The object of research, development or design (in Russian) : Проникновение и распространение ислама в Казахстан, рабадская часть города Отрар, кладбище Куйрыктобе и средневековые письменные и рукописные источники.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстанға ислам дінінің енуі мен таралуы, Отырар қаласының рабад бөлігі, Құйрықтөбе қорымы және ортағасырлық жазба-қолжазбалық деректер.

Aim of work (in Russian) : Комплексное изучение процесса проникновения и распространения ислама в Казахстане на основе археологических и письменных источников, а также определение его взаимосвязи с традиционной культурой.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстанға ислам дінінің енуі мен таралу үдерісін археологиялық және жазба деректер негізінде кешенді түрде зерттеп, оның дәстүрлі мәдениетпен өзара байланысын анықтау.

Методы исследования (на русском) : Исследование проведено на стыке археологических, источниковедческих и историко-филологических методов. Археологические работы выполнены с применением раскопок, стратиграфического анализа, фиксации, лабораторных проб и методов 3D-моделирования. Раскопочные участки были топографически нанесены на карту с использованием программ AutoCAD и Agisoft.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу археологиялық, деректанулық және тарихи-филологиялық әдістердің тоғысында жүргізілді. Археологиялық жұмыстар қазба, стратиграфиялық талдау, фиксация, лабораториялық сынамалар мен 3D модельдеу тәсілдері арқылы орындалды. Қазба аймақтары AutoCAD және Agisoft бағдарламаларының көмегімен топографиялық тұрғыда картаға түсірілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : - На основе письменных и рукописных источников проанализированы труды средневековых исламских учёных, таких как Мухаммад ибн Джарир ат-Табари, Ибн аль-Асир, ан-Наршахи, аль-Истахри, аль-Макдиси, аль-Казвини, Яку́т аль-Хамави, аль-Гардизи, аль-Джайхани, Ибн Баттута, аль-Калкашанди и других иссследователей, что позволило систематизировать исторические этапы распространения ислама в Мавераннахре и на территории Казахстана; - Археологические находки элементов михраба караханидского периода в рабаде Отрара и исламские погребальные обряды на кладбище Куйрыктобе стали археологическими доказательствами исламской цивилизации региона, а транскрипция и филолого-исторический анализ таких средневековых рукописей, как «Джавахир», «Рашахат», «Худжат аль-Закирийн», «Насабнаме», выявили новые научные данные о ранних этапах проникновения и распространения ислама в Южном Казахстане; - Сравнительный анализ письменных, рукописных и археологических источников позволил определить историко-культурный характер проникновения и распространения ислама на территории Казахстана, выявить преемственность местных верований с исламской традицией и научно обосновать, что регион Отрара был одним из первых центров исламской цивилизации.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : - Жазба деректер бойынша Мухаммад ибн Жәрир әт-Табари, Ибн әл-Әсир, ан-Наршахи, әл-Истахри, әл-Макдиси, әл-Қазвини, Яқут әл-Һамави, әл-Гардизи, әл-Жайхани, Ибн Баттута және әл-Қалқашанди сынды ортағасырлық ислам ғалымдарының еңбектері талданып, исламның Мауараннаһр мен Қазақстан өңіріне таралуындағы тарихи кезеңдер жүйеленді; - Отырар рабадынан табылған Қарахан кезеңіне тән михраб элементтері мен Құйрықтөбе қорымындағы исламдық жерлеу ғұрыптары аймақтағы ислам өркениетінің археологиялық айғағы болса, «Жауахир», «Рашахат», «Хужжат әл-Закирин», «Насабнама» сияқты ортағасырлық қолжазбалардың транскрипцияланып, филологиялық және тарихи тұрғыда талдануы исламның Оңтүстік Қазақстанға енуі мен таралуының алғашқы кезеңдері туралы жаңа ғылыми деректерді анықтады; - Жазба және археологиялық деректер негізінде исламның Қазақстан аумағына енуі мен таралуының тарихи-мәдени сипатын айқындап, жергілікті наным-сенімдердің исламдық дәстүрмен сабақтастығын және Отырар өңірінің ислам өркениетінің алғашқы орталықтарының бірі болғанын ғылыми тұрғыда дәлелдеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Социально-экономический эффект программы будет направлен на модернизацию историко-культурного наследия региона в научных и культурно-просветительских целях, а также на комплексное отражение исторического развития региона на основе полученных материалов. Результаты полевых и лабораторных исследований будут введены в научный оборот и опубликованы в научных изданиях отечественного и международного уровня. Результаты исследования используются в качестве методологической базы при совершенствовании учебных программ для вузов и школ, а также при подготовке научно-справочных трудов, энциклопедий и учебных пособий. Это способствует обновлению содержания образования, позволяя систематически изучать археологическое и историческое наследие региона. В ходе археологических раскопок жители близлежащих населенных пунктов будут обеспечены временными рабочими местами. Это станет дополнительным источником дохода, особенно для молодежи, и будет способствовать росту социально-экономической активности в регионе. Кроме того, в рамках проекта молодые отечественные специалисты будут вовлечены в процесс научных исследований и получат возможность получить профессиональный опыт.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Бағдарламаның әлеуметтік-экономикалық әсері өңірдің тарихи-мәдени мұрасын ғылыми және мәдени-ағартушылық мақсатта жаңғыртуға, сондай-ақ алынған материалдар негізінде аймақтың тарихи дамуын кешенді түрде көрсетуге бағытталады. Далалық және зертханалық зерттеулер нәтижелері ғылыми айналымға енгізіліп, отандық және халықаралық деңгейдегі ғылыми басылымдарда жарияланатын болады. Зерттеу қорытындылары жоғары оқу орындары мен мектептерге арналған оқу бағдарламаларын жетілдіруде, сондай-ақ ғылыми-анықтамалық еңбектер, энциклопедиялар мен оқу құралдарын даярлауда әдіснамалық база ретінде қолданылады. Бұл аймақтың археологиялық және тарихи мұраларын жүйелі түрде зерделеуге мүмкіндік беріп, білім беру мазмұнын жаңартуға үлес қосады. Археологиялық қазба жұмыстары барысында жақын маңдағы елді мекендердің тұрғындары уақытша жұмыс орындарымен қамтылады. Бұл, әсіресе, жастар үшін қосымша табыс көзі болып, өңірдегі әлеуметтік-экономикалық белсенділіктің артуына ықпал етеді. Сонымен қатар жоба аясында жас отандық мамандар ғылыми зерттеу процесіне тартылып, кәсіби тәжірибе жинақтау мүмкіндігіне ие болады.

Level of implementation (in Russian) : Результаты исследования отличаются возможностью широкого внедрения в научную, образовательную, культурную и прикладную сферы. Археологические, источниковедческие и филологические материалы, полученные в ходе программы, вводятся в научный оборот и закладывают основу для новой оценки процесса проникновения и распространения ислама на территории Казахстана.

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері ғылыми, білім беру, мәдени және қолданбалы салаларға кең ауқымда енгізілу мүмкіндігімен ерекшеленеді. Бағдарлама барысында алынған археологиялық, деректанулық және филологиялық материалдар ғылыми айналымға енгізіліп, Қазақстан аумағына ислам дінінің енуі мен таралу үдерісін жаңа көзқараспен бағалауға негіз қалады.

Efficiency (in Russian) : Эффективность результата исследования определяется возможностью широкого использования полученных научных результатов в прикладном, образовательном, культурном и социальном направлениях. Археологические, письменные и филологические материалы, собранные в ходе программы, создают условия для более глубокого объяснения процесса историко-культурного развития нашего государства и приносят реальную пользу в различных научных и общественных сферах.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеу нәтижесінің тиімділігі алынған ғылыми нәтижелердің қолданбалы, білім беру, мәдени және әлеуметтік бағыттарда кеңінен пайдаланылу мүмкіндігімен анықталады. Бағдарлама барысында жинақталған археологиялық, жазба және филологиялық материалдар мемлекетіміздің тарихи-мәдени даму үдерісін тереңірек түсіндіруге жағдай жасап, түрлі ғылыми және қоғамдық салаларда нақты пайда әкеледі.

Field of application (in Russian) : Результаты исследования могут быть использованы в области религиоведения и археологии, полученные материалы пригодны для пополнения музейных и культурных экспозиций, а выводы проекта могут служить основой для научных и государственных программ, направленных на новое осмысление истории распространения ислама в Казахстане и укрепление национальной идентичности.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері дінтану мен археология салаларында пайдалануға жарамды, музей және мәдени экспозицияларды толықтыруға, исламның Қазақстанға таралу тарихын жаңаша түсіндіру мен ұлттық бірегейлікті нығайтуға бағытталған ғылыми және мемлекеттік бағдарламаларда қолдануға негіз бола алады.