық тиімділігі атомдық және жылу энергетикалық қондырғылардың қауіпсіздігін арттыруға, жөндеуаралық мерзімдерді ұзартуға және олардың бұзылуынан туындайтын экологиялық және экономикалық шығындар тәуекелін төмендетуге негізделеді.

Field of application (in Russian) : Комплексы атомной электрической станции и тепло- электроэнергетическая отрасль Республики Казахстан, научно-исследовательские и проектные институты по проблеме машиностроения, а также нефтеперерабатывающие заводы

Field of application (in Kazakh) : Қазақстан Республикасының атом электр станциялары кешендері мен жылу-энергетика саласы, машина жасау мәселелері бойынша ғылыми-зерттеу және жобалау институттары, сондай-ақ мұнай өңдеу зауыттары.