The object of research, development or design (in Russian) : Секвестрирующие материалы, почва

The object of research, development or design (in Kazakh) : Секвестрлеуші материалдар, топырақ

Aim of work (in Russian) : Цель проекта - оценить эффективность активированного угля в снижении биодоступности хлорорганических пестицидов (ХОП), чтобы минимизировать их перенос в пищевую цепь через моделирование пищеварительной системы домашних птиц с помощью in vitro симуляций.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты - in vitro модельдеуін қолдана отырып, құстың ас қорыту жүйесін модельдеу арқылы органохлорлы пестицидтердің (ОХП) биожетімділігін төмендетудегі белсендірілген көмірдің тиімділігін бағалау, олардың азық-түлік тізбегіне өтуін азайту.

Методы исследования (на русском) : • Моделирование загрязнения почвы ХОП: подготовка почвы с известными концентрациями хлорорганических пестицидов, что будет использоваться для имитации реальных условий загрязненных почв. • Разработка и оптимизация in vitro модели: Симулирование желудочной и кишечной фазы пищеварительного тракта птиц для оценки биодоступности пестицидов. • Оценка биодоступности ХОП: с помощью in vitro модели будет определена степень высвобождения ХОП из почвы в зависимости от различных факторов (рН, время пищеварения) • Испытания сорбентов: Тестирование углеродистых сорбентов, таких как активированный уголь и биоуголь, для изучения способности удерживать ХОП в желудочно-кишечном тракте.

Методы исследования (на казахском) : • Топырақтың хлор органикалық пестицидтермен ластануын модельдеу: ластанған топырақтың нақты жағдайларын модельдеу үшін қолданылатын органохлорлы пестицидтердің белгілі концентрациясы бар топырақ дайындау. • In vitro моделін әзірлеу және оңтайландыру: Пестицидтердің биожетімділігін бағалау үшін құстардың ас қорыту жолдарының асқазан және ішек фазаларын модельдеу. • Хлор органикалық пестицидтердің биожетімділігін бағалау: In vitro моделін қолдана отырып, Ластағыштардың топырақтан бөліну дәрежесі әртүрлі факторларға (рН, ас қорыту уақыты) байланысты анықталады. • Сорбентті сынау: Асқазан-ішек жолында OCP-ті ұстап тұру қабілетін зерттеу үшін көміртекті сорбенттерді, мысалы, белсендірілген көмір мен биокөмірді сынау.

Obtained results and novelty (in Russian) : Были определены физико-химические параметры выбранной почвы (pH 8,05; влажность 80,7%; зольность 30%; органический углерод 1,95%), подтверждено отсутствие хлорорганических пестицидов (ХОП) по данным газохроматографического анализа, после чего почва была подготовлена к искусственному загрязнению. В качестве секвестрирующих материалов приобретены активированные угли «Шубарколь» и «Darco». Разработана и оптимизирована in vitro модель желудочно-кишечного тракта домашних птиц на основе метода In Vitro Digestion (IVD) с использованием адсорбента Tenax для оценки биодоступности ХОП. Исследованы соединения семейств ДДТ и ГХЦГ. Биодоступные фракции варьировали от 25% до 67%. Наибольшую биодоступность среди ДДТ показал p-p'-ДДТ (67%), тогда как продукты его распада имели более низкие значения (25–37%). Среди ГХЦГ максимальная биодоступность выявлена у β-ГХЦГ (55%), при этом α-ГХЦГ и γ-ГХЦГ (линдан) проявили лишь 26%. Полученные данные демонстрируют, что значительная доля ХОП, связанных с почвой, может всасываться в ЖКТ птиц, что согласуется с данными о низком уровне их выведения (3,3% для ДДТ и 12,8% для ГХЦГ). Новизна исследования заключается в сочетании оценки физико-химических свойств почвы, моделирования пищеварения и определения биодоступности ХОП для последующего применения сорбентов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жоба барысында таңдалған топырақтың физика-химиялық параметрлері (рН 8,05; ылғалдылығы 80,7%; күлділігі 30%; органикалық көміртек 1,95%) анықталып, газхроматографиялық талдау нәтижелері бойынша хлорорганикалық пестицидтердің (ХОП) қалдықтары анықталмады. Осыдан кейін топырақ хлорорганикалық пестицидтермен жасанды ластауға дайындалды. Секвестрлеуші материалдар ретінде «Шубарколь» және «Darco» активтелген көмірлері сатып алынды. Үй құстарының асқорыту жолының in vitro моделi In Vitro Digestion (IVD) әдісіне негізделе отырып, Tenax адсорбентін қолдану арқылы әзірленіп, оңтайландырылды. Аталған модель ХОП-тың биожетімділігін бағалау үшін пайдаланылды. ДДТ және ГХЦГ топтарына жататын пестицидтер зерттелді. Биожетімді фракциялар 25%-дан 67%-ға дейін өзгерді. ДДТ қосылыстарының ішінде ең жоғары биожетімділік p-p'-ДДТ-қа тән болды (67%), ал оның ыдырау өнімдері 25–37% диапазонында болды. ГХЦГ ішінде ең жоғары биожетімділік β-ГХЦГ-да анықталды (55%), ал α-ГХЦГ және γ-ГХЦГ (линдан) небәрі 26% көрсетті. Алынған деректер топырақпен байланысқан ХОП-тың айтарлықтай бөлігі құстардың асқорыту жүйесінде сіңірілуі мүмкін екенін көрсетеді. Бұл нәтижелер құстардың ХОП-ты өте аз мөлшерде шығаруы (ДДТ – 3,3%, ГХЦГ – 12,8%) туралы бұрынғы мәліметтермен сәйкес келеді. Зерттеудің жаңалығы топырақтың физика-химиялық қасиеттерін бағалау, асқорыту моделін жасау және ХОП биожетімділігін анықтауды біріктіре отырып, сорбенттердің тиімділігін кейінгі қолдануға негіз құруында.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработка снижает переход стойких органических загрязнителей в продукты животного происхождения, обеспечивая выпуск безопасной мясо-молочной продукции, повышая экологическую и пищевую безопасность населения и обладая высоким потенциалом для внедрения в животноводство и коммерческие структуры.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Бұл әзірлеме тұрақты органикалық ластаушы заттардың мал өнімдеріне миграциясын азайтады, қауіпсіз ет және сүт өнімдерін өндіруді қамтамасыз етеді, халық үшін экологиялық және азық-түлік қауіпсіздігін жақсартады және мал шаруашылығы мен коммерциялық құрылымдарда енгізудің жоғары әлеуетіне ие.

Level of implementation (in Russian) : Степень внедрения заключается в возможности практического применения разработанного метода секвестрирования загрязнителей в почве с использованием активированного угля в сельскохозяйственных хозяйствах Казахстана для снижения переноса СОЗ по пищевой цепи.

Level of implementation (in Kazakh) : Іске асыру дәрежесі Қазақстанның ауылшаруашылық шаруашылықтарында белсендірілген көмірді пайдалана отырып, топырақтағы ластаушы заттарды секвестрлеудің әзірленген әдісін іс жүзінде қолдану мүмкіндігінде жатыр, бұл ТОЛ-дың азық-түлік тізбегі арқылы тасымалдануын азайтуға мүмкіндік береді.

Efficiency (in Russian) : Эффективность проекта выражается в снижении переноса стойких органических загрязнителей по пищевой цепи и повышении экологической и пищевой безопасности за счёт применения доступного и безопасного активированного угля.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаның тиімділігі азық-түлік тізбегіндегі тұрақты органикалық ластаушы заттардың азаюында және қолжетімді және қауіпсіз белсендірілген көмірді пайдалану арқылы қоршаған орта мен азық-түлік қауіпсіздігінің жақсаруында көрініс табады.

Field of application (in Russian) : Область применения включает сельское хозяйство, экологический мониторинг и пищевую безопасность, где разработанный метод может использоваться для снижения загрязнения почв и продукции животного происхождения стойкими органическими загрязнителями.

Field of application (in Kazakh) : Қолдану салаларына ауыл шаруашылығы, қоршаған ортаны бақылау және азық-түлік қауіпсіздігі кіреді, мұнда әзірленген әдіс топырақ пен мал өнімдерінің тұрақты органикалық ластаушы заттармен ластануын азайту үшін қолданылуы мүмкін.