The object of research, development or design (in Russian) : Объект исследования – защитные пористые газотермические покрытия (WC, Ti₃SiC₂, NiCrAl, Cr₃C₂, Ti/HA) и электролитно-плазменные модифицированные слои на поверхности конструкционных сталей (сталь 20, 30ХГСА ), работающие в условиях абразивного, адгезионного и окислительного изнашивания.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны-абразивті, адгезиялық және тотығу тозу жағдайында жұмыс істейтін құрылымдық болаттардың бетіндегі қорғаныш кеуекті газотермиялық жабындар (WC, Ti₃SiC₂, NiCrAl, Cr₃C₂, Ti/HA) және электролитті-плазмалық модификацияланған қабаттар (20, 30ХГСА).

Aim of work (in Russian) : Цель проекта заключается в разработке метода идентификации трибохарактеристик защитных покрытий и модифицированных слоев на деталях технологического оборудования машиностроения, а также изучение особенности условия развития абразивного, адгезионного и окислительного износов на узлах трения с учетом системы «подложка-покрытие» и «матрица-модифицированный слой»

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты: машина жасаудың технологиялық жабдықтарының бөлшектерінде қорғаныш жабындары мен модификацияланған қабаттардың трибо-сипаттамаларын сәйкестендіру әдісін әзірлеу, сондай-ақ "субстрат-жабын" және "матрица-модификацияланған қабат"жүйесін ескере отырып, үйкеліс түйіндеріндегі абразивті, адгезиялық және тотығу тозуының даму жағдайының ерекшеліктерін зерттеу.

Методы исследования (на русском) : Методика исследования включала получение защитных газотермических покрытий (WC, Ti₃SiC₂, NiCrAl, Cr₃C₂–NiCr, Ti/HA) методом детонационного напыления, а также формирование электролитно-плазменных модифицированных слоёв (ЭПЗ, ЭПНЦ, ЭПЦ) на сталях 20 и 30ХГСА. Структурно-фазовый анализ проводился с использованием оптической и сканирующей электронной микроскопии (SEM3200), энергодисперсионной спектроскопии (ЭДС)XFlash Detector 730M-300 (Bruker) и рентгенофазового анализа (XRD) XpertPro. Трибологические свойства изучались при абразивном изнашивании по ГОСТ 23.208-79, адгезионном изнашивании методом «штифт–диск» и «шар–диск» на трибометре TRB3, а также методом отрыва на установке WDW-100. Коррозионная стойкость определялась в камере соляного тумана HUD-E808 и методом потенциометрии на потенциостате Autolab PGSTAT204. Объём износа измерялся профилометром. Структурно-энергетический анализ использовался для количественной оценки механизмов разрушения поверхностных слоёв.

Методы исследования (на казахском) : Детонациялық бүрку әдісімен WC, Ti₃SiC₂, NiCrAl, Cr₃C₂–NiCr және Ti/HA газотермиялық қорғаныш жабындары алынып, сондай-ақ болат 20 және 30ХГСА үлгілерінде электролиттік-плазмалық модификацияланған қабаттар (ЭПШ, ЭПНЦ, ЭПЦ) қалыптастырылды. Құрылымдық-фазалық талдау оптикалық және сканерлеуші электрондық микроскопия (SEM3200), энергия-дисперсиялық спектроскопия (ЭДС) XFlash Detector 730M-300 (Bruker) және рентгенфазалық талдау (XRD) XpertPro арқылы жүргізілді. Трибологиялық қасиеттер абразивтік тозу бойынша МЕМСТ 23.208-79 стандартына сәйкес, сондай-ақ «штифт–диск» және «шар–диск» әдістерімен TRB3 трибометрінде және WDW-100 қондырғысында адгезия сынаулары арқылы зерттелді. Коррозияға төзімділігі HUD-E808 тұзды тұман камерасында және Autolab PGSTAT204 потенциостатында потенциометрия әдісімен анықталды. Тозу көлемі профилометр көмегімен өлшенді. Беттік қабаттардың бұзылу механизмдерін сандық бағалау үшін құрылымдық-энергетикалық талдау қолданылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Научная новизна проекта заключается в разработке и апробации метода идентификации трибохарактеристик и оценки срока службы образцов упрочненных деталей технологического оборудования машиностроения с целю повышения достоверности и корректной интерпретации экспериментальных данных путем корреляции полученных результатов исследований формирования структурно-фазового состояния и изменения механотрибологических характеристик при условиях абразивного, адгезионного и окислительного изнашивания от технологических параметров упрочняющей обработки.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жобаның ғылыми жаңалығы машина жасау саласындағы технологиялық жабдықтардың беріктендірілген бөлшектерінің трибохарактеристикаларын анықтау және олардың қызмет ету мерзімін бағалау әдісін әзірлеу мен сынақтан өткізу болып табылады. Бұл әдіс зерттеулерде алынған құрылымдық-фазалық күйдің қалыптасуы мен механотрибологиялық сипаттамалардың өзгерістерін абразивтік, адгезиялық және тотығу тозу жағдайларында беріктендіру өңдеуінің технологиялық параметрлеріне тәуелділігін корреляциялау арқылы эксперименттік деректердің шынайылығын арттырып, оларды дұрыс интерпретациялауды қамтамасыз етеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Данные работы имеют большое фундаментальное значение, так как в результате проводимых работ будет разработан расчетный метод погнозирования износа поверхностей трения скольжения с применением аналитических уравнений энергетической теории изнашивания. Также на основе корреляции полученных результатов исследований по формированию структурно-фазового состояния и изменению механотрибологических характеристик защитных покрытий и модифицированных слоев в зависимости от варьирования технологических параметров обработки будут определены ряд аналитических выражений для функционального изменения параметров износа. В результате реализации проекта будет подготовлен регламентированный документ по созданию информационной базы данных (ИБД) по триботехническим характеристикам материалов при разных условиях упрочнения с целью сбора и аккумуляции научных разработок в области машиностроения РК. Социально-экономически эффект от использования предлагаемого метода идентификации трибохарактеристик и оценки срока службы образцов упрочненных деталей технологического оборудования машиностроения, заключается в повышении достоверности и корректной интерпретации экспериментальных данных по механизмам износа, а также аккумуляции научных разработок в области машиностроения РК, создание современной информационной базы данных (ИБД) по триботехническим характеристикам материалов при разных условиях упрочнения с возможностью обработки данных.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ұсынылған жоба іргелі маңызы зор, себебі жүргізілетін жұмыстардың нәтижесінде сырғу үйкеліс беттерінің тозуын энергетикалық тозу теориясының аналитикалық теңдеулерін қолдану арқылы болжауға арналған есептеу әдісі әзірленеді. Сонымен қатар, өңдеу технологиялық параметрлерінің өзгеруіне байланысты қорғаныс жабындарының және модификацияланған қабаттардың құрылымдық-фазалық күйінің қалыптасуы мен олардың механотрибологиялық сипаттамаларына жүргізілген зерттеу нәтижелерін корреляциялау негізінде тозу параметрлерінің функционалды өзгеруін сипаттайтын бірқатар аналитикалық өрнектер анықталады. Жобаны іске асыру нәтижесінде Қазақстанның машина жасау саласындағы ғылыми әзірлемелерін жинақтау және сақтау мақсатында әртүрлі беріктендіру жағдайларында материалдардың триботехникалық сипаттамалары бойынша деректер базасын (ИБД) құруға арналған регламенттелген құжат дайындалады. Ұсынылған трибохарактеристикаларды анықтау әдісі мен машина жасау технологиялық жабдықтарының беріктендірілген бөлшектерінің қызмет ету мерзімін бағалаудың әлеуметтік-экономикалық әсері тозу механизмдері бойынша эксперименттік деректердің дәлдігі мен дұрыс интерпретациялануын арттыруда, сонымен қатар Қазақстанның машина жасау саласындағы ғылыми әзірлемелерді жинақтауға және өңдеу мүмкіндігі бар заманауи деректер базасын құруда жатыр.

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Эффективностью данной работы является создание регламентированный документ по созданию информационной базы данных (ИБД) по триботехническим характеристикам материалов при разных условиях упрочнения. А так же возможность предварительного правильного выбора поверхностной упрочняющей обработки применяемой с целью повышения срока службы материала, который основан на анализе результатов оценки благоприятного сочетания физико-механических свойств и геометрических параметров изнашиваемых поверхностей.

Efficiency (in Kazakh) : Осы жұмыстың тиімділігі әртүрлі беріктендіру жағдайларында материалдардың триботехникалық сипаттамалары бойынша ақпараттық деректер базасын (АДБ) құруға арналған регламенттелген құжатты әзірлеу болып табылады. Сонымен қатар, материалдың қызмет ету мерзімін ұзартуға бағытталған беткі беріктендіру өңдеуін алдын ала дұрыс таңдаудың мүмкіндігі қамтамасыз етіледі. Бұл таңдау тозуға ұшырайтын беттердің физико-механикалық қасиеттері мен геометриялық параметрлерінің оңтайлы үйлесімін бағалау нәтижелеріне негізделеді.

Field of application (in Russian) : Область применения полученных в результате анализа данных весьма обширен. Так литературные данные могут быть использованы как в энергетическом машиностроении, так и в сельскохозяйственном секторе, а так же в биомедицинском направлении.

Field of application (in Kazakh) : Талдау нәтижесінде алынған деректердің қолдану аясы өте кең. Әдеби деректерді энергетикалық машина жасау саласында, ауыл шаруашылығы секторында, сондай-ақ биомедициналық бағытта пайдалануға болады.