The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются лиманы Западно-Казахстанской области

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны Батыс Қазақстан облысының көлтабандары болып табылады

Aim of work (in Russian) : Целью работы является разработка технологии улучшения эколого-мелиоративного состояния и повышения продуктивности лиманов

Aim of work (in Kazakh) : Жұмыстың мақсаты көлтабандардың экологиялық-мелиоративтік жағдайын жақсарту және өнімділігін арттыру технологиясын әзірлеу болып табылады

Методы исследования (на русском) : Оросительные нормы устанавливались по срокам и глубине затопления с использованием данных полевого мониторинга и индикационного косвенно-диагностического показателя – данных дистанционного зондирования систем. Показатели растительного покрова: проективное покрытие, видовой состав, высота, урожайность, питательность определялись по принятым методикам. Тип засоления устанавливали по таблице Н.И. Базилевич и Е.Н. Панковой. Гранулометрический состав почвы определяли по методике Качинского. Гумус определяли по методу И.В. Тюрина, валовой азот – методом Кьельдаля, подвижный фосфор – по Б.П. Мачигину, обменный калий – по П.В. Протапову, поглощенные основания – по К.К. Гедройцу, анализ водной вытяжки – по И.И. Плюснину. Анализ влажности почвы проводился термостатно-весовым методом для характеристики запасов влаги после затопления в вегетационный период. Биохимический состав естественных трав и питательность сена определяли по Государственным стандартам. Статистическая обработка данных проведена по Б.А. Доспехову. Секвенирование генов проводилось с использованными в реакции ПЦР праймерами с набором реактивов Big Dye Terminator Cycle Sequencing Kit на секвенаторе. Очищенный препарат ДНК используется в качестве матрицы для реакции ПЦР с использованием пары универсальных праймеров к вариабельному участку V4 гена 16S рРНК – F515 (GTGCCAGCMGCCGCGGTAA) и R806 (GGACTACVSGGGTATCTAAT)

Методы исследования (на казахском) : Суару нормалары далалық мониторинг деректерін және индикациялық жанама-диагностикалық көрсеткішті – жүйелерді қашықтықтан зондтау деректерін пайдалана отырып, су басу мерзімі мен тереңдігі бойынша белгіленді. Өсімдік жамылғысының көрсеткіштері: проективті жабын, түр құрамы, биіктігі, өнімділігі, қоректілігі қабылданған әдістерге сәйкес анықталды; Тұздану түрі Н.И. Базилевич пен Е. Н.Панкованың кестесіне сәйкес анықталды. Топырақтың гранулометриялық құрамы Качинский әдісімен анықталды. Қарашірік И.В. Тюрин әдісімен, жалпы азот – Кьельдаль әдісімен, жылжымалы фосфор – Б.П. Мачигин бойынша, алмасу калийі – П.В. Протапов бойынша, сіңірілген негіздер – К.К. Гедройц бойынша, су сығындысын талдау – И.И. Плюснин бойынша анықталды. Топырақтың ылғалдылығын талдау вегетациялық кезеңде су басқаннан кейін ылғал қорын сипаттау үшін термостат-салмақ әдісімен жүргізілді Мемлекеттік стандарттар бойынша табиғи шөптердің биохимиялық құрамы және шөптің қоректілігі анықталды. Деректерді статистикалық өңдеу Б.А. Доспехов бойынша жүргізілді. Гендердің реттілігі ПТР реакциясында секвенатордағы Big Dye Terminator Cycle Sequencing Kit реактивтер жиынтығымен праймерлерді қолдану арқылы жүзеге асырылды. Тазартылған ДНҚ препараты 16s ррнқ – F515 (GTGCCAGCMGCCGCGCGTAA) және R806 (GGACTACVSGGTATCTAAT) генінің v4 өзгермелі аймағына әмбебап праймерлер жұбын пайдаланып ПТР реакциясы үшін үлгі ретінде пайдаланылады

Obtained results and novelty (in Russian) : Получены результаты анализа динамики изменения влагозапасов опытных участков. В весенний период влажность почвы на опытных вариантах составляла от 19,9-26,7 % до 22,2–29,2%, а также отмечалась полной влагоёмкость почвы. К уборке влажность почвы соответственно снижалась. Исследования ботанического состава показали, что на опытных участках произрастают 32 вида из 13 семейств, формирующих злаково-разнотравную ассоциацию с доминированием многолетних трав. Проведена оценка влияния технологии затопления и химической мелиорации почв лиманов на формирование водно-солевого режима почвы и продуктивность естественного травостоя. Оптимальные условия формирования водно-солевого режима и накопления питательных веществ наблюдались при норме 3000-5000 м³/га. Мелиоративный эффект достигался при внесении 12 т/га гипса и 6 т/га серы. Лучшая продуктивность травостоя достигалась при норме 3000–4000 м³/га – 62,7 ц/га. При мелиорации наибольшая урожайность (20,6 ц/га) получена при внесении 6 т/га гипса и 3 т/га серы (19,5 ц/га). Секвенирование (16S rRNA) показало оптимальное соотношение доминирующих микробных таксонов (Proteobacteria, Actinobacteria, Firmicutes, Verrucomicrobia, Acidobacteria, Bacteroidetes, Planctomycetes и др.) при дозах 12 т/га гипса или 6 т/га серы. Опубликованы две статьи согласно календарному плану

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Тәжірибелік учаскелердің ылғал қорының өзгеру динамикасын талдау нәтижелері алынды. Көктемде топырақтың ылғалдылығы тәжірибелі нұсқаларда 19,9-26,7%–дан 22,2-29,2% дейін құрады, сонымен қатар топырақтың толық ылғал сыйымдылығы байқалды. Өнім жинауға қарай топырақтың ылғалдылығы сәйкесінше төмендеді. Ботаникалық құрамды зерттеу көрсеткендей, тәжірибелік учаскелерде 13 тұқымдастың 32 түрі өседі, олар көпжылдық шөптердің үстемдігімен астық тұқымдасты-аралас шөпті ассоциацияны құрайды. Су басу технологиясының және көлтабан топырақтарын химиялық мелиорациялаудың топырақтың сулы-тұзды режимін қалыптастыруға және табиғи шөптің өнімділігіне әсерін бағалау жүргізілді. Су-тұз режимін қалыптастырудың және қоректік заттардың жиналуының оңтайлы жағдайлары 3000-5000 м3/га нормада байқалды. Мелиоративті әсерге 12 т/га гипс пен 6 т/га күкірт енгізгенде қол жеткізілді. Шөптің ең жақсы өнімділігіне 3000-4000 м3/га нормада – 62,7 ц/га қол жеткізілді. Мелиорациялау кезінде ең жоғары өнімділік (20,6 ц/га) 6 т/га гипс және 3 т/га күкірт (19,5 ц/га) енгізу арқылы алынды. Секвенирлеу (16s rRNA) 12 т/га гипс немесе 6 т/га күкірт дозаларында ең қолайлы болып табылатын басым микробтық таксондардың (Proteobacteria, Actinobacteria, Firmicutes, Verrucomicrobia, Acidobacteria, Bacteroidetes, Planctomycetes және т.б.) оңтайлы қатынасын көрсетті. Күнтізбелік жоспарға сәйкес екі мақала жарияланды

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Исследуемый участок, площадью в 100 га, расположен на лимане 50 Урало-Кушумской оросительно-обводнительной системы в Западно-Казахстанской области. Мелиорация гипсом (12 т/га ) и серой (6 т/га) не только улучшает физико-химические показатели почвы, но и влияет на биологическую составляющую почвенного плодородия, что позволяет рассматривать как практическое значение при разработке технологий биологической и химической мелиорации засолённых земель

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ауданы 100 га болатын зерттелетін учаске Батыс Қазақстан облысындағы Орал-Көшім суару-суландыру жүйесінің 50-ші көлтабанында орналасқан. Гипс (12 т/га ) және күкіртпен (6 т/га) мелиорациялау топырақтың физика-химиялық қасиеттерін ғана емес, сонымен қатар оның құнарлылығының биологиялық құрамдасын да жақсартады. Бұл өз кезегінде тұзданған жерлерді биологиялық және химиялық мелиорациялау технологияларын әзірлеуде оның практикалық маңыздылығын көрсетеді

Level of implementation (in Russian) : Работы начаты в 2024 году и находятся в стадии выполнения. По завершении исследований в 2026 году планируется внедрение полученных результатов в крестьянском хозяйстве «Сабит» Акжаикского района Западно-Казахстанской области

Level of implementation (in Kazakh) : Жұмыстар 2024 жылы басталып, қазіргі уақытта орындалу сатысында. Зерттеулер 2026 жылы аяқталғаннан кейін алынған нәтижелерді Батыс Қазақстан облысы Ақжайық ауданының «Сабит» шаруа қожалығында нәтижелерді енгізу жоспарлануда

Efficiency (in Russian) : В процессе выполнения проекта ожидается получение научного эффекта состоящего в разработке технологии улучшения эколого-мелиоративного состояния лиманов и повышения их продуктивности. Социально-экономический эффект ожидаемых результатов заключается в улучшении эколого-мелиоративного состояния лиманов, улучшении качественного состава естественного травостоя и возможностей повышения эффективности использования существующих оросительно-обводнительных систем

Efficiency (in Kazakh) : Жобаны орындау барысында көлтабандардың экологиялық-мелиоративтік жағдайын жақсарту және олардың өнімділігін арттыру технологиясын әзірлеуге бағытталған ғылыми нәтиже алу күтіледі. Күтілетін нәтижелердің әлеуметтік-экономикалық тиімділігі көлтабандардың экологиялық-мелиоративтік жағдайының жақсаруымен, табиғи шөп жамылғысының сапалық құрамының артуымен және қолданыстағы суару мен суландыру жүйелерін тиімді пайдалану мүмкіндіктерінің кеңеюімен сипатталады

Field of application (in Russian) : Сельское хозяйство, кормопроизводство

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы, жем-шөп өндіру