The object of research, development or design (in Russian) : Многослойные покрытия TiN/CrN осажденные методом магнетронного распыления

The object of research, development or design (in Kazakh) : Магнетрондық бүрку әдісімен тұндырылған TiN/CrN көпқабатты жабындары

Aim of work (in Russian) : Оптимизация параметров магнетронного распыления для создания высокоэффективных износостойких многослойных покрытий на основе TiN/CrN

Aim of work (in Kazakh) : TiN/CrN негізіндегі жоғары тиімді тозуға төзімді көпқабатты жабындарды жасау үшін магнетрондық бүрку параметрлерін оңтайландыру

Методы исследования (на русском) : Сканирующая электронная микроскопия, энергодисперсионный анализ, оптическая микроскопия, рентгенофазовый анализ, наноиндентирование, трибоиспытание методом шар-диск, профилометрия.

Методы исследования (на казахском) : Сканерлеуші электрондық микроскопия, энергия-дисперсиялық талдау, оптикалық микроскопия, рентгенфазалық талдау, наноинденттеу, шар-диск әдісімен трибосынақ, профилометрия.

Obtained results and novelty (in Russian) : По результатам полученных данных, можно утверждать, что по установленным закономерностям определяется влияние расхода азота на состав элементов многослойного покрытия TiN/CrN. Как показали исследования, при характерных параметрах магнетронного распыления скорость осаждения слоя CrN выше скорости слоя TiN примерно в 3,5 раза, отражающей различия в коэффициентах распыления и кинетике роста слоя. Путем сравнения фазовой структуры, состава элементов и трибологической износостойкости определен оптимальный режим нанесения покрытий.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Алынған деректердің нәтижелері бойынша азот шығынының TiN/CrN көпқабатты жабындарының элементтік құрамына әсер ететіндігі анықталды. Зерттеулер көрсеткендей, магнетрондық шашыратудың тән параметрлерінде CrN қабатының тұндыру жылдамдығы TiN қабатына қарағанда шамамен 3,5 есе жоғары, бұл шашырату коэффициенттерінің және қабаттың өсу кинетикасының айырмашылықтарын көрсетеді. Фазалық құрылымды, элементтік құрамды және трибологиялық тозуға төзімділікті салыстыру арқылы жабындарды жағудың оңтайлы режимі анықталды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные и технико-экономические показатели будут сформированы и представлены после завершения полных работ по проекту, когда будут получены итоговые экспериментальные данные, определены оптимальные рабочие параметры магнетронного распыления для нанесения износостойких многослойных покрытий.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Негізгі конструктивтік және техникалық-экономикалық көрсеткіштер жобаның толық көлемдегі жұмыстары аяқталғаннан кейін қалыптастырылып, ұсынылады. Бұл көрсеткіштер қорытынды эксперименттік деректер алынған кезде, сондай-ақ тозуға төзімді көпқабатты жабындарды жағуға арналған магнетрондық шашыратудың оңтайлы жұмыс параметрлері айқындалған соң анықталатын болады.

Level of implementation (in Russian) : Текущий уровень готовности технологии оценивается как TRL 1, что соответствует фундаментальным исследованиям и первичному обоснованию научных принципов. На данном этапе получены начальные результаты по формированию многослойных покрытий на основе TiN/CrN, подтверждающие корректность выбранных подходов и показывающие потенциал дальнейшей прикладной проработки.

Level of implementation (in Kazakh) : Технологияның ағымдағы дайындық деңгейі TRL 1 ретінде бағаланады, бұл фундаменталды зерттеулерге және ғылыми қағидаттарды бастапқы негіздеуге сәйкес келеді. Осы кезеңде TiN/CrN негізіндегі көпқабатты жабындарды қалыптастыру бойынша алынған бастапқы нәтижелер таңдалған тәсілдердің дұрыстығын көрсетіп, одан әрі қолданбалы зерттеулер жүргізуге әлеует бар екенін дәлелдейді.

Efficiency (in Russian) : За отчётный период сделан комплекс фундаментальных исследований применительно к изучению процессов формирования многослойных покрытий TiN/CrN при магнетронном распылении. Были проделаны работы по изучению систематизированных данных влияния параметров разряда плазмы, рабочего давления, газовых потоков на состав, структуру и трибологические свойства покрытий. Найденные режимы позволяют получать многослойные покрытия с уменьшенным коэффициентом трения и повышенной износостойкостью, которое способствует повышению эффективности и надежности различных механизмов и систем.

Efficiency (in Kazakh) : Есепті кезеңде TiN/CrN көпқабатты жабындарының магнетрондық бүрку кезіндегі түзілу үрдістерін зерттеуге бағытталған кешенді фундаменталды зерттеулер жүргізілді. Плазма разрядының параметрлері, жұмыс қысымы және газ ағындарының жабындардың құрамы, құрылымы және трибологиялық қасиеттеріне әсерін жүйелі түрде зерттеу бойынша жұмыстар атқарылды. Анықталған оңтайлы режимдер үйкеліс коэффициенті төмен және тозуға төзімділігі жоғары көпқабатты жабындарды алуға мүмкіндік береді. Бұл өз кезегінде әртүрлі механизмдер мен жүйелердің тиімділігі мен сенімділігін арттыруға ықпал етеді.

Field of application (in Russian) : Производители деталей машиностроения, инструментального производства и металлообработки широко используют технологию многослойных покрытий на основе TiN/CrN для повышения износостойкости, твёрдости и термостойкости рабочих поверхностей. Она позволяет увеличить срок службы режущего, штампового и формующего инструмента, а также заменить встраиваемые детали, подвергающиеся трению, ударным нагрузкам и температурному воздействию.

Field of application (in Kazakh) : Машинажасау, құрал-сайман өндірісі және металл өңдеу салаларындағы өндірушілер жұмыс беттерінің тозуға төзімділігін, қаттылығын және жылу тұрақтылығын арттыру мақсатында TiN/CrN негізіндегі көпқабатты жабындар технологиясын кеңінен қолданады. Бұл технология кескіш, штамптау және қалыптау құралдарының қызмет мерзімін ұлғайтуға, сондай-ақ үйкеліс, соққы жүктемелері және температуралық әсерге ұшырайтын бөлшектерді тиімді қорғауға мүмкіндік береді.