The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования является институт ресоциализации осужденных в учреждениях уголовно-исполнительной системы РК, включая его организационно-правовой механизм и направления совершенствования. В рамках проекта проведено комплексное изучение действующих норм и практик ресоциализации, разработаны научные материалы, методические рекомендации и учебное пособие, опубликованы статьи, включая статью в базе Scopus, а также предложены законотворческие инициативы для МВД РК. Предложения направлены на совершенствование организационно-правового механизма ресоциализации, усиление взаимодействия администрации учреждений УИС, службы пробации, местной полиции и органов самоуправления, а также повышение качества социальной и правовой помощи освобождаемым. Результаты исследования нашли практическое применение в правоприменительной деятельности, учтены при внесении изменений в приказ МВД РК №508 (13.08.2014), приказ №34185 (29.03.2024) и при принятии совместного приказа министров внутренних дел, здравоохранения и труда и социальной защиты, утверждающего «Алгоритм межведомственного взаимодействия». Таким образом, институт ресоциализации осужденных изучен комплексно, что позволило обосновать меры по его совершенствованию и внедрить результаты исследования в практику.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу объектісі – Қазақстан Республикасының қылмыстық атқару жүйесі мекемелерінде орналасқан сотталғандарды ресоциализациялау институты, оның ұйымдастырушылық-құқықтық механизмі және жетілдіру бағыттары. Жобаның аясында ресоциализацияның қолданыстағы нормалары мен тәжірибелері кешенді түрде зерттеліп, ғылыми материалдар, әдістемелік ұсынымдар және оқу құралы әзірленді, мақалалар жарияланды, оның ішінде Scopus деректер базасында мақала бар, сондай-ақ ҚР ІІМ-ге заңнамалық бастамалар ұсынылды. Ұсынымдар ресоциализацияның ұйымдастырушылық-құқықтық механизмін жетілдіруге, ҚАЖ мекемелері әкімшілігі, пробация қызметі, жергілікті полиция және жергілікті өзін-өзі басқару органдары арасындағы өзара әрекетті күшейтуге, сондай-ақ бостандыққа шығатын тұлғаларға әлеуметтік-құқықтық көмек сапасын арттыруға бағытталған. Зерттеу нәтижелері құқық қолдану ісінде қолданысқа енді, ІІМ бұйрықтарына №508 (13.08.2014), №34185 (29.03.2024) енгізілген өзгерістерде және ІІМ, Денсаулық сақтау министрлігі және Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігінің бірлескен бұйрығында бекітілген «Межведомстволық өзара әрекет алгоритміне» ескерілді. Осылайша, сотталғандарды ресоциализациялау институты кешенді түрде зерттеліп, оның жетілдірілуі бойынша нақты шаралар негізделді және зерттеу нәтижелері практикаға енгізілді.

Aim of work (in Russian) : Цель исследования — разработка и научное обоснование эффективных механизмов ресоциализации осужденных в Республике Казахстан, направленных на повышение качества их подготовки к жизни на свободе, усиление социально-правовой поддержки и совершенствование взаимодействия государственных и гражданских институтов в сфере реинтеграции.

Aim of work (in Kazakh) : Зерттеудің мақсаты — Қазақстан Республикасында сотталғандарды қайта әлеуметтендірудің тиімді тетіктерін әзірлеу және ғылыми негіздеу, олардың бос өмірге дайындық сапасын арттыруға, әлеуметтік-құқықтық қолдауды күшейтуге және қайта интеграция саласындағы мемлекеттік және азаматтық институттардың өзара іс-қимылын жетілдіруге бағытталған.

Методы исследования (на русском) : Методологическую основу исследования составляют общенаучные и диалектические методы научного познания, обеспечивающие всестороннее изучение закономерностей, связанных с правовыми явлениями и процессами ресоциализации осужденных, выявленных юридической наукой и подтверждённых практикой их применения. В ходе реализации проекта применялись историко-правовой метод, позволивший выявить особенности становления и развития института ресоциализации; сравнительно-правовой метод, используемый для анализа зарубежного опыта и определения возможности адаптации его наиболее эффективных элементов в национальную правоприменительную систему; логико-теоретический и системно-структурный методы, обеспечившие комплексное изучение организационно-правового механизма взаимодействия субъектов пробации, учреждений уголовно-исполнительной системы и органов местной полиции. Конкретно-социологический метод использовался для сбора и анализа информации о функционировании механизмов ресоциализации в практической среде, включая изучение мнений специалистов, представителей уполномоченных органов и участников соответствующих процессов. Методы анализа и синтеза позволили обобщить полученные данные, выявить ключевые тенденции и сформулировать научно обоснованные предложения по совершенствованию законодательства и правоприменительной практики в области ресоциализации осужденных.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеудің әдіснамалық негізін құқықтық құбылыстар мен сотталғандарды қайта әлеуметтендіру үдерістеріне қатысты заңдылықтарды жан-жақты зерделеуге мүмкіндік беретін жалпығылыми және диалектикалық таным әдістері құрайды. Жоба жүзеге асырылған барысында қайта әлеуметтендіру институтының қалыптасу және даму ерекшеліктерін айқындауға мүмкіндік берген тарихи-құқықтық әдіс; шетелдік тәжірибені талдауға және оның тиімді элементтерін ұлттық құқық қолдану жүйесіне бейімдеу мүмкіндігін айқындауға бағытталған салыстырмалы-құқықтық әдіс; пробация субъектілерінің, қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінің және жергілікті полиция органдарының өзара іс-қимылының ұйымдастырушылық-құқықтық тетіктерін кешенді зерделеуді қамтамасыз еткен логикалық-теориялық және жүйелі-құрылымдық әдістер қолданылды. Қайта әлеуметтендіру тетіктерінің практикалық ортада іске асырылуы жөніндегі ақпаратты жинау және талдау мақсатында нақты-социологиялық әдіс пайдаланылды, оған мамандардың, уәкілетті органдар өкілдерінің және тиісті үдерістерге қатысушылардың пікірлерін зерделеу де кірді. Анализ және синтез әдістері жиналған деректерді қорытуға, негізгі үрдістерді айқындауға және сотталғандарды қайта әлеуметтендіру саласындағы заңнаманы және құқық қолдану тәжірибесін жетілдіруге бағытталған ғылыми негізделген ұсыныстарды тұжырымдауға мүмкіндік берді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Научная новизна исследования заключалась в разработке целостной системы мер по совершенствованию ресоциализации осужденных в учреждениях уголовно-исполнительной системы Республики Казахстан, направленных на их подготовку к жизни на свободе, повышение социально-правовой поддержки и снижение риска рецидивов. Новизна работы проявилась в создании методических рекомендаций, подготовке научных статей и учебного пособия, а также в формулировании законотворческих инициатив, внесенных в Министерство внутренних дел РК, способствующих эффективной интеграции осужденных и улучшению межведомственного взаимодействия между органами пробации, администрациями учреждений УИС, местной полицией и органами власти. Полученные результаты внедрены в правоприменительную практику, включая приказы МВД РК, что позволило координировать действия ведомств и оказывать поддержку осужденным при возвращении в общество. В частности, результаты исследования нашли отражение в совершенствовании приказов и нормативных документов МВД, а также при разработке «Алгоритма межведомственного взаимодействия» по ресоциализации освобождаемых осужденных. В рамках исследования подготовлены и опубликованы научные статьи и методические рекомендации за 2023–2025 годы, а также учебное пособие, обеспечивающее практическое применение разработанных подходов и повышение эффективности ресоциализации.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеудің ғылыми жаңалығы Қазақстан Республикасының қылмыстық-атқару жүйесі мекемелерінде сотталғандарды қайта әлеуметтендіруді жетілдіру бойынша кешенді шаралар жүйесін әзірлеуде көрініс тапты. Бұл шаралар сотталғандарды бос өмірге дайындау, әлеуметтік-құқықтық қолдауды арттыру және рецидив тәуекелін төмендетуге бағытталған. Жұмыстың жаңалығы әдістемелік ұсынымдардың, ғылыми мақалалардың және оқу құралдарының дайындалуында, сондай-ақ Қазақстан Республикасының Ішкі істер министрлігіне енгізілген заң шығару бастамаларын қалыптастыруда айқын көрінді. Бұл бастамалар сотталғандардың тиімді интеграциясын қамтамасыз етуге, пробация органдары, ҚАЖ мекемелері әкімшілігі, жергілікті полиция және билік органдары арасындағы ведомствоаралық өзара іс-қимылды жетілдіруге мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижелері құқық қолдану практикасына енгізілді, оның ішінде ІІМ РК бұйрықтарына, бұл ведомстволардың іс-қимылын үйлестіруге және сотталғандарды қоғамға қайта оралған кезде қолдауға мүмкіндік берді. Атап айтқанда, зерттеу нәтижелері ІІМ бұйрықтары мен нормативтік құжаттарын жетілдіру кезінде, сондай-ақ босатылатын сотталғандарды қайта әлеуметтендіру бойынша «Ведомствоаралық өзара іс-қимыл алгоритмін» әзірлеу кезінде қолданылды. Зерттеу аясында 2023–2025 жылдары ғылыми мақалалар, әдістемелік ұсынымдар және оқу құралы дайындалып, олар әзірленген тәсілдерді практикалық түрде қолдануға және ресоциализация тиімділігін арттыруға мүмкіндік берді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты проекта заключаются в разработке мер ресоциализации осужденных, обеспечивающих их эффективную реинтеграцию после отбытия наказания. Основные показатели включают: разработку методических рекомендаций с учётом психологических, социальных и правовых потребностей; формирование законотворческих инициатив для улучшения взаимодействия субъектов пробации, полиции и других служб; внедрение правоприменительных актов, включая приказы МВД, обеспечивающих координацию участников процесса; разработку алгоритма межведомственного взаимодействия для системной координации деятельности субъектов ресоциализации. Технико-экономические показатели: повышение эффективности использования государственных ресурсов за счёт снижения рецидивов, оптимизации работы УИС и служб пробации, улучшения качества социальной и правовой поддержки, создания устойчивой интегрированной системы реинтеграции осужденных. Проект обеспечивает комплексный подход, сочетая научно обоснованные рекомендации, нормативные инициативы и практическую реализацию, что положительно влияет на экономическую эффективность и социальную стабильность.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жобаның нәтижелері сотталғандарды ресоциализациялау бойынша жаңа шараларды әзірлеуге бағытталған, бұл олардың жазасын өтеуден кейін қоғамға тиімді қайта интеграциялануын қамтамасыз етеді. Негізгі көрсеткіштерге мыналар жатады: психологиялық, әлеуметтік және құқықтық қажеттіліктерді ескере отырып әдістемелік ұсыныстарды әзірлеу; пробация субъектілері, полиция және басқа қызметтер арасындағы өзара әрекеттестікті жақсарту үшін заңнамалық бастамаларды қалыптастыру; барлық қатысушылардың әрекеттерін үйлестіруді қамтамасыз ететін құқық қолдану актілерін, соның ішінде ІІМ бұйрықтарын енгізу; ресоциализация субъектілерінің қызметін жүйелі үйлестіру үшін ведомствоаралық өзара әрекеттестік алгоритмін әзірлеу. Техникалық-экономикалық көрсеткіштері: мемлекеттік ресурстарды тиімді пайдалану деңгейін арттыру, рецидивті азайту, УИС пен пробация қызметтерінің жұмысын оңтайландыру, әлеуметтік және құқықтық қолдаудың сапасын көтеру, сотталғандардың интеграциясын қамтамасыз ететін тұрақты жүйелі жүйені құру. Жоба ғылыми негізделген ұсыныстарды, нормативтік бастамаларды және практикалық іске асыруды біріктіріп, экономикалық тиімділік пен әлеуметтік тұрақтылыққа оң әсер етеді.

Level of implementation (in Russian) : Результаты проекта опубликованы в 6 научных статьях, подготовлены аналитические материалы и сравнительно-правовой анализ ресоциализации осужденных за рубежом и в РК. Внедрено в практику: аналитический отчёт по социологическому опросу сотрудников УИС; изменения в приказы МВД; методические рекомендации и учебное пособие «Правовое регулирование ресоциализации осужденных в РК» для сотрудников УИС, госорганов, гражданского сектора, магистрантов и докторантов. Учебное пособие внедрено в Карагандинской и Алматинской академиях МВД, Академии управления МВД и Актюбинском юридическом институте МВД. Методические рекомендации повышают компетентность сотрудников, стандартизируют работу, обеспечивают индивидуальный подход и способствуют социальной адаптации и интеграции осужденных. Акт внедрения №2690//5-10-3432 от 28.10.2024. Проект обеспечил внедрение результатов в образовательный процесс, правоприменительную практику и межведомственное взаимодействие, повысил компетентность сотрудников, способствовал успешной ресоциализации, снижению рецидивной преступности и укреплению социальной стабильности.

Level of implementation (in Kazakh) : Жобаның нәтижелері 6 ғылыми мақалада жарияланды, сондай-ақ пробация субъекттерін шетелде кадрлық және ресурстық қамтамасыз ету бойынша аналитикалық материалдар мен сотталғандарды ресоциализациялау бойынша салыстырмалы-правовой талдау әзірленді. Практикада қолданылды: УИС қызметкерлеріне әлеуметтік сауалнама бойынша аналитикалық есеп; ІІМ бұйрықтарына түзетулер; әдістемелік ұсыныстар мен «Қазақстан Республикасындағы сотталғандарды ресоциализацияны құқықтық реттеу» оқу құралы, УИС қызметкерлері, мемлекеттік органдар, азаматтық сектор, магистранттар мен докторанттар үшін. Оқу құралы Қарағанды және Алматы ІІМ академиялары, ІІМ Басқару академиясы және Ақтөбе заң институтында енгізілді. Әдістемелік ұсыныстар қызметкерлердің біліктілігін арттырады, жұмысты стандарттайды, сотталғандарға жеке тәсіл қамтамасыз етеді және олардың әлеуметтік бейімделуіне әрі интеграциясына ықпал етеді. Енгізу актісі №2690//5-10-3432, 28.10.2024. Жоба нәтижелерін оқу процесіне, құқық қолдану практикасына және ведомстволар арасындағы өзара әрекеттесуге енгізуді қамтамасыз етті, қызметкерлердің біліктілігін арттырды, заманауи оңалту технологияларын енгізуге, сотталғандардың табысты ресоциализациясына, рецидивті қылмыс деңгейін төмендетуге және әлеуметтік тұрақтылықты нығайтуға ықпал етті.

Efficiency (in Russian) : Проект внес значительный научно-теоретический и практический вклад в законотворческую, правоприменительную и учебную деятельность в сфере ресоциализации осужденных к лишению свободы в Республике Казахстан. В законотворческой деятельности проект способствовал улучшению взаимодействия между субъектами пенитенциарной системы и повышению эффективности ресоциализации. Были предложены изменения в нормативных актах и правилах социальной адаптации осужденных, направленные на системное совершенствование процесса ресоциализации. В правоприменительной сфере внедрены новые приказы и методические рекомендации, направленные на повышение качества воспитательной работы, межведомственного взаимодействия и подготовки осужденных к освобождению. Научные исследования, включая социологический опрос сотрудников и осужденных, позволили выявить ключевые проблемы и разработать новые подходы к ресоциализации, которые были опубликованы в научных журналах и использованы для практического совершенствования системы. Результаты проекта интегрированы в практику деятельности пенитенциарных учреждений, служб пробации и неправительственных организаций. Это способствовало повышению эффективности работы, снижению рецидивизма, улучшению социальной адаптации осужденных и формированию комплексного подхода к их реинтеграции в общество.

Efficiency (in Kazakh) : Жоба Қазақстан Республикасында қылмыстық жазасын өтеуші тұлғаларды ресоциализациялау саласындағы заңнама жасау, құқық қолдану және оқу қызметіне елеулі ғылыми-теориялық және практикалық үлес қосты. Заңнама жасау саласында жоба қылмыстық-атқару жүйесінің субъектілері арасындағы өзара әрекеттестікті жақсартуға және ресоциализация тиімділігін арттыруға ықпал етті. Қылмыстық жазасын өтеушілердің әлеуметтік бейімделу ережелері мен нормативтік актілерде жүйелі жетілдірулер енгізу ұсынылды. Құқық қолдану саласында жаңа бұйрықтар мен әдістемелік ұсынымдар енгізілді, олар тәрбиелік жұмыстар сапасын арттыруға, ведомстволараралық өзара әрекеттестікті күшейтуге және сотталғандарды босату алдындағы дайындауды жақсартуға бағытталған. Ғылыми зерттеулер, оның ішінде қызметкерлер мен сотталғандар арасында жүргізілген әлеуметтік-саяси сауалнама, негізгі проблемаларды анықтауға және ресоциализацияға жаңа тәсілдерді әзірлеуге мүмкіндік берді. Нәтижелер ғылыми журналдарда жарияланып, жүйені жетілдіру үшін қолданылды. Жобаның нәтижелері қылмыстық-атқару жүйесінің мекемелерінде, пробация қызметінде және үкіметтік емес ұйымдарда практикаға енгізілді. Бұл жұмыс тиімділігін арттыруға, рецидивтілікті төмендетуге, сотталғандардың әлеуметтік бейімделуін жақсартуға және олардың қоғамға қайта интеграциялануына кешенді көзқарасты қалыптастыруға мүмкіндік берді.

Field of application (in Russian) : Результаты исследования нашли широкое применение в работе сотрудников территориальных подразделений Департамента уголовно-исполнительной системы МВД, органов государственного управления и самоуправления, гражданского сектора, неправительственных организаций, а также в образовательном процессе специальных учебных заведений МВД РК для обеспечения социально-правовой помощи осужденным. Применение результатов охватывает несколько ключевых направлений: Работа сотрудников уголовно-исполнительной системы – результаты использованы для совершенствования практики ресоциализации в учреждениях УИС и подготовки осужденных к освобождению. Деятельность органов государственного управления и самоуправления – рекомендации исследования способствовали улучшению взаимодействия между государственными и местными органами власти для эффективного оказания социальной помощи осужденным. Гражданский сектор и НПО – данные исследования активизировали роль НПО, волонтерских движений и общественных объединений в процессе социальной адаптации и интеграции осужденных после освобождения. Образовательный процесс в специальных учебных заведениях МВД РК – результаты внедрены в учебные программы для подготовки специалистов, способных эффективно работать с осужденными и применять социальные и правовые меры ресоциализации. Внедрение данных рекомендаций повысило качество правоприменительной практики, улучшило социальную и правовую помощь осужденным и обеспечило успешную интеграцию их в общество.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері ҚР ІІМ Қылмыстық-атқару жүйесі департаментінің аумақтық бөлімшелерінің қызметінде, мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару органдарында, азаматтық сектор мен үкіметтік емес ұйымдарда, сондай-ақ ҚР ІІМ арнайы оқу орындарының білім беру процесінде әлеуметтік-құқықтық көмек көрсету ісінде кеңінен қолданылды. Нәтижелердің қолданылуы бірнеше негізгі бағытты қамтиды: Қылмыстық-атқару жүйесі қызметкерлерінің жұмысы – нәтижелер ҚАЖ мекемелерінде сотталғандарды ресоциализациялау тәжірибесін жетілдіруге және олардың босатуға дайындалуына қолданылды. Мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару органдарының қызметі – зерттеу ұсыныстары мемлекеттік және жергілікті билік органдары арасындағы өзара іс-қимылды жақсартып, сотталғандарға әлеуметтік көмек көрсету тиімділігін арттырды. Азаматтық сектор және ҮЕҰ – зерттеу деректері ҮЕҰ, еріктілер қозғалыстары және қоғамдық бірлестіктердің сотталғандарды әлеуметтік бейімдеуге және босатылғаннан кейін қоғамға сәтті интеграциялауға қатысуын күшейтті. ҚР ІІМ арнайы оқу орындарындағы білім беру процесі – нәтижелер оқу бағдарламаларына енгізіліп, сотталғандармен тиімді жұмыс істей алатын және ресоциализация үшін әлеуметтік-құқықтық шараларды қолдана алатын мамандар даярлауға бағытталды. Осы ұсыныстар мен тәсілдерді енгізу құқық қолдану тәжірибесінің сапасын арттырды, сотталғандарға көрсетілетін әлеуметтік-құқықтық көмек пен олардың қоғамға сәтті интеграциясын қамтамасыз етті.