The object of research, development or design (in Russian) : Бытовая лексика в казахском и других тюркских языках

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақ және басқа түркі тілдеріндегі тұрмыстық лексика

Aim of work (in Russian) : Определение этнокультурных кодов и когнитивных структур языковой репрезентации триады» природа-человек-быт «на основе бытовой лексики казахского и других тюркских языков и изучение общности и специфики в них в контексте» тюркского этнокультурного пространства"

Aim of work (in Kazakh) : «Табиғат-Адам-Тұрмыс» үштігінің тілдік репрезентациясының этномәдени кодтары мен когнитивтік құрылымдарын қазақ және басқа түркі тілдеріндегі тұрмыстық лексика негізінде анықтау және олардағы ортақтықтар мен өзіндік ерекшеліктерді «түркілік этномәдени кеңістік» контексінде зерттеу

Методы исследования (на русском) : При реализации проекта приоритет отдаётся сравнительно-историческому и сравнительно-описательному методам лингвистического исследования, а также используются такие методы научного анализа, как сортировка, систематизация, компиляция, группировка и др. В соответствии с целями и задачами проекта учитывается междисциплинарно-методологическая преемственность, формирующая тюркологическую методологию в интегративном процессе. В соответствии с целями и задачами проекта лингвокогнитивный, этнолингвистический, лингвокультурологический, лингвоконтактологический комплексность сочетается с традиционными сравнительно-историческими и сравнительно-описательными методами для комплексного описания лингвистических и этнографических материалов, а также выявления когнитивных структур бытовой лексики.

Методы исследования (на казахском) : Жобаны жүзеге асыру барысында лингвистикалық зерттеудің салыстырмалы-тарихи және салыстырмалы-сипаттамалы әдістеріне басымдылық беріліп, ғылыми талдаудың сұрыптау, жүйелеу, жинақтау, топтастыру және т.б. амал-тәсілдері қолданылады. Жобаның мақсат-міндеттеріне сәйкес интегративті үрдістегі түркологиялық әдіснаманы құрайтын пәнаралық-әдіснамалық сабақтастық ескеріледі. Жобаның мақсаты мен міндеттеріне сәйкес лингвистикалық және этнографиялық материалдарды кешенді сипаттау, сонымен бірге тұрмыстық лексиканың когнитивтік құрылымдарын анықтау үшін лингвокогнитивтік, этнолингвистикалық, лингвомәдениетанымдық, лингвоконтактологиялық кешенділік дәстүрлі салыстырмалы-тарихи және салыстырмалы-сипаттамалы әдістермен тоғыстырылады.

Obtained results and novelty (in Russian) : Научная новизна проекта заключается в том, что впервые проводится комплексное исследование тесной связи между историей языка и процессом формирования этнической культуры в общетюркском контексте. Данная актуальная проблема рассматривается на стыке сравнительно-исторической, структурно-системной и антропоцентрической парадигм с опорой на материалы казахского языкознания и лексикологии других тюркских языков. Полученные результаты отличаются научной новизной, поскольку впервые выявлены закономерности формирования этнокультурных значений в языке, продемонстрирована их историческая динамика и структурно-системные особенности. Кроме того, эти результаты служат основой для формирования новых направлений в сравнительно-исторической лексикологии тюркских языков, обеспечивая комплексный подход к научному исследованию.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жобаның ғылыми жаңалығы тіл тарихы мен этникалық мәдениеттің қалыптасу процесі арасындағы тығыз байланысты жалпытүркілік контексте алғаш рет кешенді зерттеумен айқындалады. Бұл өзекті мәселе қазақ тіл білімінің және басқа түркі тілдерінің лексикологиялық материалдары негізінде салыстырмалы-тарихи, құрылымдық-жүйелік және антропоөзектік парадигмалар тоғысында қарастырылады. Алынған нәтижелер ғылыми жағынан жаңашылдығымен ерекшеленеді, өйткені тілде этномәдени мағыналардың қалыптасу заңдылықтары алғаш рет анықталып, олардың тарихи динамикасы мен құрылымдық-жүйелік ерекшеліктері көрсетіледі. Сонымен қатар, бұл нәтижелер түркі тілдерінің салыстырмалы-тарихи лексикологиясында ғылыми зерттеудің кешенділігін қамтамасыз ететін жаңа бағыттардың қалыптасуына негіз болады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Тема проекта соответствует динамичному развитию корпусных исследований в стране и направлена на выявление этнокультурных кодов и когнитивных структур, проявляющихся в языковой репрезентации триады «Природа – Человек – Быт». Проект предусматривает сравнительный анализ бытовой лексики казахского и других тюркских языков с целью определения системных характеристик языковых единиц, а также их этнокультурных и когнитивных основ. В связи с этим проект, по своим основным конструктивным параметрам и технико-экономическим показателям, представляет собой исследование с высоким научно-теоретическим потенциалом, обладающее прикладной значимостью и опирающееся на данные языковых корпусов.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоба тақырыбы елімізде корпусдік зерттеулердің қарқынды дамуы тұрғысынан өзектілігін көрсетеді және «Табиғат – Адам – Тұрмыс» үштігінің тілдік репрезентациясында көрініс табатын этномәдени кодтар мен когнитивтік құрылымдарды айқындауға бағытталған. Жоба қазақ және басқа түркі тілдеріндегі тұрмыстық лексикаға салыстырмалы талдау жүргізу арқылы тілдік бірліктердің жүйелік сипаттарын, олардың этномәдени және когнитивтік негіздерін анықтауды көздейді. Осыған байланысты жоба негізгі конструктивтік параметрлері мен техникалық-экономикалық көрсеткіштері жағынан ғылыми-теориялық әлеуеті жоғары, қолданбалы нәтижелері бар, тілдік корпус деректеріне сүйенетін зерттеу болып табылады.

Level of implementation (in Russian) : В 2025 году не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : 2025 жылы еңгізілген жоқ

Efficiency (in Russian) : Проект, выявляя этнокультурные коды и когнитивные структуры бытовой лексики тюркских языков, позволит научно обосновать характеристики общего культурно-духовного пространства тюркских народов. Полученные результаты будут способствовать пополнению языковых корпусов и разработке прикладных материалов для образования, культурологии и лингвокультурологии, обеспечивая высокую научную и практическую эффективность исследования.

Efficiency (in Kazakh) : Бұл жоба түркі тілдеріндегі тұрмыстық лексиканың этномәдени кодтарын және когнитивтік құрылымдарын жүйелі түрде айқындау арқылы түркі халықтарының ортақ мәдени-рухани кеңістігін ғылыми негізде сипаттауға мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижелері тілдік корпустарды толықтыруға, білім беру, мәдениеттану және лингвомәдениеттану салаларында қолданбалы материалдар әзірлеуге ықпал етіп, ғылыми және практикалық тұрғыдан жоғары тиімділік береді.

Field of application (in Russian) : Результаты исследования могут быть использованы при разработке вопросов сравнительно-исторической лексикологии тюркскихязыков, казахской лексикологии и диалектологии. Материалы проекта могут быть учтены в работе по пополнению словарного состава современного казахского литературного языка. Полученные результаты также будут востребованы при составлении переводных, толковых, терминологических и т.п словарей тюркских языков, в том числе казахского языка. Материалы могут быть использованы при составлении пособий и справочников по традиционной культуре казахов, при составлении учебников и подготовке учебно-методических пособий, разработке лекционных курсов и спецсеминаров. Результаты проекта вносят определенный вклад в научной и культурной интеграции тюркского мира.

Field of application (in Kazakh) : Жоба нәтижелерін қазақ тілінің сипаттамалы және тарихи лексикологиясының жекелеген бөлімдерін әзірлеуде, қазіргі түркі тілдері бойынша түрлі сөздіктер, оқу құралдары мен бағдарламаларын құрастыруда, сондай-ақ қазақ тілінің лексикологиясы және түркі тілдерінің лексикологиясы бойынша арнайы курстарды оқуда қолдануға болады. Жоба нәтижелері түркілердің ғылыми және мәдени ықпалдастығын насихаттауға, түркі мемлекеттік тілдерінің ғылым-білім кеңістігін кеңейтуге белгілі дәрежеде үлес қосады.