The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования является технологическая установка цеха №1 ТОО «ПетроКазахстан Ойл Продакшн»

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны «ПетроҚазақстан Ойл Продакшн» ЖШС-нің №1 цехіндегі технологиялық қондырғы болып табылады.

Aim of work (in Russian) : Целью работы является разработка и внедрение интерактивной системы поддержки операторов технологических установок для эффективной ликвидации аварийных ситуаций. Система должна обеспечить оперативное предоставление инструкций, визуализацию технологических параметров и мониторинг состояния оборудования. Основной задачей является повышение уровня безопасности и снижение временных и материальных затрат на устранение последствий аварий за счет оптимизации взаимодействия оператора с системой и автоматизации принятия решений в критических ситуациях.

Aim of work (in Kazakh) : Жұмыстың мақсаты – апаттық жағдайларды тиімді жою үшін технологиялық қондырғылар операторларын қолдауға арналған интерактивті жүйені әзірлеп, енгізу. Жүйе нұсқаулықтарды жедел ұсынуды, технологиялық параметрлерді визуализациялауды және жабдықтың күйін бақылауды қамтамасыз етуі тиіс. Негізгі міндет – оператор мен жүйенің өзара әрекетін оңтайландыру және сындарлы жағдайларда шешім қабылдауды автоматтандыру арқылы қауіпсіздік деңгейін арттыру және апат салдарын жоюға кететін уақыт пен материалдық шығындарды азайту.

Методы исследования (на русском) : В работе использованы комплексные методы исследования, включающие: Анализ и систематизация нормативной документации - изучение Плана ликвидации аварий (ПЛА), регламентов и инструкций, применяемых на технологических установках цеха №1 ТОО «ПетроКазахстан Ойл Продакшн». Моделирование аварийных ситуаций - создание сценариев для оценки работы операторов в условиях реальных и предполагаемых аварий. Паттерны проектирования - использование стандартных подходов и шаблонов для разработки интерфейсов человеко-машинных систем, повышающих удобство и интуитивность взаимодействия. Методы статистического анализа - обработка данных об аварийных ситуациях для выявления закономерностей и определения оптимальных алгоритмов действий. Программная реализация - применение инструментов разработки для создания прототипа интерактивного интерфейса и интеграции его с системой мониторинга технологических параметров.

Методы исследования (на казахском) : Жұмыста кешенді зерттеу әдістері қолданылды, олар мыналарды қамтиды: - Нормативтік құжаттаманы талдау және жүйелеу - «Апаттарды жою жоспары» (АЖЖ), сондай-ақ «ПетроҚазақстан Ойл Продакшн» ЖШС-нің №1 цехындағы технологиялық қондырғыларда қолданылатын регламенттер мен нұсқаулықтарды зерттеу. - Апаттық жағдайларды модельдеу - нақты және ықтимал апаттық жағдайларда операторлардың жұмысын бағалау үшін сценарийлер жасау. - Жобалау үлгілері (паттерндері) - адам-машина жүйелерінің интерфейстерін әзірлеуге арналған стандартты тәсілдер мен үлгілерді қолдану, бұл өзара әрекеттесу ыңғайлылығы мен интуитивтілігін арттырады. - Статистикалық талдау әдістері -апаттық жағдайлар туралы мәліметтерді өңдеу, заңдылықтарды анықтау және іс-қимылдың оңтайлы алгоритмдерін анықтау. - Бағдарламалық іске асыру - интерактивті интерфейстің прототипін жасау және оны технологиялық параметрлерді бақылау жүйесімен интеграциялау үшін әзірлеу құралдарын пайдалану.

Obtained results and novelty (in Russian) : В результате выполненной работы была разработана и экспериментально проверена усовершенствованная цифровая система поддержки операторов технологических установок, направленная на повышение эффективности действий персонала при ликвидации аварийных ситуаций. На основе анализа современных инструментов JavaScript была сформирована обновлённая архитектура приложения и создано программное ядро, обеспечивающее стабильную работу интерфейса, корректную обработку аварийных алгоритмов и возможность гибкого расширения функционала за счёт структурированных JSON-сценариев. Проведённые испытания прототипа на специализированном тренажёре с участием действующих операторов позволили получить объективные практические данные о точности и скорости выполнения регламентированных действий. Сравнительный анализ показал, что применение цифрового ПЛА значительно сокращает время реагирования и снижает количество ошибок по сравнению с бумажной версией и выполнением операций по памяти, что подтверждает преимущество интерактивной среды в условиях высокого темпа и критичности принятия решений. Итоги работы нашли отражение в научной публикации, индексируемой в международных базах данных. Новизна полученных результатов заключается в интеграции адаптивной логики, современных методов проектирования и реальных экспериментальных данных, что обеспечивает качественно новый уровень поддержки операторов в аварийных условиях.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Орындалған жұмыс нәтижесінде технологиялық қондырғылар операторларының апаттық жағдайларды жою кезіндегі әрекеттерінің тиімділігін арттыруға бағытталған жетілдірілген цифрлық қолдау жүйесі әзірленіп, тәжірибелік тұрғыда тексерілді. JavaScript тіліндегі заманауи құралдарды талдау негізінде қосымшаның жаңартылған архитектурасы қалыптастырылып, интерфейстің тұрақты жұмысын, апаттық алгоритмдердің дұрыс өңделуін және құрылымдалған JSON-сценарийлер арқылы функционалды икемді кеңейтуді қамтамасыз ететін бағдарламалық ядро жасалды. Арнайы тренажёрда қызмет атқарып жүрген операторлардың қатысуымен жүргізілген сынақтар регламенттелген әрекеттерді орындаудың дәлдігі мен жылдамдығы жөнінде объективті практикалық деректер алуға мүмкіндік берді. Салыстырмалы талдау цифрлық ПЛА-ны қолдану қағаз нұсқасымен және есте сақтау бойынша жұмыс жасаумен салыстырғанда әрекет ету уақытын едәуір қысқартатынын және қателер санын азайтатынын көрсетті, бұл жоғары жауапкершілік пен шектеулі уақыт жағдайында интерактивті ортаның артықшылығын дәлелдейді. Жұмыстың нәтижелері халықаралық дерекқорларда индекстелетін ғылыми жарияланымда көрініс тапты. Алынған нәтижелердің жаңалығы адаптивті логиканы, заманауи жобалау тәсілдерін және нақты эксперименттік деректерді біріктіру арқылы операторларға апаттық жағдайларда сапалы жаңа деңгейде қолдау көрсетуді қамтамасыз етуінде.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Экономическая эффективность решения подтверждается снижением времени на обучение операторов, сокращением числа ошибок при ликвидации аварий, уменьшением простоев оборудования и повышением общей надёжности производственного процесса. Проведённые опытно-промышленные испытания показали сокращение времени реагирования в среднем на 20–35 % по сравнению с бумажными инструкциями, что приводит к снижению вероятности выхода оборудования из строя и уменьшению затрат на устранение последствий аварий. Использование цифрового ПЛА не требует дополнительных материальных затрат, а обслуживание и обновление программного обеспечения осуществляется минимальными ресурсами. Совокупность этих показателей делает разработанную систему технологически устойчивым, экономически выгодным и практически ориентированным инструментом повышения промышленной безопасности.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Шешімнің экономикалық тиімділігі операторларды оқытуға кететін уақыттың азаюымен, апаттарды жою кезіндегі қателер санының төмендеуімен, жабдықтың тоқтап қалу уақытын қысқартумен және өндірістік процестің жалпы сенімділігінің артуымен расталады. Жүргізілген тәжірибелік-өндірістік сынақтар цифрлық ПЛА-ны қолдану қағаз нұсқасымен салыстырғанда әрекет ету уақытын орта есеппен 20–35 % қысқартатынын көрсетті, бұл жабдықтың істен шығу ықтималдығын азайтып, апат салдарын жоюға кететін шығындарды төмендетеді. Цифрлық ПЛА-ны пайдалану қосымша материалдық шығындарды талап етпейді, ал бағдарламалық қамтамасыз етуді қызмет көрсету және жаңарту ең аз ресурстармен жүзеге асырылады. Осы көрсеткіштердің жиынтығы әзірленген жүйені технологиялық тұрғыдан орнықты, экономикалық жағынан тиімді және өндірістік қауіпсіздікті арттыруға бағытталған практикалық құрал ретінде сипаттайды.

Level of implementation (in Russian) : Разработанное программное обеспечение прошло первичную опытно-экспериментальную апробацию на тренажёре технологических процессов с применением двух аварийных сценариев. Полученные данные подтвердили стабильность работы основных модулей и показали высокую перспективность системы для использования в учебно-тренировочном процессе операторов. Для обеспечения полной функциональной готовности необходима дальнейшая интеграция дополнительных сценариев, детализация алгоритмов действий и расширение технологической базы. Работа находится в продвинутой стадии и продолжается поэтапно, с последовательной разработкой новых модулей и адаптацией системы к условиям промышленной эксплуатации. Таким образом, степень внедрения оценивается как частичная, с планомерным продвижением к полной реализации поставленной цели.

Level of implementation (in Kazakh) : Әзірленген бағдарламалық қамтамасыз ету екі авариялық сценарий негізінде технологиялық процестер тренажёрында бастапқы тәжірибелік-эксперименттік апробациядан өтті. Алынған деректер негізгі модульдердің тұрақты жұмысын растады және жүйенің операторларды даярлау үдерісінде қолдануға жоғары әлеуетін айқындады. Толық функционалдық дайындықты қамтамасыз ету үшін қосымша сценарийлерді енгізу, іс-әрекеттер алгоритмдерін нақтылау және технологиялық деректер базасын кеңейту қажет. Жұмыс озық кезеңде тұр және жаңа модульдерді тізбекті түрде әзірлеу, сондай-ақ жүйені өндірістік пайдаланудың нақты жағдайларына бейімдеу арқылы жалғасуда. Осылайша, енгізілу деңгейі ішінара деп бағаланады және қойылған мақсаттың толық жүзеге асырылуына жоспарлы түрде жақындауды көрсетеді.

Efficiency (in Russian) : Результаты опытно-экспериментальных испытаний показали, что применение разработанного программного обеспечения повышает качество подготовки операторов технологических установок. Использование цифрового интерфейса способствует сокращению времени реагирования, снижению количества ошибок и более точному выполнению регламентированных операций по сравнению с традиционными методами обучения. Отмечено улучшение структурированности восприятия алгоритмов действий и повышение способности операторов быстро ориентироваться в сценариях аварийных ситуаций. Полученные данные подтверждают, что программный продукт повышает эффективность обучения и может служить основой для дальнейшей оптимизации учебно-тренировочного процесса.

Efficiency (in Kazakh) : Тәжірибелік-эксперименттік сынақтардың нәтижелері әзірленген бағдарламалық қамтамасыз етуді қолдану технологиялық қондырғы операторларын даярлау сапасын арттыратынын көрсетті. Цифрлық интерфейс дәстүрлі оқыту әдістерімен салыстырғанда әрекет ету уақытын қысқартуға, қателер санын азайтуға және реттелген операцияларды неғұрлым дәл орындауға мүмкіндік береді. Алгоритмдерді қабылдаудың құрылымдылығы артып, операторлардың авариялық жағдай сценарийлерінде тез бағдарлану қабілеті жақсарды. Алынған деректер бағдарламалық өнімнің оқыту тиімділігін арттыратынын және оқу-жаттығу процесін одан әрі оңтайландыруға негіз бола алатынын дәлелдейді.

Field of application (in Russian) : Нефтеперерабатывающие и химические производства: Система может быть интегрирована в технологические процессы переработки нефти и газа, производства химических веществ, где требуется оперативное реагирование на аварии.

Field of application (in Kazakh) : Мұнай өңдеу және химия өнеркәсібі: Жүйені мұнай мен газды қайта өңдеу, сондай-ақ химиялық заттарды өндірудің технологиялық процестеріне интеграциялауға болады, мұнда апаттарға жедел әрекет ету талап етіледі.