The object of research, development or design (in Russian) : Калийные руды Жилянского и Челкарского месторождений.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жилян және Челқар кен орындарының калий кендері.

Aim of work (in Russian) : Исследование и разработка способов получения калийно-магниевых минеральных удобрений из калийных руд Жилянского и Челкарского месторождений Казахстана.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстанның Жилян және Челқар кен орындарының калий кендерінен калий-магний минералды тыңайтқыштарын алу әдістерін зерттеу және әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Элементный и спектральный анализ, качественный и полуколичественный рентгенофазовый анализ, галургический и изотермический метод изучения процесса кристаллизации калийных солей.

Методы исследования (на казахском) : Элементтік және спектрлік талдау, сапалық және жартылай сандық рентгендік фазалық талдау, калий тұздарының кристалдану процесін зерттеудің галургиялық және изотермиялық әдісі.

Obtained results and novelty (in Russian) : Впервые определён химический и минералогический состав калийных руд Жилянского и Челкарского месторождений. Установлен эффективный способ обогащения Челкарской руды для вывода из состава галита; изотермическим методом получены калийно-магниевые соли, подтверждённые рентгенофазовым и спектроскопическим анализом. Обоснован способ переработки Жилянской руды для получения чистого хлорида калия; определён состав солей, полученных фракционной кристаллизацией из насыщенного раствора изотермическим и галургическим методами. Разработан метод удаления примесного хлорида натрия с использованием политермической и изотермической кристаллизации, что обеспечивает получение чистых хлоридов калия и натрия и экономию воды за счёт повторного использования маточного раствора. Разработан метод получения безбалластного калийно-магниевого удобрения типа калимаг. Сравнительный анализ показал: удобрения из Челкарской руды бесхлорные (нитраты калия и магния, сульфат аммония), а из Жилянской — хлоридные (KCl, KMgCl₃). Исследованные твёрдые отходы азотнокислотной переработки Челкарской руды соответствуют требованиям ГОСТ 125-79 и пригодны для производства гипсовых вяжущих марки Г-2 Б. Впервые предложен метод разделения компонентов Жилянской руды фракционным выпариванием и кристаллизацией с дальнейшим разделением хлоридов калия и натрия галургическим методом. Разработаны технологические схемы переработки Жилянской и Челкарской руд. подтверждающие высокую эффективность предложенных методов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Алғаш рет Жилян және Челқар кен орындарынан алынған калий кендерінің химиялық және минералогиялық құрамы анықталды. Челқар кен орнындағы калий кенін оның құрамынан галитті кетіру үшін байытудың тиімді әдісі белгіленді; рентгендік-фазалық және спектроскопиялық талдау арқылы расталған калий-магний тұздары изотермиялық әдіспен алынды. Таза калий хлоридін алу үшін Жилян кенін өңдеу әдісі негізделді; изотермиялық және галургиялық әдістерді қолдана отырып, қаныққан ерітіндіден фракциялық кристалдану арқылы алынған тұздардың құрамы анықталды. Политермиялық және изотермиялық кристалдануды қолданып, натрий хлоридінің қоспасын кетіру әдісі жасалды, бұл таза калий және натрий хлоридтерін өндіруді және аналық ерітіндіні қайта пайдалану арқылы суды үнемдеуді қамтамасыз етеді. Калимаг типті балластсыз калий-магний тыңайтқышын алу әдісі жасалды. Салыстырмалы талдау Челқар кенінен алынатын тыңайтқыштардың хлоридсіз (калий және магний нитраты, аммоний сульфаты), ал Жилян кені бойынша құрамында хлорид (KCl, KMgCl₃) бар екенін көрсетті. Челкар кенін азот қышқылымен өңдеуден алынған зерттелген қатты қалдықтар ГОСТ 125-79 стандартына сәйкес келеді және Г-2Б гипс байланыстырғыштарын өндіруге жарамды. Жилян кенінің компоненттерін фракциялық булану және кристалдану арқылы бөлу әдісі, содан кейін галургиялық әдісті қолдана отырып, калий мен натрий хлоридтерін бөлу алғаш рет ұсынылды. Жилян және Челқар кендері үшін технологиялық сызбалар жасалды, бұл ұсынылған әдістердің жоғары тиімділігін растайды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Расчет конструктивных и технико-экономических показателей не запланирован в календарном плане

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Конструктивтік және техникалық-экономикалық көрсеткіштерді есептеу күнтізбелік жоспарда қарастырылмаған.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено.

Level of implementation (in Kazakh) : Ендірілген жоқ.

Efficiency (in Russian) : Доказана эффективность применённых методов переработки калийно-магниевых руд Жилянского и Челкарского месторождений, обеспечивших получение безбалластных калийно-магниевых и калийных удобрений, не содержащих примесного хлорида натрия. Предложенные технологии позволяют расширить сырьевую базу для производства новых видов минеральных удобрений за счёт вовлечения в переработку калийных месторождений. Перспективное использование полученных удобрений с улучшенными физико-химическими свойствами будет способствовать снижению техногенной нагрузки и загрязнения окружающей среды.

Efficiency (in Kazakh) : Челқар және Жилян кен орындарының калий-магний кендерін қолданылған өңдеу әдістерінің тиімділігі дәлелденді, бұл балластсыз калий-магний және құрамында натрий хлоридінің қоспалары жоқ калий тыңайтқыштарын өндіруді қамтамасыз етті. Ұсынылып отырған технологиялар калий кен орындарын өңдеуге пайдалану арқылы минералды тыңайтқыштардың жаңа түрлерін өндіруге арналған шикізат базасын кеңейтуге мүмкіндік береді. Физикалық және химиялық қасиеттері жақсартылған тыңайтқыштарды пайдалану техногендік әсерлер мен қоршаған ортаның ластануын азайтуға көмектеседі.

Field of application (in Russian) : Результаты исследований найдут применение в химической и агрохимической промышленности. Целевыми потребителями достигнутых в проекте результатов будут отрасли промышленности, занимающиеся производством минеральных удобрений; отраслевые научно-исследовательские и проектные институты; Комитет промышленности Министерства промышленности и строительства Республики Казахстан и др.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері химия және агрохимия өнеркәсібінде қолданылатын болады. Жоба нәтижелерінің мақсатты тұтынушыларына минералды тыңайтқыштар өндірісімен айналысатын салалар, салалық ғылыми-зерттеу және жобалау институттары, Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің Өнеркәсіп комитеті және т.б. кіреді.