The object of research, development or design (in Russian) : Угли и золы Карагандинского угольного бассейна и месторождения Шубарколь

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қарағанды ​​көмір бассейнінің және Шұбаркөл кен орнының көмірі мен күлі

Aim of work (in Russian) : Комплексное минералого-геохимическое изучение распределения стратегических элементов в углях и золах крупнейших месторождений Центрального Казахстана – Карагандинского угольного бассейна (пласт к7) и месторождения Шубарколь.

Aim of work (in Kazakh) : Орталық Қазақстанның ірі кен орындары – Қарағанды ​​көмір бассейні (к7 қабаты) және Шұбаркөл кен орнының көмірі мен күліндегі стратегиялық элементтердің таралуын кешенді минералогиялық және геохимиялық зерттеу болып табылады.

Методы исследования (на русском) : Методика исследований проекта включает в себя озоление (минерализацию) исходных проб углей Карагандинского бассейна и Шубаркольского месторождения с последующим доведением полученного зольного остатка до состояния порошка, лабораторно-аналитические исследования по изучению элементного состава проб углей и зол методами масс-спектрометрии (ICP-MS, ICP-OES), анализ состава петрогенных элементов рентгенофлуоресцентным анализом (РФА), визуализацию и качественный элементный анализ материала с использованием аналитической сканирующей электронной микроскопии в комбинации с энергодисперсионной рентгеновской спектроскопией (SEM-EDS), методы обработки и интерпретации результатов.

Методы исследования (на казахском) : Жобаның зерттеу әдістемесіне Қарағанды ​​бассейні мен Шұбаркөл кен орнының бастапқы көмір үлгілерін күлдіру (минералдандыру), одан кейін пайда болған күл қалдықтарын ұнтақ күйіне дейін төмендету, көмір және күл үлгілерінің элементтік құрамын масс-спектрометриялық әдістерді (ICP-MS, ICP-OES) рентгенфлуоресценттік анализ (XRF), энергия-дисперсиялық рентгендік спектроскопиямен (SEM-EDS) бірге аналитикалық сканерлеуші ​​электронды микроскопияны пайдалана отырып материалды сапалы элементтік талдау және визуализация, нәтижелерді өңдеу және интерпретациялау әдістері.

Obtained results and novelty (in Russian) : Научная новизна проекта заключается в комплексном изучении угля и золы как единой системы для выявления закономерностей перехода стратегических и редкоземельных элементов (РЗЭ) при сжигании. Проектом планируется изучить золу, образующуюся при сжигании угольной биомассы, как перспективный источник ценных и редких элементов, концентрации которых во многих случаях превышают кларковые значения. Выявление закономерностей распределения и обогащения стратегических элементов в процессе сжигания угля, позволит предложить новые критерии для промышленной оценки месторождений. В проекте формируется научно обоснованный подход к комплексной переработке углей, который включает использование золы как сырья для редкоземельных элементов, что подчеркивает актуальность новых подходов к рациональному использованию угольных ресурсов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жобаның ғылыми жаңалығы – жану кезінде стратегиялық және сирек жер элементтерінің (СЖЭ) тасымалдану заңдылықтарын анықтаудың біртұтас жүйесі ретінде көмір мен күлді кешенді зерттеуде. Жоба көмір биомассасын жағу кезінде пайда болатын күлді құнды және сирек элементтердің перспективалық көзі ретінде зерттеуді жоспарлап отыр, олардың концентрациясы көп жағдайда кларк мәндерінен асып түседі. Көмірді жағу кезінде стратегиялық элементтерді бөлу және байыту заңдылықтарын анықтау кен орындарын өнеркәсіптік бағалаудың жаңа критерийлерін ұсынуға мүмкіндік береді. Жоба көмір ресурстарын ұтымды пайдаланудың жаңа тәсілдерінің өзектілігін көрсете отырып, күлді сирек жер элементтерінің шикізаты ретінде пайдалануды қамтитын көмірді кешенді өңдеудің ғылыми негізделген тәсілін әзірлейді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Выявлена выраженная вертикальная и латеральная неоднородность распределения литофильных и редкоземельных элементов, обусловленная изменениями условий седиментации и степени диагенетических преобразований осадочного материала.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Седиментация жағдайлары мен диагенетикалық түрлену дәрежесінің өзгеруіне байланысты литофильді және сирек жер элементтерінің таралуының айқын тік және бүйірлік біркелкі еместігі анықталды.

Level of implementation (in Russian) : Результаты находятся на стадии научно-исследовательской проработки

Level of implementation (in Kazakh) : Нәтижелер ғылыми-зерттеу жұмыстары сатысында

Efficiency (in Russian) : Полученные данные повышают точность оценки перспективности месторождений, позволяют эффективнее использовать угольную золу как источник РЗЭ и способствуют снижению экологической нагрузки.

Efficiency (in Kazakh) : Алынған мәліметтер кен орындарының болашағын бағалаудың дәлдігін арттырады, көмір күлін СЖЭ көзі ретінде тиімді пайдалануға мүмкіндік береді және экологиялық жүктемені азайтуға ықпал етеді.

Field of application (in Russian) : Результаты исследования могут быть использованы для разработки технологий комплексной переработки угля и угольной золы с целью извлечения редкоземельных и стратегических элементов, совершенствования методов обогащения вторичного сырья, оценки экологической безопасности угольных месторождений и создания устойчивых, экономически эффективных решений для энергетики, металлургии, химической и высокотехнологичной промышленности.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері сирек жер және стратегиялық элементтерді алу үшін көмір мен көмір күлін кешенді өңдеу технологияларын әзірлеу, шикізатты қайталама байыту әдістерін жетілдіру, көмір кен орындарының экологиялық қауіпсіздігін бағалау, энергетика, металлургия, химия және жоғары технологиялық өнеркәсіптер үшін тұрақты, үнемді шешімдерді құру үшін пайдаланылуы мүмкін.