The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются ископаемые остатки растений олигоцен–миоценового возраста, собранные на территории Казахстана (листья, плоды, семена и другие вегетативные органы), включая представителей семейства Betulaceae (берёзовые). Материал представлен палеоботаническими коллекциями из различных геологических регионов Казахстана — Тургайской впадины, Илиской впадины, Джунгарского Алатау, Зайсанской котловины и др.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны – Қазақстан аумағындағы олигоцен–миоцен кезеңіне жататын қазба өсімдіктердің қалдықтары (жапырақтар, жемістер, тұқымдар және басқа вегетативтік мүшелер), соның ішінде Betulaceae (қайыңдар тұқымдасы) тұқымдасына жататын өкілдер. Бұл материалдар Қазақстанның әртүрлі геологиялық аймақтарынан (Торғай ойпаты, Іле ойпаты, Жетісу Алатауы, Зайсан қазаншұңқыры және т.б.) жиналған палеоботаникалық коллекциялар құрамына кіреді.

Aim of work (in Russian) : Олигоцен мен миоцен шекарасындағы Қазақстан аумағындағы палеоклиматты реконструкциялау үшін палеофлористикалық талдау жүргізу және сандық әдістерді қолдану.

Aim of work (in Kazakh) : Олигоцен мен миоцен шекарасындағы Қазақстан аумағындағы палеоклиматты реконструкциялау үшін палеофлористикалық талдау жүргізу және сандық әдістерді қолдану.

Методы исследования (на русском) : Для восстановления палеоклимата использовались современные количественные методы, основанные на морфологии листьев и флористическом составе древних сообществ: CA (Coexistence Approach) — метод, основанный на принципе пересечения экологических диапазонов таксонов флоры. Зона пересечения отражает основные параметры палеоклимата (среднегодовую температуру и количество осадков). JPDF (Joint Probability Density Functions) — метод, использующий вероятностные распределения современных аналогов для оценки взаимосвязей между климатическими переменными, что позволяет более точно определить вероятные климатические значения. CLAMP (Climate Leaf Analysis Multivariate Program) — многофакторный метод анализа, выявляющий количественные зависимости между физиогномическими признаками листьев и климатическими параметрами. На его основе рассчитываются среднегодовая температура (MAT) и количество осадков (MAP). Актуалистический метод позволяет применять закономерности, наблюдаемые в современных экосистемах, к древним флорам. Сравнительный анализ листовых образцов выявил региональные климатические различия олигоцен–миоценового времени.

Методы исследования (на казахском) : Палеоклиматты қалпына келтіру үшін жапырақ морфологиясы мен флора құрамына негізделген сандық әдістер қолданылды: CA (Coexistence Approach) — флорадағы таксондардың экологиялық диапазондарының қиылысу принципіне негізделген әдіс. Қиылысу аймағы палеоклиматтың негізгі параметрлерін (орташа жылдық температура мен жауын-шашын мөлшері) анықтауға мүмкіндік береді. JPDF (Joint Probability Density Functions) — заманауи аналогтардың ықтималдық таралуын пайдалана отырып, климаттық айнымалылар арасындағы байланыстарды есептейтін әдіс. Бұл тәсіл климаттың ықтимал мәндерін дәлірек бағалауға мүмкіндік береді. CLAMP (Climate Leaf Analysis Multivariate Program) — жапырақтардың физиогномиялық белгілері мен климаттық параметрлер арасындағы көпфакторлы сандық байланысты талдайтын әдіс, оның көмегімен орташа жылдық температура (MAT) және жауын-шашын мөлшері (MAP) есептеледі. Актуалистік әдіс қазіргі экожүйелердегі заңдылықтарды ежелгі флораларға қолдануға мүмкіндік береді. Жапырақ үлгілерін салыстырмалы талдау арқылы олигоцен–миоцен дәуіріндегі аймақтық климаттық айырмашылықтар анықталды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Получены результаты количественной палеоклиматической реконструкции. На основе применения методов CA (Coexistence Approach) и JPDF (Joint Probability Density Functions) были определены палеозначения средней годовой температуры (MAT) и годового количества осадков (MAP) для различных регионов Казахстана. На границе олигоцена и миоцена климат отличался тёплыми и влажными условиями (MAT: 14–17 °C; MAP: 900–1200 мм), тогда как к концу миоцена стали преобладать континентальные и засушливые условия (MAT: 12–14 °C; MAP: 600–800 мм). Сравнительный анализ флор Кушук и Джунгарского Актау показал, что в районе Джунгарского Актау признаки аридизации проявились раньше и более выраженно. Выявлены региональные различия палеоклимата. Раннемиоценовые флоры (Ержилансай, Кушук) характеризовались относительно тёплыми и влажными условиями, тогда как флористические комплексы среднего–позднего миоцена (Джунгарский Актау, Алтын-Шокысу) отражают прохладный и более сухой климат. Эти данные подтверждают существование тенденции постепенного перехода от гумидного к аридному климату на территории Казахстана, начиная с олигоценового времени.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Палеоклиматты сандық тұрғыда қайта құру нәтижелері алынды. CA (Coexistence Approach) және JPDF (Joint Probability Density Functions) әдістерін қолдану арқылы Қазақстанның әртүрлі аймақтарында орташа жылдық температура (MAT) мен жауын-шашын мөлшерінің (MAP) палеомәндері анықталды. Олигоцен–миоцен шекарасында климат жылы және ылғалды сипатта болған (MAT: 14–17 °C; MAP: 900–1200 мм), ал миоценнің соңына қарай континенталды және құрғақ жағдайлар басым бола бастаған (MAT: 12–14 °C; MAP: 600–800 мм). Кушук және Джунгар Актау флораларының салыстырмалы талдауы Джунгар Актау аймағында ертерек және айқынырақ аридизация белгілері байқалғанын көрсетті. Аймақтық палеоклиматтық айырмашылықтар анықталды. Ерте миоцен флоралары (Ержилансай, Кушук) салыстырмалы түрде жылы әрі ылғалды болған, ал орта–кеш миоцен кешендері (Джунгар Актау, Алтын-Шокысу) салқындау және құрғақ климаттық жағдайлармен сипатталады. Бұл деректер Қазақстан аумағында олигоценнен бастап гумидтіден аридті климатқа біртіндеп ауысу тенденциясын айқындайды

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Название проекта: Количественная реконструкция палеоклимата на территории Казахстана на границе олигоцена и миоцена. База исследования: РГП на ПХВ «Институт ботаники и фитоинтродукции» МНВО РК (г. Алматы); Филиал института — Астанинский ботанический сад (г. Астана); Сравнительные материалы из научных учреждений Российской Федерации. Основные технические показатели: Количество изученных образцов — более 500 ископаемых листьев; Количество измеряемых морфо-анатомических параметров — 25–30 признаков; Количественные палеоклиматические переменные — среднегодовая температура (MAT), годовое количество осадков (MAP), температура тёплого и холодного сезонов (WMT, CMT). Основные результаты: Выполнена количественная реконструкция палеоклимата Казахстана; Установлена региональная динамика аридизации и континентализации климата; В научный оборот введены новые морфологические и климатические данные по флоре Казахстана. Экономическая эффективность: Полученные результаты способствуют уточнению палеогеографических и стратиграфических схем Казахстана; Данные могут быть использованы в эколого-климатологических и геологических исследованиях; Результаты проекта представлены в научных изданиях, индексируемых в международных базах (Scopus, Web of Science), что повышает научный потенциал и международный рейтинг казахстанской науки.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Негізгі құрылымдық және техникалық-экономикалық көрсеткіштер Жобаның атауы: Қазақстан аумағындағы олигоцен–миоцен шекарасындағы палеоклиматты сандық әдістер арқылы қайта құру. Зерттеу базасы: ҚР ҒЖБМ «Ботаника және фитоинтродукция институты» (Алматы қ.); Астана қаласындағы филиалы – Астана ботаникалық бағы; Ресей Федерациясының тиісті ғылыми мекемелеріндегі салыстырмалы материалдар. Негізгі техникалық көрсеткіштер: Зерттелген үлгілер саны – шамамен 500+ қазба жапырақтар; Морфо-анатомиялық параметрлер бойынша өлшемдер саны – 25–30 көрсеткіш; Сандық палеоклиматтық айнымалылар – орташа жылдық температура (MAT), жылдық жауын-шашын мөлшері (MAP), жылы және суық маусым температуралары (WMT, CMT). Негізгі нәтижелер: Палеоклиматтың сандық реконструкциясы жасалды; Аридизация мен континенталдану үрдісінің аймақтық динамикасы анықталды; Жаңа морфологиялық және климаттық деректер ғылыми айналымға енгізілді. Экономикалық тиімділік: Алынған нәтижелер Қазақстанның палеогеографиясы мен стратиграфиясын нақтылауға мүмкіндік береді; Деректерді экологиялық, климатологиялық және геологиялық зерттеулерде қолдану әлеуеті жоғары; Жобаның нәтижелері жоғары импакт-факторлы журналдарда жарияланады және ғылыми әлеуетті арттыруға бағытталған.

Level of implementation (in Russian) : Степень внедрения: Результаты проекта имеют фундаментальный характер и используются для уточнения палеоклиматических реконструкций Казахстана на границе олигоцена и миоцена. Материалы внедрены в научно-исследовательскую работу коллектива, применяются при подготовке аналитических данных по стратиграфии и палеофлорам Центрального Казахстана, а также в учебном процессе (курсы «Палеоботаника», «Палеоклиматология»).

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілу дәрежесі: Жобаның нәтижелері іргелі сипатқа ие және олигоцен-миоцен шекарасындағы Қазақстан палеоклиматын нақтылау мақсатында қолданылды. Материалдар ғылыми-зерттеу жұмыстарына, сондай-ақ оқу үдерісіне («Палеоботаника», «Палеоклиматология» пәндеріне) енгізілді.

Efficiency (in Russian) : Эффективность: Полученные данные повышают достоверность климатических реконструкций и обеспечивают формирование единой базы таксонов для количественных методов (CA, JPDF, CLAMP). Результаты повышают научный потенциал института и создают основу для последующих исследований флоры и палеоклимата Казахстана.

Efficiency (in Kazakh) : Тиімділігі: Алынған деректер климаттық реконструкциялардың дәлдігін арттырады, сандық әдістерге (CA, JPDF, CLAMP) арналған таксондар базасын құруға мүмкіндік береді. Нәтижелер ғылыми әлеуетті арттырып, Қазақстанның палеофлорасы мен палеоклиматы бойынша болашақ зерттеулерге негіз қалайды.

Field of application (in Russian) : Результаты исследования применимы в областях палеонтологии, стратиграфии, геологии и палеоклиматологии. Полученные данные могут быть использованы для уточнения региональных стратиграфических схем, составления палеогеографических и палеоклиматических карт Казахстана, а также при прогнозировании закономерностей формирования полезных ископаемых, связанных с определёнными фациальными и стратиграфическими зонами. Кроме того, материалы исследования имеют учебно-методическое значение и могут использоваться в образовательных программах по дисциплинам «Общий курс палеонтологии», «Геология», «Региональная палеогеография», «Эволюционная биология».

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері палеонтология, стратиграфия, геология және палеоклиматология салаларында қолданылады. Алынған мәліметтер Қазақстанның аймақтық стратиграфиялық сұлбаларын нақтылауда, палеогеографиялық және палеоклиматтық карталарды құрастыруда, сондай-ақ белгілі бір фациялы және стратиграфиялық аймақтарға байланысты пайдалы қазбалардың қалыптасу заңдылықтарын болжауда пайдаланылуы мүмкін. Сонымен қатар, зерттеу материалдары оқу процесінде — «Палеонтологияның жалпы курсы», «Геология», «Аймақтық палеогеография», «Эволюциялық биология» пәндері бойынша білім беру бағдарламаларында оқу-әдістемелік мақсатта қолданылады.