The object of research, development or design (in Russian) : Орошаемые территории в Жамбыльской области

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жамбыл облысындағы суармалы аумақтар.

Aim of work (in Russian) : Создать информационную систему для оптимизации управления водными ресурсами в Жамбылской области, с целью снижения расхода воды за счет разработки и введения гидромодульного районирования.

Aim of work (in Kazakh) : Гидромодульдік аудандастыруды әзірлеу және енгізу есебінен су шығынын азайту мақсатында Жамбыл облысында су ресурстарын басқаруды оңтайландыру үшін ақпараттық жүйе құру.

Методы исследования (на русском) : Методологическая база исследования опиралась на сочетание дистанционного зондирования Земли, анализа многолетних агроклиматических, почвенно-мелиоративных и гидрологических данных. Спутниковые данные подвергались предобработке и использовались для расчётов индексов NDVI, NDWI, NDMI и оценок эвапотранспирации, что обеспечило объективную характеристику изменения растительного покрова и влажности территории. Полевые наблюдения позволили пространственно верифицировать спутниковые оценки. Все полученные данные были интегрированы в единую ГИС-платформу на базе PostgreSQL/PostGIS для дальнейшей обработки, анализа и классификации гидромодульных зон.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеудің әдіснамалық базасы Жерді қашықтықтан зондтауды (ЖҚЗ), көпжылдық агроклиматтық, топырақ-мелиоративтік және гидрологиялық деректерді талдауды үйлестіруге негізделді. Спутниктік деректер алдын ала өңдеуден өткізілді және NDVI, NDWI, NDMI индекстерін есептеуге, сондай-ақ эвапотранспирацияны бағалауға пайдаланылды, бұл аумақтың өсімдік жамылғысы мен ылғалдылығының өзгеруінің объективті сипаттамасын беруге мүмкіндік берді. Далалық бақылаулар спутниктік бағалауларды кеңістіктік верификациялауға (дәлелдеуге) мүмкіндік берді. Алынған барлық деректер гидромодульдік аймақтарды одан әрі өңдеу, талдау және жіктеу үшін PostgreSQL/PostGIS базасындағы бірыңғай ГАЖ-платформасына кіріктірілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе работы проведён всесторонний анализ теоретических, методических и нормативных материалов, что позволило уточнить понятия и цели гидромодульного районирования и определить современные принципы его применения в условиях перехода к ресурсосберегающему управлению водными ресурсами. Создана единая база данных орошаемых территорий Жамбылской области, включающая многолетние ряды агроклиматических, почвенных и гидрологических параметров, данные ДЗЗ и полевых обследований. Получена серия индексных карт (NDVI, NDWI, NDMI, эвапотранспирации), позволившая выявить границы зон с различным уровнем влажности, растительного покрытия, водообеспеченности и мелиоративной устойчивости. Научная новизна исследования заключается в адаптированной методике многокритериальной классификации гидромодульных зон, основанной на интеграции спутниковых и полевых данных.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жұмыс барысында теориялық, әдістемелік және нормативтік материалдарға жан-жақты талдау жүргізілді, бұл гидромодульдік аудандастырудың ұғымдары мен мақсаттарын нақтылауға және су ресурстарын үнемдеуші басқаруға көшу жағдайында оның қазіргі қолдану қағидаттарын айқындауға мүмкіндік берді. Жамбыл облысының суармалы аумақтары бойынша агроклиматтық, топырақ және гидрологиялық параметрлердің көпжылдық қатарларын, ЖҚЗ деректерін және далалық зерттеу нәтижелерін қамтитын бірыңғай дерекқор құрылды. Әртүрлі ылғалдылық деңгейі, өсімдік жамылғысы, сумен қамтамасыз етілуі және мелиоративтік тұрақтылығы бар аймақтардың шекараларын анықтауға мүмкіндік беретін индекс карталарының сериясы (NDVI, NDWI, NDMI, эвапотранспирация) алынды. Зерттеудің ғылыми жаңалығы спутниктік және далалық деректерді кіріктіруге негізделген гидромодульдік аймақтарды көпкритериалды жіктеудің бейімделген әдістемесінде болып табылады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Сформирована полнофункциональная ГИС-система на платформе PostgreSQL/PostGIS, обеспечивающая хранение, обработку и визуализацию разнотипных данных (растровых, векторных, табличных) и позволяющая выполнять пространственный анализ для поддержки управленческих решений в водохозяйственной сфере. По итогам картографических работ определены ключевые зоны риска: участки с NDMI < 0.2, требующие повышенного объёма оросительной воды, и территории с признаками засоления и низкой фильтрацией, требующие мелиоративных мероприятий. Пространственные оценки эвапотранспирации выявили диапазон сезонных значений от ~23 до ~624 мм, что формирует основу для расчётов гидромодулей и норм полива по различным типам земель. Выполнение всех работ в срок, создание базы данных и публикация статьи в журнале, индексируемом Scopus, подтверждают высокую эффективность использования выделенных ресурсов и достижение всех предусмотренных проектом технико-экономических показателей.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : PostgreSQL/PostGIS платформасында толық функционалды ГАЖ-жүйесі қалыптастырылды, ол әртүрлі деректерді (растрлық, векторлық, кестелік) сақтауды, өңдеуді және визуализациялауды қамтамасыз етеді, сондай-ақ су шаруашылығы саласындағы басқарушылық шешімдерді қолдау үшін кеңістіктік талдау жүргізуге мүмкіндік береді. Картографиялық жұмыстар қорытындысы бойынша негізгі тәуекелді аймақтар анықталды: NDMI < 0.2 көрсеткіші бар, суару суының жоғары көлемін қажет ететін аймақтар және тұздану мен төмен сүзілу белгілері бар, мелиоративтік іс-шараларды талап ететін аумақтар. Эвапотранспирацияға кеңістіктік бағалау жүргізіліп, оның маусымдық мәндер диапазоны ~23-тен ~624 мм-ге дейін екені анықталды, бұл әртүрлі жер типтері бойынша гидромодульдер мен суару нормаларын есептеуге негіз болады. Барлық жұмыстардың белгіленген мерзімде орындалуы, дерекқордың құрылуы және Scopus-та индекстелетін журналда мақаланың жариялануы бөлінген ресурстарды пайдаланудың жоғары тиімділігін және жобада көзделген барлық техникалық-экономикалық көрсеткіштерге қол жеткізілгенін растайды.

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Проект продемонстрировал высокую эффективность, так как все запланированные задачи выполнены в полном объёме, разработанные методические и ГИС-решения подтвердили свою практическую применимость для управления водными ресурсами Жамбылской области. Эффективность подтверждается публикацией в журнале, индексируемом Scopus, что превышает установленные проектом требования и свидетельствует о высокой научной значимости полученных результатов.

Efficiency (in Kazakh) : Жоба өзінің жоғары тиімділігін айқын көрсетті. Жоспарланған барлық міндеттер толық әрі сапалы орындалды, ал әзірленген әдістемелік тәсілдер мен ГАЖ-технологиялық шешімдер Жамбыл облысының су ресурстарын басқару жүйесінде практикалық тұрғыдан қолдануға жарамдылығын дәлелдеді. Жобаның тиімділігі Scopus деректер базасында индекстелетін журналда мақаланың жариялануымен расталды. Бұл көрсеткіш жобамен белгіленген талаптардан жоғары болып, алынған нәтижелердің ғылыми құндылығы мен маңыздылығының жоғары екенін көрсетеді.

Field of application (in Russian) : Сельское хозяйство, мелиорация, управление водными ресурсами, наука и образование.

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы, мелиорация, су ресурстарын басқару, ғылым және білім беру.