The object of research, development or design (in Russian) : 1. Определить распространенность и типы проблем со сном у взрослого населения Казахстана посредством перекрестного опроса. 2. Изучить связь между проблемами со сном и различными социально-демографическими факторами (например, возрастом, полом, образованием), выбором образа жизни (например, физической активностью, употреблением психоактивных веществ), а также сопутствующими заболеваниями физического и психического здоровья у взрослого населения Казахстана. 3. Оценить влияние проблем со сном на общее качество жизни с использованием валидированных показателей качества жизни для оценки доменов с использованием EuroQol 5-D. 4. Оценить прямые (например, расходы на здравоохранение) и косвенные (например, снижение производительности труда) экономические издержки проблем со сном у взрослого населения Казахстана, предоставив всесторонний обзор финансового бремени. 5. Исследовать взаимосвязь между проблемами со сном и маркерами биологического старения мозга (например, результатами нейровизуализации, биомаркерами), уделяя особое внимание снижению когнитивных функций и структурным изменениям у взрослых с проблемами сна.

The object of research, development or design (in Kazakh) : 1. Көлденең зерттеу арқылы ересек қазақ халқының ұйқы проблемаларының таралуы мен түрлерін анықтау. 2. Ересек қазақстандық популяциядағы ұйқы проблемалары мен әртүрлі әлеуметтік-демографиялық факторлардың (мысалы, жасы, жынысы, білімі), өмір салтын таңдауы (мысалы, физикалық белсенділік, заттарды қолдану) және физикалық және психикалық денсаулықтың қосымша аурулары арасындағы байланысты зерттеу. 3. EuroQoL 5-D көмегімен домендерді бағалау үшін өмір сүру сапасының расталған өлшемдерін пайдалана отырып, ұйқыдағы қиындықтардың жалпы өмір сапасына әсерін бағалау. 4. Қаржылық ауыртпалыққа жан-жақты шолу жасай отырып, ересек қазақстандықтардағы ұйқы проблемаларының тікелей (мысалы, денсаулық сақтау шығындары) және жанама (мысалы, өнімділіктің төмендеуі, жұмыс өнімділігінің төмендеуі) экономикалық шығындарын бағалау. 5. Ұйқы проблемалары бар ересектердегі когнитивті құлдырауға және құрылымдық өзгерістерге назар аудара отырып, ұйқы проблемалары мен мидағы биологиялық қартаю маркерлері (мысалы, нейробейнелеу нәтижелері, биомаркерлер) арасындағы байланысты зерттеу.

Aim of work (in Russian) : Целью данного проекта является получение достоверной картины эпидемиологии и социально-экономическое бремя нарушений сна в Казахстане и выявление их влияния на маркеры старения мозга.

Aim of work (in Kazakh) : Бұл жобаның мақсаты – Қазақстандағы ұйқының бұзылуының эпидемиологиясы мен ауыртпалығының дұрыс бейнесін алу және оның мидың қартаю маркерлеріне әсерін анықтау.

Методы исследования (на русском) : Методология включает набор взрослых казахстанцев и проведение комплексной оценки качества сна, психического здоровья и когнитивных функций. Такие инструменты, как Питтсбургский индекс качества сна (PSQI) и Индекс тяжести бессонницы (ISI), будут использоваться для оценки качества сна и тяжести бессонницы, в то время как психическое здоровье будет оцениваться с помощью Больничной шкалы тревоги и депрессии (HADS). Для изучения влияния нарушений сна на биомаркеры старения мозга мы изучим функциональные биомаркеры их когнитивных показателей, используя такие тесты, как Тест на создание следа (TMT) и Тест на слуховое вербальное обучение (AVLT). Помимо поведенческих оценок, в исследовании будут использоваться передовые методы анализа биомаркеров старения мозга. Образцы плазмы будут проходить протеомное профилирование для измерения уровней ключевых белков, таких как легкая цепь нейрофиламентов (NfL), глиальный фибриллярный кислый белок (GFAP) и тау. Нейровизуализация, в частности магнитно-резонансная томография (МРТ), будет использоваться для оценки структуры мозга, уделяя особое внимание областям, затронутым расстройствами сна, таким как атрофия коркового серого вещества и гиперчувствительность белого вещества.

Методы исследования (на казахском) : Әдістеме қазақстандық ересектерді жұмысқа тартуды және ұйқының сапасын, психикалық денсаулығын және когнитивті функцияларын кешенді бағалауды қамтиды. Питтс-бург ұйқы сапасының индексі (PSQI) және ұйқысыздықтың ауырлық индексі (ISI) сияқты құралдар ұйқының сапасы мен ұйқысыздықтың ауырлығын бағалау үшін пайдаланылады, ал психикалық денсаулық ауруханадағы алаңдаушылық пен депрессия шкаласы (HADS) арқылы бағаланады. Ұйқының бұзылуының мидың қартаю биомаркерлеріне әсерін зерттеу үшін біз Trail Making Test (TMT) және Auditory Verbal Learning Test (AVLT) сияқты тесттерді пайдалана отырып, олардың когнитивтік өнімділігінің функционалды биомаркерлерін зерттейміз. Мінез-құлықты бағалаудан басқа, зерттеу мидың қартаюының биомаркерлерін талдаудың озық әдістерін қолданады. Плазма үлгілері нейрофиламент жеңіл тізбегі (NfL), глиальды фибриллярлы қышқылдық ақуыз (GFAP) және тау сияқты негізгі ақуыздардың деңгейін өлшеу үшін протео-микропрофильдеуден өтеді. Нейробейнелеу, әсіресе магнитті-резонансты бейнелеу (МРТ) ми құрылымын бағалау үшін пайдаланылады, кортикальды сұр зат атрофиясы және ақ заттың жоғары сезімталдығы сияқты ұйқының бұзылуынан зардап шеккен аймақтарға назар аударады.

Obtained results and novelty (in Russian) : 1. Определить распространенность и типы проблем со сном у взрослого населения Казахстана посредством перекрестного опроса. 2. Изучить связь между проблемами со сном и различными социально-демографическими факторами (например, возрастом, полом, образованием), выбором образа жизни (например, физической активностью, употреблением психоактивных веществ), а также сопутствующими заболеваниями физического и психического здоровья у взрослого населения Казахстана. 3. Оценить влияние проблем со сном на общее качество жизни с использованием валидированных показателей качества жизни для оценки доменов с использованием EuroQol 5-D. 4. Оценить прямые (например, расходы на здравоохранение) и косвенные (например, снижение производительности труда) экономические издержки проблем со сном у взрослого населения Казахстана, предоставив всесторонний обзор финансового бремени. 5. Исследовать взаимосвязь между проблемами со сном и маркерами биологического старения мозга (например, результатами нейровизуализации, биомаркерами), уделяя особое внимание снижению когнитивных функций и структурным изменениям у взрослых с проблемами сна.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1. Көлденең зерттеу арқылы ересек қазақ халқының ұйқы проблемаларының таралуы мен түрлерін анықтау. 2. Ересек қазақстандық популяциядағы ұйқы проблемалары мен әртүрлі әлеуметтік-демографиялық факторлардың (мысалы, жасы, жынысы, білімі), өмір салтын таңдауы (мысалы, физикалық белсенділік, заттарды қолдану) және физикалық және психикалық денсаулықтың қосымша аурулары арасындағы байланысты зерттеу. 3. EuroQoL 5-D көмегімен домендерді бағалау үшін өмір сүру сапасының расталған өлшемдерін пайдалана отырып, ұйқыдағы қиындықтардың жалпы өмір сапасына әсерін бағалау. 4. Қаржылық ауыртпалыққа жан-жақты шолу жасай отырып, ересек қазақстандықтардағы ұйқы проблемаларының тікелей (мысалы, денсаулық сақтау шығындары) және жанама (мысалы, өнімділіктің төмендеуі, жұмыс өнімділігінің төмендеуі) экономикалық шығындарын бағалау. 5. Ұйқы проблемалары бар ересектердегі когнитивті құлдырауға және құрылымдық өзгерістерге назар аудара отырып, ұйқы проблемалары мен мидағы биологиялық қартаю маркерлері (мысалы, нейробейнелеу нәтижелері, биомаркерлер) арасындағы байланысты зерттеу.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты этого исследования предоставят ценную информацию общественности и Министерству здравоохранения, подчеркнув значительное влияние нарушений сна на благополучие населения Казахстана. Это исследование сыграет важную роль в формировании политики лечения и профилактики нарушений сна, способствуя более здоровому старению в обществе

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Бұл зерттеудің нәтижелері қоғамға және Қазақстан Республикасының Денсаулық сақтау министрлігіне құнды ақпарат ұсынып, ұйқы бұзылыстарының халықтың әл-ауқатына елеулі әсерін көрсетеді. Бұл зерттеу ұйқы бұзылыстарын емдеу мен алдын алу саясатын қалыптастыруда маңызды рөл атқарып, қоғамда салауатты қартаюды қолдауға ықпал етеді.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : В связи с недавним началом проекта, эффективность еще не выявлена

Efficiency (in Kazakh) : Жобаның жақында басталуына байланысты, оның тиімділігі әзірге анықталмады

Field of application (in Russian) : Медицина и здравоохранение, клиническая медицина, клиническая неврология

Field of application (in Kazakh) : Медицина және денсаулық сақтау, клиникалық медицина, клиникалық неврология