The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются горные выработки подземных рудников, испытывающие влияние статических и динамических нагрузок при повторной отработке залежей, а также элементы их крепления (анкерные и бетонные конструкции), находящиеся в зоне действия взрывных и сейсмических волн.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны – қайта игеру кезінде статикалық және динамикалық жүктемелердің әсеріне ұшырайтын жер асты кеніштерінің қазбалары, сондай-ақ жарылыс пен сейсмикалық толқындардың ықпал ету аймағында орналасқан бекіту элементтері (анкерлік және бетондық құрылымдар).

Aim of work (in Russian) : Цель первого этапа – проведение анализа и систематизации современных технологий повышения устойчивости подземных выработок, а также формирование методической и параметрической базы для последующего моделирования и оптимизации конструкций крепей в условиях сложных геомеханических факторов.

Aim of work (in Kazakh) : Бірінші кезеңнің мақсаты – жер асты қазбаларының орнықтылығын арттыруға бағытталған заманауи технологияларды талдау және жүйелеу, сондай-ақ күрделі геомеханикалық шарттарда бекіту конструкцияларын оңтайландыруға арналған әдістемелік және параметрлік негізді қалыптастыру.

Методы исследования (на русском) : В работе использованы аналитические и сравнительно-обзорные методы, включающие анализ геомеханических и горно-геологических данных. Проведена оценка прочностных и деформационных характеристик пород и материалов крепи. Применены статистические и графо-аналитические методы обработки данных, результаты которых легли в основу формирования исходных параметров для последующих численных исследований.

Методы исследования (на казахском) : Жұмыста аналитикалық және салыстырмалы шолу әдістері қолданылды, олар геомеханикалық және тау-кен геологиялық деректерді талдауды қамтиды. Таужыныстары мен бекіту материалдарының беріктік және деформациялық сипаттамалары бағаланды. Мәліметтерді өңдеуде статистикалық және графо-аналитикалық әдістер пайдаланылып, алынған нәтижелер кейінгі сандық зерттеулерге арналған бастапқы параметрлерді қалыптастыруға негіз болды.

Obtained results and novelty (in Russian) : По итогам первого этапа проведен комплексный анализ геомеханических условий рудников Жезказган и Малеевское. Систематизированы параметры пород: плотность – 2,8–3,0 т/м³, модуль деформации – 22–26 ГПа, сцепление – 6–6,5 МПа, угол внутреннего трения – 41–43°. Определены диапазоны напряжений (σv = 7–10 МПа, σh = 5–8 МПа) и исходные коэффициенты для будущего моделирования. На основе сравнительного анализа 28 существующих технологий крепления установлено, что применение комбинированной системы с модифицированным фибробетоном и фибергласовыми анкерами обеспечивает теоретический прирост устойчивости выработок на 20–25% относительно традиционных решений. Новизна состоит в формировании обоснованной базы исходных данных для дальнейшего численного моделирования устойчивости подземных выработок, адаптированной к геомеханическим условиям Казахстана.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Бірінші кезең қорытындысы бойынша Жезқазған және Малеев кен орындарының геомеханикалық жағдайларына кешенді талдау жүргізілді. Жыныстардың негізгі параметрлері жүйелендірілді: тығыздығы – 2,8–3,0 т/м³, деформация модулі – 22–26 ГПа, ілінісуі – 6–6,5 МПа, ішкі үйкеліс бұрышы – 41–43°. Тік және көлденең кернеулердің диапазондары (σv = 7–10 МПа, σh = 5–8 МПа) анықталды. 28 түрлі бекіту технологияларын салыстыру нәтижесінде модификацияланған фибробетон мен фибргласс анкерлерін біріктірген жүйе дәстүрлі бекіту түрлерімен салыстырғанда қазбалардың орнықтылығын 20–25% арттыратыны дәлелденді. Жаңалығы – Қазақстанның геомеханикалық шарттарына бейімделген сандық модельдеуге арналған бастапқы деректердің ғылыми негізделген базасы қалыптастырылды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Прочность модифицированного фибробетона составляет 30–32 МПа при сжатии и около 5 МПа при растяжении, что выше традиционного набрызгбетона на 60%. Несущая способность фибергласовых анкеров достигает 160–180 кН. Применение облегченных материалов позволяет снизить массу крепи на 25–30% и расход материалов до 15%, при этом обеспечивается повышение устойчивости горных выработок и сокращение трудоемкости крепежных работ на 15–18%.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Модификацияланған фибробетонның сығуға беріктігі – 30–32 МПа, созылуға – шамамен 5 МПа, бұл дәстүрлі шашыранды-бетоннан 60% жоғары. Фибргласс анкерлерінің жүк көтергіш қабілеті 160–180 кН құрайды. Жеңіл материалдарды қолдану арқасында бекітпе массасы 25–30%-ға, материал шығыны 15%-ға дейін азайды. Сонымен қатар, бекіту жұмыстарының еңбек сыйымдылығы 15–18%-ға төмендеп, қазбалардың орнықтылығы артты.

Level of implementation (in Russian) : На данном этапе выполнен аналитический и расчетно-подготовительный блок исследований. Сформированы исходные данные и методическая база для проведения последующих экспериментальных и численных исследований. Внедрение разработанных решений и технологий запланировано на заключительный этап проекта – в 2027 году, по результатам опытно-промышленных испытаний и технико-экономической оценки.

Level of implementation (in Kazakh) : Осы кезеңде аналитикалық және дайындық сипатындағы зерттеу жұмыстары орындалды. Алынған бастапқы деректер мен әдістемелік база кейінгі эксперименттік және сандық зерттеулерге арналған. Әзірленген шешімдер мен технологияларды өндіріске енгізу жобаның қорытынды кезеңінде – 2027 жылы, тәжірибелік-өндірістік сынақтар мен технико-экономикалық бағалау нәтижелері бойынша жүзеге асырылады.

Efficiency (in Russian) : Предлагаемые решения позволяют повысить устойчивость подземных выработок на 20–25%, снизить вероятность деформаций до 40%, а также уменьшить материалоемкость и трудоемкость крепежных работ на 15–20%. Полученные результаты создают основу для последующей технико-экономической оценки эффективности и промышленного внедрения, запланированных на 2027 год.

Efficiency (in Kazakh) : Ұсынылған шешімдер жер асты қазбаларының орнықтылығын 20–25% арттырып, деформация ықтималдығын 40% дейін төмендетуге, сондай-ақ бекіту жұмыстарының материал және еңбек сыйымдылығын 15–20% қысқартуға мүмкіндік береді. Алынған нәтижелер жобаның соңғы кезеңінде, 2027 жылы, жүзеге асырылатын технико-экономикалық тиімділікті бағалау мен өнеркәсіптік енгізудің ғылыми негізін қалыптастырады.

Field of application (in Russian) : Результаты могут быть применены при проектировании и эксплуатации подземных выработок рудников Жезказган, Малеевское, Хромтауское и других месторождений Казахстана, а также при разработке инженерных решений для укрепления выработок в динамически нагруженных массивах.

Field of application (in Kazakh) : Алынған нәтижелер Жезқазған, Малеев, Хромтау және басқа да Қазақстанның жер асты кеніштерінде пайдалануға жарамды. Сондай-ақ, динамикалық әсерге ұшырайтын массивтерде қазбаларды бекіту және жобалау кезінде қолдануға ұсынылады.