The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования выступает Урало-Эмбинское междуречье в XVIII–XIX вв., когда данная территория в начале XVIII в. была «подвижной» – в результате военных столкновений она становилась на короткое время кочевой территорией калмыков, башкир и сохранила здесь соответствующие топонимы, гидронимы вплоть до XIX в. На основе теории «Кочевая ментальная карта пространства» будет доказано, что данная территория являлась кочевьями казахов Младшего жуза.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу объектісі – XVIII–XIX ғғ. Орал-Ембі өзені аралығындағы аумақ. XVIII ғ. басында бұл аумақ «жылжымалы» болды, әскери қақтығыстардың нәтижесінде қысқа уақыт ішінде қалмақтар мен башқұрттардың көшпелі аумағына айналды және XIX ғ. дейін мұнда тиісінше топонимдер мен гидронимдер сақталды. «Кеңістіктің көшпелі менталды картасы» теориясына сүйене отырып, бұл аумақ Кіші жүз қазақтарының жайылымы болғаны дәлелденеді

Aim of work (in Russian) : Цель - комплексное исследование на основе концепции «кочевая ментальная карта пространства» посредством изучения и анализа архивных источников, казахских некрополей и поселенческих комплексов, истории расселения родоплеменных групп Младшего жуза, процессов формирования и развития у казахов понятия «граница», реконструкция социальных и этнокультурных процессов на западе казахских земель в XVIII – XIX вв.

Aim of work (in Kazakh) : Мақсаты – «кеңістіктің көшпелі менталды картасы» концепциясы негізінде архивтік дереккөздерді зерттеу және талдау, қазақ қорымдары мен отырықшы кешендерін зерттеу арқылы Кіші жүздің тайпалық топтарының қоныстану тарихын, қазақтар арасында «шекара» ұғымының қалыптасуы мен дамуы үдерістерін кешенді зерттеу, XVIII–XIX ғғ. қазақ жерінің батысындағы әлеуметтік және этномәдени процестерін қалпына келтіру.

Методы исследования (на русском) : Системный подход позволит изучить историю Младшего жуза в XVIII–XIX вв. во взаимосвязи с общими историческими событиями, происходившими на территории Казахстана и совокупности взаимодействующих объектов. Принцип структуризации позволит проанализировать политику империи на окраине через изучение взаимосвязи всех направлений ее политики, т.е. через изучение сложных системных отношений между столицей и окраиной. 2. Метод историко-временного среза позволит отследить историко-географическое развитие Урало-Эмбинского междуречья с его особенностями в течение двух столетий, связанных с казахско-башкирскими, казахско-калмыцкими отношениями в изучаемый период. 4. Метод картографирования позволит визуально обозначить границы расселения казахов Младшего жуза, использование линейных и условных знаков разного варианта даст возможность создания различных тематических карт с основными районами размещения казахских поселений и некрополей. 5. Метод сравнения карт – исследование одинаковых элементов на разных картах одного исторического периода, а также этапы его развития на картах разных эпох.

Методы исследования (на казахском) : Жүйелік әдіс XVIII және XIX ғғ. Кіші жүздің тарихын Қазақстанда болып жатқан кең ауқымды тарихи оқиғалармен және өзара әрекеттесетін құрылымдар кешенімен байланысты зерттеуге мүмкіндік береді. Құрылымдау қағидаты империяның шеткі аймақтардағы саясатын оның барлық саяси салаларының өзара байланысын зерттеу арқылы, яғни астана мен шеткі аймақтар арасындағы күрделі жүйелік қатынастарды зерттеу арқылы талдауға мүмкіндік береді. 2. Тарихи-уақыттық қиылыс әдісі бізге зерттеліп отырған кезеңде қазақ-башқұрт және қазақ-қалмақ қатынастарымен байланысты екі ғасыр бойы Орал-Ембі өзенаралық аймағының тарихи және географиялық дамуын бақылауға мүмкіндік береді. 3. Тарихи сабақтастық әдісін қолдану бізге зерттеліп отырған кезеңде Орал-Ембі өзенаралық аймағының тарихи шындығына мүмкіндігінше жақындауға, себеп-салдар байланыстарын көрсетуге және тарихи оқиғаларды олардың өзара байланысында сипаттауға көмектеседі. 4. Картаға түсіру әдісі Кіші жүздің қазақ қонысының шекараларын көрнекі түрде белгілеуге мүмкіндік береді. Әртүрлі сызықтық және шартты белгілерді пайдалану қазақ қоныстары мен зираттарының негізгі аумақтарын көрсететін әртүрлі тақырыптық карталарды жасауға мүмкіндік береді. 5.Карталарды салыстыру әдісі - бір тарихи кезеңнің әртүрлі карталарындағы бірдей элементтерді, сондай-ақ оның әртүрлі дәуірлердегі карталардағы даму кезеңдерін зерттеуге көмектеседі.

Obtained results and novelty (in Russian) : Анализ литературы и источников показывает, что в XV – XVI вв. на территории Дешт-и кыпчака проживала группа «калмак», которая отличалась от населения региона тем, что не приняла ислам (при Берке и Узбек хане ислам становится главной, а затем государственной религией в Золотой Орде). Сопоставляя данные источников, делаем предположение (ранее высказано И.И. Дремовым), что заволжские калмыки и упоминаемые на территории Урала и Эмбы в XVI в. калмаки, это разные группы. Механизмы и методы управления населением края в изучаемый период были различны, но наблюдаются и общие черты. Башкирия, а затем и калмыки стали первой территорией и населением на юго-востоке Российской империи, где апробировались первые опыты по управлению краем. В частности, три народа региона (казахи, башкиры, калмыки) отправляли представителей элиты в аманаты, при калмыцких и казахских ханах появляются приставы, проводилась политика христианизации по отношению к калмыкам и башкирам, а также политика седентаризации по отношению к казахам и калмыкам.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Әдебиеттер мен деректерді талдау XV және XVI ғғ. Дешті Қыпшақ аумағында «қалмақ» деп аталатын топ өмір сүргенін көрсетеді. Олар аймақ халқынан ислам дінін қабылдамағандығымен ерекшеленді (Берке мен Өзбек ханның тұсында ислам Алтын Орданың негізгі, кейінірек мемлекеттік дініне айналды). Бұл дереккөздерді салыстыра отырып, біз (бұрын И.И. Дремов ұсынған) Еділ бойы қалмақтары мен XVI ғ. Орал мен Ембі аймақтарында аталған қалмақтар ерекше топтар болған деген болжам жасаймыз. Зерттеліп отырған кезеңде аймақ халқын басқарудың механизмдері мен әдістері әртүрлі болды, бірақ ортақтықтар да байқалады. Башкирия, кейінірек қалмақтар оңтүстік-шығыс Ресей империясында аймақтық басқарудың алғашқы тәжірибелерін бастан кешірген алғашқы аумақ пен халық болды. Атап айтқанда, аймақтың үш халқы (қазақтар, башқұрттар, қалмақтар) элита өкілдерін аманатқа жіберді; қалмақ және қазақ хандарының тұсында приставтар пайда болды; Қалмақтар мен башқұрттарға қатысты христиандандыру саясаты, сондай-ақ қазақтар мен қалмақтарға қатысты отырықшыландыру саясаты жүргізілді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Запланированные средства были израсходованы по назначению. Закуплено необходимое оборудование и материалы.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоспарланған қаражат тиесілі жұмсалды. Көзделген құрал-жабдықтар мен материалдар сатып алынды.

Level of implementation (in Russian) : Согласно календарного плана в 2025 г. публикация статей не предусмотрена. Однако статьи готовятся к публикации, издание которых планируется на 2026-2027 гг.

Level of implementation (in Kazakh) : Күнтізбелік жоспарға сәйкес 2025 ж. мақалалар жариялау көзделмеген. Алайда мақалалар жариялау дайындық үстінде және 2026-2027 жж. жарыққа шығару жоспарланған

Efficiency (in Russian) : В ходе реализации проекта исполнителями будет привлечен широкий круг источников, выявленных в архивных и библиотечных фондах, ранее не введенные в научный обиход. Результаты проекта расширят научную информацию, связанную с периодом Новой истории Казахстана, повысят интерес научного сообщества к проблеме исследования.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаны жүзеге асыру барысында орындаушылар бұрын ашылмаған архивтік және кітапханалық қорлардағы деректердің кең ауқымын пайдаланады. Жобаның нәтижелері Қазақстанның қазіргі кезеңіндегі ғылыми әдебиеттерді кеңейтуге және ғылыми қоғамдастықтың зерттеу тақырыбына қызығушылығын арттыруға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Тематические карты могут быть использованы как в учебном процессе (для учащихся школ, ссузов, так и для студентов вузов по дисциплине История Казахстана (цикл ООД), так и для студентов исторических специальностей по дисциплине «Новая история Казахстана»). Этнографы, картографы, этноархеологи, археологи, топонимисты, специалисты по Новой истории Казахстана, краеведы, местные исполнительные органы могут использовать научные результаты и тематические карты в своих работах.

Field of application (in Kazakh) : Тақырыптық карталарды оқу процесінде (мектеп, колледж және университет студенттері үшін (жалпы білім беру іс-шаралары), сондай-ақ Қазақстанның қазіргі заман тарихы курсын оқитын тарих студенттері үшін) пайдалануға болады. Этнографтар, картографтар, этноархеологтар, археологтар, топонимистер, Қазақстанның қазіргі заман тарихы мамандары, жергілікті тарихшылар және жергілікті өзін-өзі басқару органдарының қызметкерлері зерттеу нәтижелері мен тақырыптық карталарды өз жұмыстарында пайдалана алады.