The object of research, development or design (in Russian) : Ключевые межсистемные электроподстанции Казахстана со странами СНГ.

The object of research, development or design (in Kazakh) : ТМД елдерімен шекаралас Қазақстанның негізгі жүйеаралық электр қосалқы станциялары.

Aim of work (in Russian) : Уменьшение размеров и количества аварий на ключевых межсистемных электроподстанциях Казахстана со странами СНГ.

Aim of work (in Kazakh) : ТМД елдерімен шекаралас Қазақстанның негізгі жүйеаралық электр қосалқы станцияларында апаттардың көлемі мен санын азайту.

Методы исследования (на русском) : Были применены следующие методы теоретического исследования: анализ, аналогия, индукция, мысленное моделирование и синтез. Метод сбора первичной информации и ее источники – анализ публикаций в журналах из баз данных Scopus и Web of Science, патентов и статистических данных по работе защит. Эта информация использована для сравнения идей проекта с известными идеями и принципами построения релейной защиты. Способ обработки данных – их анализ в плане использования для реализации идеи проекта. Способ обеспечения достоверности данных – использование данных из высокорейтинговых журналов и патентов наиболее развитых стран.

Методы исследования (на казахском) : Теориялық зерттеудің келесі әдістері қолданылды: талдау, аналогия, индукция, ойды модельдеу және синтез. Бастапқы ақпаратты жинау әдісі және оның көздері – Scopus және Web of Science дерекқорларынан, патенттерден және қорғау жұмыстары бойынша статистикалық мәліметтерден журналдардағы жарияланымдарды талдау. Бұл ақпарат жоба идеяларын белгілі идеялармен және релелік қорғанысты құру принциптерімен салыстыру үшін қолданылады. Деректерді өңдеу әдісі – оларды жоба идеясын жүзеге асыру үшін пайдалану тұрғысынан талдау. Деректердің дұрыстығын қамтамасыз ету тәсілі – жоғары рейтингті журналдар мен дамыған елдердің патенттерінен алынған деректерді пайдалану.

Obtained results and novelty (in Russian) : В рамках поставленных задач в процессе реализации проекта в 2025 году получены следующие результаты: 1) Найдены причины крупных аварий на межсистемных электроподстанциях мира со схемами ОРУ, подобными имеющимся в Казахстане и СНГ. Углублены предварительная патентная проработка и анализ доступных публикаций по способам и устройствам их устранения. Разработаны более эффективные способы устранения этих причин. 2) Впервые устранены хорошо известные недостатки схем ОРУ за счет некоторого их усложнения. 3) Усовершенствован метод расчета потерь энергии из-за ненадежности схем ОРУ. Найдено какая часть потерь энергии происходит из-за ненадежности выключателей на рассматриваемых электроподстанциях. Определена целесообразность ввода дополнительных выключателей в их ОРУ и замены воздушных выключателей на элегазовые, и элегазовых на более надежные. 4) Согласно календарному плану, по теме проекта поданы две заявки на изобретение в Казахстане (регистрационные номера 2025/0712.1 и 2025/0719.1). 5) Подана статья «Оценка эффективности замены выключателей в схемах ОРУ подстанций 500 кВ» (авторы: Барукин А.С., Динмуханбетова А.Ж., Машрапова Р.М.) в журнал «Вестник ToU. Энергетическая серия», рекомендованный КОКСНВО МНВО РК (список 2).

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жобаны іске асыру барысында 2025 жылы қойылған міндеттер шеңберінде келесі нәтижелер алынды: 1) Әлемдегі, сондай-ақ Қазақстан мен ТМД-дағы бар АТҚ сұлбаларына ұқсас схемалары бар жүйеаралық электр қосалқы станцияларында орын алған ірі авариялардың себептері анықталды. Оларды жою тәсілдері мен құрылғылары бойынша алдын ала патенттік зерттеу және қолжетімді жарияланымдарды талдау тереңдетілді. Аталған себептерді жоюдың неғұрлым тиімді тәсілдері әзірленді. 2) Алғаш рет АТҚ сұлбаларының бұрыннан белгілі кемшіліктері олардың белгілі бір дәрежеде күрделендірілуі есебінен жойылды. 3) АТҚ сұлбаларының сенімсіздігі салдарынан болатын энергия шығындарын есептеу әдісі жетілдірілді. Қарастырылған электр қосалқы станцияларында энергия шығындарының қандай бөлігі ажыратқыштардың сенімсіздігіне байланысты болатыны анықталды. Олардың АТҚ-ларына қосымша ажыратқыштарды енгізудің, сондай-ақ ауа ажыратқыштарын элегазды ажыратқыштарға және элегазды ажыратқыштарды анағұрлым сенімді түрлерге ауыстырудың тиімділігі айқындалды. 4) Күнтізбелік жоспарға сәйкес, жоба тақырыбы бойынша Қазақстанда екі өнертабысқа өтінім тапсырылды (тіркеу нөмірлері 2025/0712.1 және 2025/0719.1). 5) "500 кВ қосалқы станциялардың ашық тарату құрылғылары схемаларында ажыратқыштарды ауыстырудың тиімділігін бағалау" атты мақала (авторлары: Барукин А.С., Динмуханбетова А.Ж., Машрапова Р.М.) ҚР ҒЖБМ ҒЖБССҚЕК ұсынған (2-тізім) «Торайғыров университетінің хабаршысы. Энергетика сериясы» журналына жіберілді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Установлено, что в схемах ОРУ ключевых межсистемных электроподстанций Казахстана со странами СНГ из-за ненадежности выключателей происходит от 3% до 13% всех аварийных потерь энергии. Замена в этих схемах воздушных выключателей на элегазовые, и элегазовых на более надежные позволит снизить аварийные потери энергии на 5-12 ГВт∙ч/год и 0,9-2,3 ГВт∙ч/год, соответственно, а ввод в них дополнительных выключателей – на 1,7-6 ГВт∙ч/год.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Қазақстанның ТМД елдерімен шекаралас негізгі жүйеаралық электр қосалқы станцияларының АТҚ сұлбаларында ажыратқыштардың сенімсіздігі салдарынан авариялық энергия шығындарының 3%-дан 13%-ға дейінгі бөлігі орын алатыны анықталды. Осы сұлбаларда ауа ажыратқыштарын элегазды ажыратқыштарға, ал элегазды ажыратқыштарды анағұрлым сенімді түрлерге ауыстыру авариялық энергия шығындарын тиісінше жылына 5–12 ГВт∙сағ және 0,9–2,3 ГВт∙сағ мөлшерінде азайтуға мүмкіндік береді. Ал оларға қосымша ажыратқыштарды енгізу бұл шығындарды жылына 1,7–6 ГВт∙сағ мөлшерінде төмендетеді.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено.

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілген жоқ.

Efficiency (in Russian) : Внедрение разработок позволит уменьшить размеры и количество аварий на ключевых межсистемных электроподстанциях Казахстана со странами СНГ, что приведет к достижению социального, экономического и экологического эффектов.

Efficiency (in Kazakh) : Әзірлемелерді енгізу ТМД елдерімен шекаралас Қазақстанның негізгі жүйеаралық электр қосалқы станцияларындағы апаттардың көлемі мен санын азайтуға мүмкіндік береді, бұл әлеуметтік, экономикалық және экологиялық әсерлерге қол жеткізуге алып келеді.

Field of application (in Russian) : Результаты разработок по проекту могут быть использованы и коммерциализованы на межсистемных электроподстанциях, имеющих такие же схемы ОРУ, как и рассмотренные в проекте.

Field of application (in Kazakh) : Жоба бойынша әзірленген нәтижелер жобада қарастырылған АТҚ сұлбаларына ұқсас схемалары бар жүйеаралық электр қосалқы станцияларында қолданылып, коммерцияландырылуы мүмкін.