The object of research, development or design (in Russian) : Компоненты окружающей среды: ледники, вода, донный ил, фауна и флора и т.д.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қоршаған ортаның компоненттері: мұздықтар, су, төменгі лай, фауна мен флора және т. б.

Aim of work (in Russian) : Цель проекта – изучение негативного влияния физико-химического и биологического загрязнения на ледниковую систему гор Жетысу Алатау, определяющего качество водных ресурсов на основе определения причинно-следственной связи между характером и степенью обогащения тяжелыми металлами и увеличение бактериологического загрязнения, а также использования результатов научных исследований с целью развития исследовательских компетенций и функциональной грамотности студентов при изучении базовых и специализированных дисциплин естественного направления.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты — Жетысу Алатауындағы мұздық жүйесіне физико-химиялық және биологиялық ластанудың теріс әсерін зерттеу. Бұл су ресурстарының сапасын ауыр металдармен ластанудың сипаты мен дәрежесі, сондай-ақ бактериологиялық ластанудың артуы арасындағы себеп-салдарлық байланысты анықтау арқылы айқындайды. Сонымен қатар, ғылыми зерттеулердің нәтижелерін пайдалану арқылы студенттердің зерттеу құзыреттілігін және табиғи бағыттағы базалық және мамандандырылған пәндерді оқу кезінде функционалдық сауаттылығын дамыту.

Методы исследования (на русском) : Отбор и анализ проб по водосбору, водорослей, донных макробеспозвоночных, рыб. Оценка влияния антропогенной нагрузки на экологическое состояние воды реки Каратал. Химический анализ воды (определение Cu²⁺, Pb²⁺, Zn²⁺, Cd²⁺ и др.). Расчёт интегрального показателя качества воды - индекса загрязнения воды. Использование метода фитотестирования. Применение методов очистки и анализа загрязнений: физико-механические (фильтрация, центрифугирование); физико-химические (коагуляция, флокуляция, адсорбция, ионный обмен, флотация, осмос, ультрафильтрация); химические (нейтрализация, окисление, восстановление); биохимические (биовыщелачивание, биоокисление). Спектрометрия для определения содержания элементов. Исследование бактериальных сообществ. Фильтрация литровых проб воды через мембрану 0,22 мкм. Статистическая обработка (Statgraphics, STATISTICA, PAST). Исследование донных макробеспозвоночных и рыб. Сушка, гомогенизация. Анализ общего содержания ртути (DMA-80 Direct Mercury Analyzer). Применение портативного спектрометра Формирование 3D-моделей загрязнения в ГИС-среде. Анализ данных методами многомерной статистики.

Методы исследования (на казахском) : Су жинау, балдырлар, төменгі макро омыртқасыздар, балықтар бойынша сынамаларды іріктеу және талдау. Қаратал өзені суының экологиялық жағдайына антропогендік жүктеменің әсерін бағалау. Суды химиялық талдау (Cu2 определение, Pb2,, Zn2,, Cd2 и және т. б. анықтау). Су сапасының интегралды көрсеткішін есептеу - судың ластану индексі. Фито тестілеу әдісін қолдану. Ластануды тазарту және талдау әдістерін қолдану: физика-механикалық (сүзу, центрифугалау); физика-химиялық (коагуляция, флокуляция, адсорбция, ион алмасу, флотация, осмос, ультрафильтрация); химиялық (бейтараптандыру, тотығу, тотықсыздану); биохимиялық (био сілтілеу, био тотығу). Элементтердің құрамын анықтауға арналған спектрометрия. Бактериялық қауымдастықтарды зерттеу. 0,22 мкм мембрана арқылы литрлік су сынамаларын сүзу. Статистикалық өңдеу (Statgraphics, STATISTICA, PAST). Төменгі макро омыртқасыздарды және балықтарды зерттеу. Кептіру, гомогенизация. Сынаптың жалпы мөлшерін талдау (DMA-80 direct Mercury Analyzer). Портативті спектрометрді қолдану, ГАЖ ортасында ластанудың 3D модельдерін қалыптастыру. Көпөлшемді статистика әдістерімен деректерді талдау.

Obtained results and novelty (in Russian) : Изучены научные труды казахстанских и зарубежных ученых по проблеме исследования. Обоснованы и определены экологические реакции чувствительных высокогорных организмов в зависимости от особенностей изучаемого вида как вида-индикатора. Отобраны пробы воды по заранее спланированной карте отбора проб - для химического и микробиологического анализа, что позволяет решить задачу идентификации состава и свойств воды с переходом к оценке всего источника в целом. Проведен сезонный отбор проб воды и почвы для определения характерных загрязняющих веществ водотока. Выявлены проблемы с качеством природной воды, связанные с высоким уровнем биологической потребности в кислороде, бактериологическим загрязнением, значительным количеством нитратов, угрожающих использованию водных ресурсов для питьевого водоснабжения. Исследовано влияние химического состава воды на растения, фауну, флору и донный ил с помощью узкоспециализированной радиографии.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу тақырыбы бойынша қазақстандық және халықаралық ғалымдардың ғылыми еңбектері қарастырылды. Зерттеліп жатқан түрдің индикаторлық түр ретіндегі сипаттамаларына байланысты сезімтал биік тауда тіршілік ететін организмдердің экологиялық реакциялары негізделіп, анықталды. Химиялық және микробиологиялық талдау үшін су үлгілері алдын ала жоспарланған сынама алу картасына сәйкес жиналды, бұл судың құрамы мен қасиеттерін анықтауға және кейіннен бүкіл көзді бағалауға мүмкіндік берді. Су ағынындағы ластаушы заттарды анықтау үшін маусымдық су мен топырақ сынамалары алынды. Ауыз сумен жабдықтау үшін су ресурстарын пайдалануға қауіп төндіретін биологиялық оттегіге деген сұраныс деңгейінің жоғары болуымен, бактериологиялық ластанумен және нитраттардың айтарлықтай мөлшерімен байланысты табиғи су сапасының мәселелері анықталды. Су химиясының өсімдіктерге, фаунаға, флораға және түбіндегі шөгінділерге әсері мамандандырылған радиография көмегімен зерттелді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Для проведения лабораторных исследований приобретен анализатор тяжелых металлов на общую сумму 8,3 млн. тенге. Организована полевая экспедиция на ледники Каскабулак, Тронова и Безсонова в соответствии с картой отбора проб для проведения химического и микробиологического анализа воды, почвы, водорослей и рыбы.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зертханалық эксперименттерді жүргізу үшін жалпы 8,3 млн теңгеге ауыр металдар анализаторы құрылғысы сатып алынды. Химиялық және микробиологиялық талдау үшін су мен топырақ сынамалары және балдыр, балықтардан сынама алу картасына сәйкес Каскабулак, Тронов және Безсонов мұздықтары далалық экспедиция ұйымдастырылды.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Начальный этап проведённых исследований показал хорошую эффективность благодаря комплексному подходу, включающему анализ индикаторных организмов, изучение химического состава воды и донных отложений, а также использование спектральных методов. Такой подход уже позволил выявить загрязнение тяжёлыми металлами, оценить влияние климатического потепления и деградации ледников на экосистемы, определить зоны накопления токсикантов и обозначить ключевые факторы стрессового воздействия на биоту, создавая научно обоснованную основу для дальнейшего углублённого изучения экологического состояния бассейна реки Каратал.

Efficiency (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеулердің бастапқы кезеңі индикаторлық организмдерді талдауды, су мен түбіндегі шөгінділердің химиялық құрамын зерттеуді, сондай-ақ спектрлік әдістерді қолдануды қамтитын кешенді тәсілдің арқасында жақсы тиімділікті көрсетті. Бұл тәсіл ауыр металдардың ластануын анықтауға, климаттың жылынуы мен мұздықтардың деградациясының экожүйеге әсерін бағалауға, токсиканттардың жинақталу аймақтарын анықтауға және Қаратал өзені бассейнінің экологиялық жағдайын одан әрі тереңдетіп зерттеу үшін ғылыми негізделген негіз құра отырып, биотаға стресстік әсердің негізгі факторларын белгілеуге мүмкіндік берді.

Field of application (in Russian) : Результаты работы будут распространены среди потенциальных пользователей, научной общественности и широкой общественности. Результаты исследований будут использоваться на лекциях и практических занятиях по биохимии, химической экологии, экологии растений и животных и др.

Field of application (in Kazakh) : Жұмыстың нәтижелері әлеуетті пайдаланушыларға, ғылыми қауымдастыққа және кең жұртшылыққа таратылады. Зерттеу нәтижелері биохимия, химиялық экология, өсімдіктер мен жануарлар экологиясы және басқа да пәндер бойынша дәрістер мен тәжірибелік сабақтарда қолданылады.