The object of research, development or design (in Russian) : Зерттеу нысаны — жартылай өткізгіштер мен аса маңызды минералдарды ғаламдық және өңірлік деңгейде өндіру, өңдеу, тасымалдау және жеткізуді қамтамасыз ететін көпдеңгейлі өндірістік-логистикалық жүйелер.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Объект исследования — многоуровневые производственно-логистические системы, обеспечивающие добычу, переработку, транспортировку и поставку полупроводников и критически важных минералов на глобальном и региональном уровнях.

Aim of work (in Russian) : Жұмыстың мақсаты – жасанды интеллект, машиналық оқыту, желілік талдау және цифрлық егіздер құралдарын пайдалана отырып, критикалық минералдар мен жартылай өткізгіштердің жаһандық және ұлттық жеткізу тізбектеріндегі осал тұстарды анықтауға, ықтимал іркілістерді болжауға және оларды оңтайландыруға мүмкіндік беретін кешенді ғылыми-тәжірибелік модель қалыптастыру.

Aim of work (in Kazakh) : Цель работы – формирование комплексной научно-практической модели, позволяющей выявлять уязвимости, прогнозировать сбои и оптимизировать глобальные и национальные цепочки поставок критических минералов и полупроводников с использованием инструментов ИИ, машинного обучения, сетевого анализа и цифровых двойников.

Методы исследования (на русском) : Зерттеу барысында жартылай өткізгіштер мен стратегиялық маңызы бар минералдардың жеткізу тізбектерін жан-жақты талдауды қамтамасыз еткен ғылыми әдістердің кең кешені қолданылды. Халықаралық есептерді, статистикалық базаларды және нормативтік құжаттарды қамтитын әдебиеттер мен құжаттық дереккөздерді талдау жүргізілді. Жүйелік талдау жеткізу тізбектерінің құрылымын және олардың элементтері арасындағы өзара байланыстарды зерттеуге мүмкіндік берді. Статистикалық талдау өндіру, экспорт және әлемдік өндірістік тенденциялар бойынша деректерді өңдеу үшін қолданылды. Саладағы күшті және әлсіз жақтарды, мүмкіндіктер мен қауіптерді бағалау мақсатында SWOT-талдау жүргізілді. Кейс-талдау аясында Қазақстан стратегиялық минералдар бойынша дерекқор қалыптастырудың пилоттық үлгісі ретінде зерттелді. Желілік талдау әдістері жеткізу тізбектерінің негізгі қатысушыларын, тар орындарын және құрылымын анықтау үшін қолданылды. Сонымен қатар ғылыми әдебиетті зерттеу және негізгі тақырыптық бағыттарды айқындау үшін библиометриялық және контент-талдаулар жүргізілді. Деректерді жинау және жүйелендіру әдістері стратегиялық минералдар, өндірушілер және логистикалық маршруттар бойынша дерекқор қалыптастыруды қамтамасыз етті.

Методы исследования (на казахском) : В ходе исследования применялся широкий комплекс научных методов, обеспечивший всесторонний анализ цепочек поставок полупроводников и стратегически значимых минералов. Использовался анализ литературы и документальных источников, включающий международные отчёты, статистические базы и нормативные документы. Системный анализ позволил рассмотреть структуру цепочек поставок и взаимосвязи между их элементами. Статистический анализ применялся для обработки данных о добыче, экспорте и мировых производственных тенденциях. Также был выполнен SWOT-анализ для оценки сильных и слабых сторон, возможностей и угроз в существующей системе поставок. В рамках кейс-анализа исследован Казахстан как пилотный пример формирования базы данных стратегических минералов. Методы сетевого анализа использовались для выявления ключевых участников, узких мест и структуры цепочек поставок. Дополнительно применялись библиометрический и контент-анализ для изучения научной литературы и определения главных тематических направлений. Методы сбора и систематизации данных обеспечили формирование базы по стратегическим минералам, производителям и логистическим маршрутам.

Obtained results and novelty (in Russian) : Полупроводниктер мен стратегиялық маңызды минералдардың әлемдік және ұлттық жеткізу тізбектеріне аналитикалық және статистикалық шолу жүргізілді. Қазақстанның стратегиялық минералдары бойынша деректер жүйелендіріліп, 10 негізгі элементке арналған база қалыптастырылды. Негізгі жеткізушілер, өндірушілер және тасымалдаушылар бойынша құрылымданған дерекқор жасалды. Қазақстанның қатысуымен жүзеге асатын негізгі халықаралық логистикалық маршруттарға талдау жүргізілді. Стратегиялық минералдардың жеткізу тізбектеріндегі негізгі тәуекелдер мен осал тұстар анықталды. Іс жүзінде жұмыс істеп тұрған жеткізу және қайта өңдеу жүйесіне SWOT-талдау жүргізілді. Зерттеу тақырыбы бойынша ғылыми жарияланымдарға библиометриялық талдау жүргізілді. Дата-орталықтандырылған тәсіл және жеткізу тізбектері (supply chain) жөніндегі ғылыми мақалаларға контент-талдау жасалды. Жеткізу тізбектерінің құрылымын талдау үшін желілік ғылым әдістері қолданылды. Midstream-дегі тар орындар және институционалдық шектеулер анықталды. Жеткізу тізбектерінің резиленттілігін арттыру үшін дата-орталықтандырылған тәсілді қолданудың қажеттілігі негізделді. Болашақ модельдеу үшін дерекқордың логикалық құрылымы әзірленді. Қазақстанның стратегиялық минералдардың негізгі жеткізушісі ретіндегі рөлі бойынша кейс-талдау жүргізілді. Жеткізу тізбектерін картографиялық түрде көрсету үшін генеративті ЖИ-ды (RAG) қолдану концепциясы тұжырымдалды.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Проведён аналитический и статистический обзор мировых и национальных цепочек поставок полупроводников и стратегически важных минералов. Систематизированы данные о стратегических минералах Казахстана и сформирована база по 10 ключевым элементам. Создана структурированная база данных ключевых поставщиков, производителей и перевозчиков. Проведён анализ основных международных логистических маршрутов с участием Казахстана. Выявлены ключевые риски и уязвимости цепочек поставок стратегических минералов. Выполнен SWOT-анализ действующей системы поставок и переработки. Проведён библиометрический анализ научных публикаций по теме исследования. Проведён контент-анализ научных статей по датацентричному подходу и supply chain. Применены методы сетевой науки для анализа структуры цепочек поставок. Выделены midstream-узкие места и институциональные ограничения. Обоснована необходимость дата-центричного подхода к повышению резилентности цепочек поставок. Разработана логическая структура базы данных для дальнейшего моделирования. Выполнен кейс-анализ Казахстана как ключевого поставщика стратегических минералов. Сформулирована концепция применения генеративного ИИ (RAG) для картографирования цепочек поставок.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Жүргізілген ғылыми-зерттеу жұмысының нәтижесінде жартылай өткізгіштер мен стратегиялық маңызы бар минералдардың жеткізу тізбектерін талдауға арналған кешенді және құрылымданған тәсіл қалыптастырылды. Қазақстанның он негізгі стратегиялық минералы бойынша олардың қоры, өндіру өңірлері, технологиялық маңызы және пайдалану перспективалары көрсетілген жүйелендірілген дерекқор әзірленді. Минералдар стратегиялық маңыздылық санаттары мен қолдану салалары бойынша жіктелді, сондай-ақ халықаралық және ұлттық статистикалық деректер негізінде өндіру көлемдері мен болжамды ресурстары анықталды. Стратегиялық минералдардың негізгі экспорттық логистикалық маршруттары және олардың көліктік сипаттамалары жүйелендірілді; порттардың өткізу қабілеті, теміржол дәліздері және мультимодальды учаскелер сияқты көлік-логистикалық инфрақұрылымдағы негізгі тар орындар айқындалды. Қазақстандағы минералдық шикізатты қайта өңдеу тереңдігі талданып, өнеркәсіп секторының құрылымдық шектеулері анықталды. Критикалық маңызды минералдарды өндіру және өңдеудің жаһандық шоғырлануына талдау жүргізіліп, әлемдік тенденциялар және жекелеген елдердің монополизациясының ықпалы анықталды. Қазақстанның стратегиялық ресурстарды жаһандық жеткізу тізбектеріне қатысуын қамтамасыз ететін негізгі жеткізушілер, өндірушілер және тасымалдаушылар туралы ақпарат қалыптастырылып, құрылымдандырылды.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : В результате выполненной научно-исследовательской работы сформирован комплексный и структурированный подход к анализу цепочек поставок полупроводников и стратегически значимых минералов. Разработана систематизированная база данных по десяти ключевым стратегическим минералам Казахстана с указанием их запасов, регионов добычи, технологического назначения и перспектив использования. Выполнена классификация минералов по категориям стратегической значимости и областям применения, а также определены объёмы добычи и оценочные ресурсы на основе международных и национальных статистических данных. Систематизированы основные логистические маршруты экспорта стратегических минералов и их транспортные характеристики; выявлены ключевые узкие места транспортно-логистической инфраструктуры, включая пропускную способность портов, железнодорожных коридоров и мультимодальных участков. Проанализирована глубина переработки минерального сырья в Казахстане и определены структурные ограничения промышленного сектора. Проведён анализ глобальной концентрации производства и переработки критически важных минералов, отражающий мировые тенденции и влияние монополизации отдельных стран. Сформирована и структурирована информация о ключевых поставщиках, производителях и перевозчиках, обеспечивающих участие Казахстана в глобальных цепочках поставок стратегических ресурсов.

Level of implementation (in Russian) : Жүргізілген жұмыстың нәтижелері бойынша әзірленген тәсілдер мен шешімдердің технологиялық дайындық деңгейі TRL 1 деңгейіне сәйкес келеді. Осы кезеңде жартылай өткізгіштер мен стратегиялық маңызы бар минералдардың жеткізу тізбектерін талдаудың негізінде жатқан негізгі ғылыми-техникалық принциптер бастапқы түрде айқындалды. Дата-орталықтандырылған тәсілдің, желілік талдау әдістерінің, библиометриялық зерттеудің және жеткізу тізбектерінің тұрақтылығы концепцияларының теориялық негіздемесі жүргізілді. Қолданыстағы ғылыми деректер, нормативтік құжаттар және халықаралық тәжірибе зерттеліп, жүйелендірілді. Бұл TRL-дің келесі деңгейлерінде әдістерді тәжірибелік пысықтауға қажетті фундаменталды база қалыптастырады.

Level of implementation (in Kazakh) : По итогам выполнённой работы уровень технологической готовности разработанных подходов и решений соответствует TRL 1. На данной стадии осуществлена первичная идентификация ключевых научно-технических принципов, лежащих в основе анализа цепочек поставок полупроводников и стратегически значимых минералов. Проведено теоретическое обоснование дата-центричного подхода, методов сетевого анализа, библиометрического исследования и концепций устойчивости цепочек поставок. Выполнено изучение и систематизация существующих научных данных, нормативных источников и международного опыта, что обеспечивает фундаментальную базу для последующего перехода к экспериментальной проработке методов на следующих уровнях TRL.

Efficiency (in Russian) : Жүргізілген жұмыстың тиімділігі зерттелетін жеткізу тізбектерінің сапасын арттыруға бағытталған деректерді кешенді талдау мен жүйелендіру нәтижелерінен көрінеді. Зерттеу барысында аналитикалық тұжырымдардың сапасын үздіксіз жақсартуға бағытталған кері байланыс пен түзету механизмдерінің тиімділігі анықталды. Жүргізілген SWOT-талдау стратегиялық минералдар мен жартылай өткізгіштердің жеткізу тізбектерінің тұрақтылығына әсер ететін негізгі факторларды айқындауға мүмкіндік берді. Қалыптастырылған дерекқор және әзірленген талдамалық құралдар жеткізу тізбектерінің резиленттілігін одан әрі арттыруға және практикалық ұсынымдар әзірлеуге қажет ақпаратты құрылымданған түрде ұсынуды қамтамасыз етті.

Efficiency (in Kazakh) : Эффективность проведённой работы проявляется в результатах комплексного анализа и систематизации данных, направленных на повышение качества исследуемых цепочек поставок. В ходе исследования определена эффективность механизмов обратной связи и коррекции, ориентированных на постоянное улучшение качества аналитических выводов. Проведённый SWOT-анализ позволил выявить ключевые факторы, влияющие на устойчивость цепочек поставок стратегических минералов и полупроводников. Сформированная база данных и разработанные аналитические инструменты обеспечили структурированное представление информации, необходимой для дальнейшего повышения резилентности цепочек поставок и разработки практических рекомендаций.

Field of application (in Russian) : Алынған нәтижелердің қолданылу аясы жартылай өткізгіштер мен стратегиялық маңызы бар минералдардың жеткізу тізбектерінің жай-күйін мониторингтеу, талдау және бағалау үшін кешенді жүйелік тәсілді пайдалануды қамтиды. Әзірленген талдамалық материалдар, стратегиялық минералдардың, логистикалық маршруттардың және негізгі қатысушылардың құрылымданған дерекқоры жеткізу тізбектерінің тұрақтылығын арттыруға бағытталған басқарушылық шешімдер қабылдау, стратегиялық жоспарлау, салалық зерттеулер жүргізу, сондай-ақ минералдық-шикізат базасын және логистикалық инфрақұрылымды дамытуға арналған ұлттық бағдарламаларды әзірлеу кезінде қолданылуы мүмкін. Зерттеу материалдары мемлекеттік органдар, ғылыми ұйымдар, өнеркәсіптік кәсіпорындар және логистикалық операторлар тарапынан тәуекелдерді бағалауда, резиленттілікті арттыруда және жеткізу тізбектерін басқарудың дата-орталықтандырылған құралдарын әзірлеуде пайдалануға болады.

Field of application (in Kazakh) : Область применения полученных результатов включает использование комплексного системного подхода к мониторингу, анализу и оценке состояния цепочек поставок полупроводников и стратегически значимых минералов. Разработанные аналитические материалы, структурированная база данных стратегических минералов, логистических маршрутов и ключевых участников могут применяться для принятия управленческих решений в сфере устойчивости цепочек поставок, в стратегическом планировании, в отраслевых исследованиях, а также при формировании национальных программ по развитию минерально-сырьевой базы и логистической инфраструктуры. Материалы исследования могут быть использованы государственными органами, научными учреждениями, промышленными предприятиями и логистическими операторами при оценке рисков, повышении резилентности и разработке дата-центричных инструментов управления поставками.