The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования является рабочий орган технологического оборудования пищевой отрасли, подверженный интенсивному контактно-поверхностному износу. В настоящее время производство растительных масел представляет собой важный аспект агропромышленного комплекса Республики Казахстан. Казахстан обладает значительными ресурсами для производства различных видов масличных культур: сафлор, подсолнечник, рапс, соя и др. Одним из ключевых процессов в производстве масла является процесс прессования, при котором широко используется шнековый пресс. Шнековые прессы при отжиме твердых масличных культур быстро изнашиваются, и срок их службы, как правило, не превышает 1–2 лет. В результате шнековые прессы требуют частой замены или восстановления. В связи с этим особую актуальность приобретает задача увеличения срока службы прессующих шнеков, применяемых при производстве масла из сафлора, так как сафлор относится к одним из твердых масличных культур.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны - тамақ өнеркәсібінің технологиялық жабдығының қарқынды жанасу-беттік тозуға ұшырайтын жұмысшы органы. Қазіргі уақытта өсімдік майларын өндіру Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенінің маңызды бағыты болып табылады. Қазақстанда мақсары, күнбағыс, рапс, соя және басқа да майлы дақылдардың әртүрлі түрлерін өндіруге жеткілікті әлеует бар. Май өндірудегі негізгі үрдістердің бірі – престеу процесі, онда шнекті пресс кеңінен қолданылады. Қатты майлы дақылдарды сығу кезінде шнекті престер тез тозады және олардың қызмет ету мерзімі, әдетте, 1–2 жылдан аспайды. Соның нәтижесінде шнекті престерді жиі ауыстыру немесе қалпына келтіру қажеттілігі туындайды. Осыған байланысты мақсары қатты майлы дақылдардың бірі болғандықтан, мақсары майын өндіруде қолданылатын престеу шнектерінің қызмет ету мерзімін арттыру мәселесі ерекше өзекті болып отыр.

Aim of work (in Russian) : Разработка покрытия методом сверхзвуковой дуговой металлизации с целью повышения трибологических свойств детали оборудований, применяемых в пищевой отрасли.

Aim of work (in Kazakh) : Тамақ өнеркәсібінде қолданылатын жабдық бөлшектерінің трибологиялық қасиеттерін арттыру мақсатында аса жоғары дыбысты доғалы металдандыру әдісімен жабынды әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : При выполнении календарного плана первого года реализации проекта были использованы следующие методы исследования: 1. Аналитический обзор научно-технической литературы и сравнительный анализ методов восстановления деталей, применяемых в оборудовании пищевого назначения, а также материалов с повышенной износостойкостью для восстановления шнека маслопресса методом сверхзвуковой дуговой металлизации. Дополнительно использовались методы обобщения и систематизации литературных данных. 2. Экспериментальная отработка параметров напыления методом сверхзвуковой дуговой металлизации с целью получения покрытий с низкой пористостью. 3. Метод планирования эксперимента (факторный анализ, матрица планирования) для выявления значимости отдельных параметров процесса и их взаимное влияние на формирование качественного покрытия.

Методы исследования (на казахском) : Жобаны іске асырудың бірінші жылына арналған күнтізбелік жоспарды орындау барысында келесі зерттеу әдістері қолданылды: 1. Ғылыми-техникалық әдебиеттерге аналитикалық шолу және тамақ өнеркәсібіне арналған жабдықтарда қолданылатын бөлшектерді қалпына келтіру әдістері, сондай-ақ аса жоғары дыбысты доғалы металдандыру әдісімен май прессінің шнегін қалпына келтіру үшін тозуға төзімділігі жоғары материалдарды салыстырмалы талдау. Сонымен қатар, әдеби деректерді жалпылау және жүйелеу әдістері қолданылды. 2. Кеуектілігі төмен жабындарды алу мақсатында аса жоғары дыбысты доғалы металдандыру әдісімен бүрку параметрлерін эксперименттік пысықтау. 3. Процестің жекелеген параметрлерінің маңыздылығын және олардың сапалы жабынды қалыптастыруға өзара әсерін анықтау үшін экспериментті жоспарлау әдісі (факторлық талдау, жоспарлау матрицасы).

Obtained results and novelty (in Russian) : Научная новизна исследования заключается в том, что впервые для восстановления шнека маслопресса методом сверхзвуковой дуговой металлизации предложен материал, обладающий повышенной износостойкостью по сравнению с исходным материалом шнека и соответствующий требованиям, предъявляемым к материалам, используемым в пищевой отрасли; отработана методика напыления многокомпонентных проволок методом сверхзвуковой дуговой металлизации, обеспечивающая получение покрытий с низкой пористостью на рабочий орган пищевого оборудования. Выполнен анализ (аналитический обзор) применяемых и инновационных методов для восстановления деталей, используемых в оборудованиях пищевого назначения по литературным данным. Выбран материал, отличающийся повышенной износостойкостью, для получения износостойкого покрытия для восстановления шнека маслопресса методом сверхзвуковой дуговой металлизации. Отработана методика напыления многокомпонентных проволок методом сверхзвуковой дуговой металлизации с целью получения покрытий с низкой пористостью. Проведена серия экспериментов при различных режимах напыления с целью выявления оптимальных параметров напыления покрытий методом сверхзвуковой дуговой металлизации. Подготовлен промежуточный отчет.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеудің ғылыми жаңалығы алғаш рет аса жоғары дыбысты доғалы металдандыру әдісімен май пресінің шнегін қалпына келтіру үшін шнектің бастапқы материалымен салыстырғанда тозуға төзімділігі жоғары және тамақ өнеркәсібінде қолданылатын материалдарға қойылатын талаптарға сәйкес келетін материал ұсынылды; тамақ өнеркәсібі жабдықтарының жұмыс органына кеуектілігі төмен жабындарды алуды қамтамасыз ететін аса жоғары дыбысты доғалы металдандыру әдісімен көп компонентті сымдарды бүрку әдістемесі пысықталды. Тамақ өнеркәсібіне арналған жабдықтарда қолданылатын бөлшектерді қалпына келтіру үшін қолданылатын және инновациялық әдістерге әдеби деректер негізінде (аналитикалық шолу) талдау жасалды. Аса жоғары дыбысты доғалы металдандыру әдісі арқылы май пресінің шнегін қалпына келтіру үшін тозуға төзімді жабын алу мақсатында аса жоғары тозуға төзімділігімен ерекшеленетін материал таңдалды. Төмен кеуектілігімен жабындарды алу мақсатында аса жоғары дыбысты доғалы металдандыру әдісімен көп компонентті сымдарды бүрку әдістемесі пысықталды. Аса жоғары дыбысты доғалы металдандыру әдісімен жабындарды тозаңдандырудың оңтайлы параметрлерін анықтау мақсатында әртүрлі бүрку режимдерінде бірқатар эксперименттер жүргізілді. Аралық есеп дайындалды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Исследованы конструктивные особенности рабочего органа пищевого оборудования, подверженного интенсивному контактно-поверхностному износу. Определен материал покрытия, характеризующийся повышенной износостойкостью. Определены параметры напыления покрытия методом сверхзвуковой дуговой металлизации. Ожидаемые технико-экономические показатели будут формироваться за счёт увеличения срока службы шнека маслопресса, повышения его трибологических свойств, снижения затрат на ремонт и уменьшения расхода материалов.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Қарқынды жанасу-беттік тозуға ұшырайтын тамақ өнеркәсібі жабдықтарының жұмысшы органының конструкциялық ерекшеліктері зерттелді. Жоғары тозуға төзімділігімен сипатталатын жабын материалы анықталды. Жабынды аса жоғары дыбысты доғалы металдандыру әдісімен бүрку параметрлер анықталды. Күтілетін техникалық-экономикалық көрсеткіштер май пресінің шнегінің қызмет ету мерзімін ұзарту, оның трибологиялық қасиеттерін арттыру, жөндеу шығындарын төмендету және материалдар шығынын азайту есебінен қалыптасатын болады.

Level of implementation (in Russian) : Результаты исследований по разработке износостойкого покрытия методом сверхзвуковой дуговой металлизации будут рекомендованы для восстановления деталей оборудований, применяемых в пищевой отрасли.

Level of implementation (in Kazakh) : Аса жоғары дыбысты доғалы металдандыру әдісі арқылы тозуға төзімді жабын әзірлеу бойынша жүргізілген зерттеу нәтижелері тамақ өнеркәсібінде қолданылатын жабдық бөлшектерін қалпына келтіру үшін пайдалануға ұсынылатын болады.

Efficiency (in Russian) : В результате разработки износостойкого покрытия методом сверхзвуковой дуговой металлизации ожидается увеличение срока службы шнека маслопресса, снижение затрат на его ремонт и уменьшение расхода материалов. Применение предлагаемого покрытия и метода его нанесения обеспечит повышение эффективности восстановления деталей пищевого оборудования, сокращение простоев оборудования, а также снижение расходов товаропроизводителей малого и среднего бизнеса на приобретение новых оборудований и машин в условиях экономической нестабильности.

Efficiency (in Kazakh) : Аса жоғары дыбысты доғалы металдандыру әдісімен тозуға төзімді жабынды әзірлеу нәтижесінде май пресінің шнегінің қызмет ету мерзімін ұзарту, оның жөндеу шығындарын азайту және материалдар шығынын төмендету күтілуде. Ұсынылып отырған жабын мен оны жағу әдісін қолдану тамақ өнеркәсібі жабдықтарының бөлшектерін қалпына келтіру тиімділігін арттыруға, жабдықтың жұмыссыз тұру уақытын қысқартуға, сондай-ақ экономикалық тұрақсыздық жағдайында шағын және орта бизнес тауарөндірушілерінің жаңа жабдық пен машиналарды сатып алуға кететін шығындарын азайтуға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Пищевое машиностроение. Результаты проекта имеют широкую область применения на предприятиях пищевой промышленности. Разработанное износостойкое покрытие, полученное методом сверхзвуковой дуговой металлизации, может эффективно использоваться при ремонте и восстановлении рабочих органов (шнеков и других деталей) пищевого оборудования. Особый интерес это представляет для предприятий малого и среднего бизнеса, где требуется продление срока службы оборудования и снижение затрат на его обслуживание и обновление.

Field of application (in Kazakh) : Тамақ өнеркәсібінің машинажасау саласы. Жобаның нәтижелері тамақ өнеркәсібі кәсіпорындарында кеңінен қолданылады. Аса жоғары дыбысты доғалы металдандыру әдісімен алынған тозуға төзімді жабын тамақ жабдықтарының жұмысшы органдарын (шнектерді және басқа да бөлшектерді) жөндеу және қалпына келтіруде тиімді пайдалануға болады. Бұл әсіресе жабдықтың қызмет ету мерзімін ұзартуды және оны күтіп-ұстау мен жаңартуға жұмсалатын шығындарды азайтуды қажет ететін шағын және орта бизнес кәсіпорындары үшін ерекше қызығушылық тудырады.