The object of research, development or design (in Russian) : Питьевая вода в пластиковых бутылках, упакованные продукты питания в крупных гипермаркетах в крупных городах Казахстана.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстанның ірі қалаларындағы үлкен гипермаркеттердегі пластик бөтелкедегі ауыз су, қапталған тағам өнімдері.

Aim of work (in Russian) : Целью данного проекта является количественное определение концентраций микропластика в упаковке продуктов питания и воды, имеющихся в гипермаркетах по всему Казахстану, и оценка их влияния на пролиферацию раковых клеток человека in vitro

Aim of work (in Kazakh) : Бұл жобаның мақсаты - Бүкіл Қазақстан бойынша гипермаркеттерде бар азық-түлік пен су қаптамасындағы микропластиктердің концентрациясын сандық анықтау және олардың in vitro жағдайында адамның қатерлі ісік жасушаларының көбеюіне әсерін бағалау

Методы исследования (на русском) : Эпидемиологические, санитарно-гигиенические, физико-химические, статистические.

Методы исследования (на казахском) : Эпидемиологиялық, санитариялық-гигиеналық, физика-химиялық, статистикалық.

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведён библиометрический анализ современных данных о микропластиках и их влиянии на здоровье человека, подготовлен расширенный обзор литературы за 2004–2025 годы на основе Scopus, Web of Science, PubMed и Google Scholar. Систематизированы сведения о механизмах воздействия микропластиков на организм, их биотоксичности и тенденциях развития методов исследования. Установлено, что микропластики влияют на экспрессию генов, клеточные стресс-реакции и чувствительность к терапии, что тесно связано с биологией рака. В разных типах опухолей выявлены нарушения генной регуляции под воздействием микропластиков. In silico анализ определил группу miRNA с высоким потенциалом связывания с генами, ассоциированными с микропластиками (miR-483-3p, miR-365, miR-331-3p, miR-138-5p, miR-760, miR-1-3p и др.). 25 ноября результаты исследования опубликованы в статье «In-silico pharmacological insights into the therapeutic potential of microRNAs for microplastic-associated cancers» в журнале Frontiers in Cell and Developmental Biology (WoS Q1, Scopus 89%), DOI: 10.3389/fcell.2025.1699693. В гипермаркетах «Дина» и «Анвар» г. Актобе собраны образцы упакованных продуктов и бутилированной воды. Образцы собирались с учётом температуры и влажности, помещались в непластиковые контейнеры и транспортировались в лабораторию в охлаждённом виде. 25 ноября получено авторское свидетельство № 64543 на работу «Микропластики и здоровье человека: тенденции библиометрического анализа».

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Микропластиктер және олардың адам денсаулығына ықпалы бойынша библиометриялық талдау жүргізіліп, 2004–2025 жылдардағы зерттеулер негізінде кеңейтілген әдеби шолу дайындалды. Scopus, Web of Science, PubMed және Google Scholar дерекқорларындағы жұмыстар жүйелі талданып, микропластиктердің ағзаға әсер ету механизмдері, биологиялық уыттылығы және зерттеу әдістерінің даму үрдістері анықталды. Шолу нәтижелері микропластиктердің ген экспрессиясына, жасушалық стресс жауаптарына және емге сезімталдыққа ықпалы қатерлі ісік биологиясымен тығыз байланысты екенін көрсетті. Әртүрлі ісік түрлерінде микропластиктердің әсерінен ген реттелуінің бұзылатыны дәлелденді. In silico талдау микропластиктермен әсерленген ісікке қатысты гендерді нысанаға алуға қабілетті бірнеше miRNA (miR-483-3p, miR-365, miR-331-3p, miR-138-5p, miR-760, miR-1-3p және т.б.) тобын анықтады. 25 қарашада зерттеу нәтижелері Frontiers in Cell and Developmental Biology журналында DOI: 10.3389/fcell.2025.1699693 нөмірімен жарияланды. Ақтөбе қаласының «Дина» және «Анвар» гипермаркеттерінен қапталған азық-түлік пен пластик бөтелкедегі су үлгілері жиналды. Үлгілер температура мен ылғалдылықты ескере отырып таңертең және кешкі уақытта алынды, нөмірленіп, координаталары тіркелді. Ластануды болдырмау үшін пластик емес контейнерлер қолданылып, сынамалар салқындатқыш жүйеде зертханаға жеткізілді. 25 қарашада «Микропластиктер және адам денсаулығы: библиометриялық талдау үрдістері» жұмысына № 64543 авторлық куәлік алынды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты проведённого in silico анализа позволили определить возможное воздействие обнаруженных микропластиков на ключевые онкогенные гены и ассоциированные с ними микроРНК. Полученные данные формируют научно обоснованную платформу для последующей оценки канцерогенных рисков и разработки профилактических стратегий в сфере общественного здравоохранения.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жүргізілген in silico талдаудың нәтижелері анықталған микропластиктердің негізгі онкогендік гендерге және олармен байланысты микроРНК-ларға ықтимал әсерін айқындауға мүмкіндік берді. Алынған деректер қоғамдық денсаулық сақтау саласында канцерогендік қауіптерді одан әрі бағалау және алдын алу стратегияларын әзірлеу үшін ғылыми негізделген платформаны қалыптастырады.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Ендірілмеді

Efficiency (in Russian) : В соответствии с результатами исследования определяется уровень загрязнения микропластиком упакованных пищевых продуктов и питьевой воды, полученные данные дают научно обоснованные рекомендации по оценке влияния микропластика на здоровье человека, разработке мер по управлению рисками в сфере общественного здравоохранения, совершенствованию стандартов безопасности пищевых продуктов.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелеріне сәйкес қапталған тамақ өнімдері мен ауыз судың микропластикпен ластану деңгейі анықталып, алынған деректер микропластиктердің адам денсаулығына әсерін бағалауға, қоғамдық денсаулық сақтау саласында тәуекелдерді басқару шараларын әзірлеуге, тағам қауіпсіздігі стандарттарын жетілдіруге ғылыми негізделген ұсыныстар жасалады.

Field of application (in Russian) : Медицина, общественное здравоохранение, экология, безопасность пищевых продуктов.

Field of application (in Kazakh) : Медицина, қоғамдық денсаулық сақтау, экология, тағам қауіпсіздігі.