The object of research, development or design (in Russian) : Cорта и гибриды сахарного сорго в условиях Северного Казахстана.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Солтүстік Қазақстан жағдайындағы қант құмайының сорттары мен будандары.

Aim of work (in Russian) : Разработка приемов увеличения валового сбора растительного сырья для производства биоэтанола на основе сахарного сорго и изучение генотипов по биохимическому составу, биоэнергетическому потенциалу и количественному составу сбраживаемых фракций в биомассе.

Aim of work (in Kazakh) : Қант құмай негізінде биоэтанол алу үшін өсімдік шикізатының жалпы өнімін арттыру әдістерін әзірлеу және биохимиялық құрамы, биоэнергетикалық потенциалы және биомассадағы ашытылатын фракциялардың сандық құрамы бойынша генотиптерін зерттеу.

Методы исследования (на русском) : 1. Фенологические наблюдения: продолжительность межфазных периодов по методике государственного сортоиспытания. Проводились систематически по всем образцам. 2. Густота стеблестоя растений - определение количества растений и количества стеблей методом наложения учетных площадок по диагонали делянки. 3. Площадь наибольшего листа на главном стебле на основании пересчетного коэффициента по формуле S = 0,746 × Д×Ш. 4. Учет урожая проводился сплошным методом на всех делянках каждого опыта с одновременным определением влажности биомассы (термостатно-весовым методом), структуры урожая (доля листьев, стеблей и метелок) и линейным ростом. 5.Определение сахаров методом рефрактометрии. 6. Определение содержания в жоме массовой доли сырого протеина, клетчатки , сырой золы, сырого жира, фосфора, кальция в % и нитритов и нитратов в мг/кг. согласно методикам ГОСТ РК в испытательной лаборатории ТОО «AgroComplexExpert». 7. Химический состав почвы: фосфор, калий, органическое вещество, азот , по ГОСТ РК. 8. Статистическая обработка данных с помощью Statistica 10.

Методы исследования (на казахском) : 1. Фенологиялық бақылаулар барлық үлгілерде мемлекеттік сортсынау әдістемесіне сәйкес жүргізіліп, өсімдіктердің даму фазалары арасындағы кезеңдердің ұзақтығы анықталды. 2. Өсімдіктердің сабақ жиілігі делянканың диагоналі бойымен есептік алаңшаларды қою арқылы есептелді. 3. Негізгі сабақтағы ең үлкен жапырақтың ауданы S = 0,746 × ұзындығы × ені формуласы бойынша анықталды. 4. Өнім есебі барлық делянкаларда тұтас әдіспен орындалып, биомассаның ылғалдылығы, өнім құрылымы және өсімдіктердің сызықтық өсімі айқындалды. 5. Сұйық сөлдегі қант мөлшері рефрактометрия әдісімен анықталды. 6. Жом құрамындағы шикі протеин, клетчатка, шикі күл, шикі май, фосфор, кальций және нитрит-нитраттар «AgroComplexExpert» ЖШС зертханасында ҚР СТ әдістерімен талданды. 7. Топыраудың химиялық құрамы фосфор, калий, органикалық зат және азот бойынша зерттелді. 8. Барлық деректер Statistica 10 бағдарламасында статистикалық өңдеуден өтті.

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведен агрохимический анализ почвы (0–20 и 20–40 см). Урожайность зеленой массы варьировала от 13,0 до 19,1 т/га, урожайность стеблей от 9,8 до 14,7 т/га. Влажность стеблей составляла 68,6–82,7%, выход сока 7,49-11,26 т/га. Содержание растворимых сахаров находилось в пределах 9,4-18,3%, при этом наибольшую сахароносность показали сорта Изольда, Севилья, Капитал и Sauri. Выход сбраживаемых сахаров составил 0,58-1,15 т/га; максимальное значение отмечено у Sauri. Теоретический выход биоэтанола варьировал от 337 до 671 л/га: наивысшие показатели получены у сортов Sauri (671 л/га), Изольда, Севилья и Капитал (более 600 л/га). Получены экспериментальные данные по биоэнергетическому потенциалу сахарного сорго. Подготовлены две статьи — «Sorghum genotypes response to dryland conditions of northern Kazakhstan» и «Evaluation of sweet sorghum varieties for bioethanol production under dryland conditions» — для последующей публикации в соответствии с ожидаемыми результатами проекта.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Топырақтың агрохимиялық талдауы 0–20 және 20–40 см қабаттарында жүргізілді. Қант құмайының биоэнергетикалық потенциалы бойынша эксперименттік деректер алынды. Жасыл массаның өнімділігі 13,0–19,1 т/га, ал сабақ өнімділігі 9,8–14,7 т/га аралығында болды. Сабақтардың ылғалдылығы 68,6–82,7%, шырын шығымы 7,49–11,26 т/га деңгейінде анықталды. Еритін қанттардың мөлшері 9,4–18,3% аралығында өзгерді, ең жоғары қанттылық Изольда, Севилья, Капитал және Sauri сорттарында байқалды. Ашытылатын қанттардың шығымы 0,58–1,15 т/га құрап, ең жоғары көрсеткіш Sauri сортында тіркелді. Теориялық биоэтанол шығымы 337–671 л/га аралығында болды: ең жоғары мәндер Sauri (671 л/га), сондай-ақ Изольда, Севилья және Капитал сорттарында (600 л/га-дан жоғары) алынды. Жобаның күтілетін нәтижелеріне сәйкес жариялауға арналған екі мақала дайындалды — «Sorghum genotypes response to dryland conditions of northern Kazakhstan» және «Evaluation of sweet sorghum varieties for bioethanol production under dryland conditions».

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Наибольший урожай биомассы отмечен при ширине междурядий 70 см и норме высева 300 тыс. семян/га - 15,3 т/га. Полученные результаты подтверждают выраженное генотипическое разнообразие и позволяют выделить наиболее перспективные образцы для дальнейших исследований по биоэнергетическому направлению. Подана заявка на полезную модель «Способ возделывания сахарного сорго для переработки на биоэтанол» № 400691 от 08.10.2025

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ең жоғары биомасса өнімі 70 см қатар аралығы және 300 мың тұқым/га нормасы кезінде — 15,3 т/га — алынғаны анықталды. Алынған нәтижелер генотиптік әртүрліліктің айқын байқалатынын көрсетеді және биоэнергетикалық бағыт бойынша әрі қарай зерттеуге ең перспективалы үлгілерді айқындауға мүмкіндік береді.«Биоэтанол өндіруге арналған қант соргосын өсіру тәсілі» атты пайдалы модельге № 400691 өтінім 08.10.2025 ж. берілді.

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Результаты 2024–2025 гг. показали эффективность применения агротехнического приёма загущения посевов до 300 тыс. семян/га при ширине междурядий 70 см. Теоретический выход биоэтанола варьировал от 671 до 1417 л/га в зависимости от сорта и погодных условий года.

Efficiency (in Kazakh) : 2024–2025 жылдардың нәтижелері себуді 300 мың тұқым/га дейін қоюлату және қатар аралығы 70 см болған агротехникалық тәсілдің тиімділігін көрсетті. Теориялық биоэтанол шығымы сорт пен жылдегі ауа райы жағдайларына байланысты 671–1417 л/га диапазонында өзгерді.

Field of application (in Russian) : Сельское хозяйство, пищевая и перерабатывающая промышленность.

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы, тамақ және өңдеу өнеркәсібі.