The object of research, development or design (in Russian) : Месторождения драгоценных металлов, сеть подземных горных выработок, напряженно-деформированное состояние их обнажений

The object of research, development or design (in Kazakh) : Бағалы металдардың кен орындары, жер асты кеніштерінің желісі және олардың шығуларының кернеулі-деформациялық жағдайы

Aim of work (in Russian) : Установление закономерностей формирования зон потенциальных катастрофических проявлений горного давления при подземном извлечении руд драгоценных металлов (в частности золота), обеспечение на этой основе устойчивости породных обнажений и безопасности горных работ, в том числе в районе геологических нарушений, а также внедрение в практику проектирования алгоритмов интеллектуального анализа данных.

Aim of work (in Kazakh) : Қымбат металл кендерін (атап айтқанда алтын) жерасты өндіру кезінде тау жыныстары қысымының ықтимал апаттық көріністері аймақтарының қалыптасу заңдылықтарын белгілеу, осы негізде тау жыныстарының шөгінділерінің тұрақтылығын және тау-кен жұмыстарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету, оның ішінде геологиялық бұзылулар аймақтарында, сондай-ақ деректерді өндіру алгоритмдерін жобалау тәжірибесіне енгізу.

Методы исследования (на русском) : Метод гидроразрыва по установлению тензоров главных напряжений природного поля на исследуемом месторождении, лабораторные исследования по определению прочностных и упруго-деформационных свойств горных пород, численные методы определения напряженно-деформированного состояния обнажений горного массива, методы интеллектуальной обработки больших массивов данных.

Методы исследования (на казахском) : Зерттелетін кен орнында табиғи өрістің басты кернеулерінің тензорларын орнату бойынша гидрожарылу әдісі, тау жыныстарының беріктік және серпінді-деформациялық қасиеттерін анықтау бойынша зертханалық зерттеулер, тау сілемінің жалаңаштануының кернеулі-деформацияланған жай-күйін анықтаудың сандық әдістері, деректердің үлкен массивтерін интеллектуалды өңдеу әдістері.

Obtained results and novelty (in Russian) : В лабораторных условиях по месторождению Жолымбет в результате камеральной обработки получены следующие результаты: - по данным скважин горизонта 720м индекс GSI варьирует от 47 до 74. В среднем составляет 62 со среднеквадратическим отклонением, равным 8, то есть с вариацией 13%; - по данным скважин горизонта 820м индекс GSI варьирует от 59 до 75. В среднем составляет 66 со среднеквадратическим отклонением, равным 5, то есть с вариацией 7,5%; - в соответствии с классификацией Хока-Брауна, с учетом, что породы на обследованных глубинах не выветрены, но разбиты трещинами с гладкими поверхностями, можно отнести породный массив в условиях месторождения Жолымбет к «среднему» качеству. Разработка гибридной системы, в которой результаты численного моделирования RS3 используются как дополнительный источник знаний о механизме разрушения массива, а алгоритмы машинного обучения обеспечивают адаптивное уточнение и обобщение этих зависимостей, создаёт основу для построения надежных предсказательных моделей устойчивости подземных выработок. Такой подход открывает возможность не только количественно оценивать уровень риска, но и интерпретировать его в терминах физико-механических процессов, что существенно повышает прикладную ценность прогнозов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жолымбет кен орны бойынша зертханалық жағдайларда камералдық өңдеу нәтижесінде мынадай нәтижелер алынды: - 720м көкжиек ұңғымаларының деректері бойынша GSI индексі 47-ден 74-ке дейін өзгереді. Орташа алғанда 8-ге тең орташа квадраттық ауытқумен, яғни 13% вариациямен 62 құрайды; - 820м көкжиек ұңғымаларының деректері бойынша GSI индексі 59-дан 75-ке дейін өзгереді. Орташа алғанда 5-ке тең орташа квадраттық ауытқумен, яғни 7,5% вариациямен 66 құрайды; - Хок-Браун жіктемесіне сәйкес, зерттелген тереңдіктегі жыныстардың желбегенін, бірақ беті тегіс жарықшақтармен бөлінгенін ескере отырып, Жолымбет кен орны жағдайындағы жыныс массивін «орташа» сапаға жатқызуға болады. RS3 сандық модельдеу нәтижелері массивтің бұзылу механизмі туралы қосымша білім көзі ретінде пайдаланылатын гибридтік жүйені әзірлеу, ал машиналық оқыту алгоритмдері осы тәуелділіктерді бейімдеп нақтылауды және жалпылауды қамтамасыз етеді, жер асты қазбаларының орнықтылығының сенімді болжамды модельдерін құруға негіз болады. Мұндай тәсіл тәуекел деңгейін сандық бағалауға ғана емес, сонымен қатар оны физикалық-механикалық процестер терминдерінде түсіндіруге мүмкіндік береді, бұл болжамдардың қолданбалы құндылығын айтарлықтай арттырады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : На основе методики, рекомендуемой ISRM (Международное общество механики горных пород) методом гидроразрыва с использованием измерительно-вычислительного комплекса «Гидроразрыв» в 2-х замерных станциях (замерная станция №1 – водосборник на горизонте 720 м с координатами X=8821, Y=14899, Z=-366), замерная станция №2 – Водосборник на горизонте 820 м с координатами X=8766, Y= 14999, Z=-460) выполнено определение начального природного поля напряжений, действующего в районе месторождения Жолымбет. Получены следующие результаты: - для месторождения характерны соотношения главных напряжений: σ1 (σверт) =γH, σ2 ~ 1.4γH, σ3 ~ 0.6 γH. - азимут действия максимального горизонтального напряжения составляет 40°.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : ISRM (Тау жыныстары механикасының халықаралық қоғамы) ұсынатын әдістеме негізінде 2 өлшеу станциясында «Гидрожарылу» өлшеу-есептеу кешенін пайдалана отырып, гидрожару әдісімен (№ 1 өлшеу станциясы - X = 8821, Y = 14899, Z = -366 координаттары бар 720 м көкжиектегі су жинағыш), № 2 өлшеу станциясы - X = 8766, Y = 14999, Z = -460 координаттары бар 820 м көкжиектегі су жинағыш) кернеулердің бастапқы табиғи өрісін анықтау орындалды «Жолымбет» кен орны ауданында жұмыс істейтін. Келесі нәтижелер алынды: - кен орнына басты кернеулердің арақатынасы тән: σ 1 (σ верт) = γ H, σ 2 ~ 1.4γH, σ 3 ~ 0.6 γ H. - ең жоғары көлденең кернеудің әсер ету азимуты 40° құрайды.

Level of implementation (in Russian) : Комплекс работ, включающий полевые, лабораторные исследования, цифровое моделирование и анализ большого массива данных позволит расширить круг решаемых проблем по обеспечению полноты выемки рудного тела в неблагоприятных геологических условиях.

Level of implementation (in Kazakh) : Далалық, зертханалық зерттеулерді, цифрлық модельдеу мен деректердің үлкен массивін талдауды қамтитын жұмыстар кешені қолайсыз геологиялық жағдайларда кен денесін қазып алудың толықтығын қамтамасыз ету бойынша шешілетін проблемалар шеңберін кеңейтуге мүмкіндік береді.

Efficiency (in Russian) : Расширение минерально-сырьевой базы без вовлечения в отработку дополнительных площадей.

Efficiency (in Kazakh) : Қосымша алаңдарды өңдеуге тартпай минералдық-шикізат базасын кеңейту.

Field of application (in Russian) : Геомеханика и подземная геотехнология, безопасное извлечение руд драгоценных металлов подземным способом.

Field of application (in Kazakh) : Геомеханика және жерасты геотехнологиясы, жер асты әдістерімен бағалы металл кендерін қауіпсіз өндіру.