The object of research, development or design (in Russian) : Объектами исследования были бычки и нетелей калмыцкой породы (n=600) крупного рогатого скота в условиях крестьянских хозяйств Казахстана, биоматериалом – кровь и ткань. Реализация проекта был провиден в 2 фермерских хозяйствах (ТОО "Казак Асылдары" и ТОО "Түрикпен Агро") различных регионов Казахстана.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысандары қалмақ тұқымы малының бұқашықтары мен құнажын қашарлары (n=600) болды,биоматериал ретінде олардың қаны мен ұлпалары алынды. Жоба Қазақстанның әртүрлі аймақтарындағы екі фермада ("Қазақ Асылдары" ЖШС және "Түрікпен Агро" ЖШС) жүзеге асырылды.

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является установление влияния отдельных полиморфных локусов (SNP) в генах CRTC2, ELOVL6 на содержание жира в мышцах и и его связь с ростовыми тела и качественными признаками мяса у калмыцкой породы крупного рогатого скота в разводимых в разных условиях Казахстана.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты - CRTC2 және ELOVL6 гендеріндегі жеке полиморфты локустардың (SNP) бұлшықет майының мөлшеріне әсерін және оның Қазақстандағы әртүрлі жағдайларда өсірілген қалмақ ірі қара малының дене өсуімен және ет сапасымен байланысын анықтау.

Методы исследования (на русском) : В данном исследовании были использованы образцы крови 200 бычков и 400 нетели калмыцкой породы в возрасте 18–20 месяцев. А также были отобраны 13 видов образцов тканей. Общую РНК выделяли из образцов тканей с помощью набора RecoverAll™ Total Nucleic Acid Isolation Kit for FFPE в соответствии с протоколом производителя. Уровни экспрессии генов количественно определяли методом ПЦР в реальном времени с использованием PowerUp™ SYBR™ Green Master Mix и специфических праймеров в реакционном объеме 20 мкл. ДНК выделяли из образцов крови с помощью набора GeneJET Genomic DNA Purification Kit в соответствии с протоколом производителя. Для разработки праймеров последовательности генов CRTC2 и ELOVL6 калмыцкого скота были взяты из NCBI (номера доступа: NC_037330.1 и NC_037333.1), а праймеры, нацеленные на однонуклеотидные полиморфизмы g16379651A>G; g16458976A>G; g16511290A>G в гене ELOVL6 и g.3001 C>T, g.3034 G>A, g.33467 T>C в гене CRTC2, были созданы с помощью NCBI Primer-BLAST. Для идентификации полиморфизмов использовали полимеразную цепную реакцию (ПЦР), электрофорез в агарозном геле и секвенирование по Сэнгеру. Параметры популяционной генетики оценивали с помощью онлайн-калькулятора GDIcall . Влияние генотипов на показатели роста исследовалось с помощью следующей статистической модели: Yijk = μ + Ai + Gj + Eijk. Корреляция между фенотипическими признаками анализировалась путем построения диаграммы в программе RStudio.

Методы исследования (на казахском) : Бұл зерттеуде 18-20 айлық 200 қалмақ бұқашықтары мен 400 қашардың қан үлгілері пайдаланылды. Сондай-ақ дені сау 18 айлық қалмақ бұқаларынан (n=3) 13 ұлпа үлгісі жиналды. Өндірушінің хаттамасына сәйкес RecoverAll™ Total Nucleic Acid Isolation Kit for FFPE көмегімен ұлпа үлгілерінен жалпы РНҚ бөлініп алынды. Ген экспрессиясының деңгейлері PowerUp™ SYBR™ Green Master Mix және 20 мкл реакция көлемінде арнайы праймерлерді пайдаланып нақты уақыт режиміндегі ПТР арқылы сандық анықталды. ДНҚ өндірушінің хаттамасына сәйкес GeneJET Genomic DNA Purification Kit пайдаланып қан үлгілерінен бөлініп алынды. Алынған ДНҚ сапасы агарозды гел электрофорезі және спектрофотометрия арқылы талданды. Праймерлерді әзірлеу үшін қалмақ тұқымы малының CRTC2 және ELOVL6 ген тізбектері NCBI-ден алынды (қол жеткізу нөмірлері: NC_037330.1 және NC_037333.1), ал ELOVL6 геніндегі g16379651A>G; g16458976A>G; g16511290A>G және CRTC2 геніндегі g.3001 C>T, g.3034 G>A, g.33467 T>C бір нуклеотидті полиморфизмдерге бағытталған праймерлер NCBI Primer-BLAST көмегімен жасалды. Полиморфизмдер полимеразды тізбекті реакция (ПТР), агарозды гел электрофорезі және Сангер секвенирлеуін қолдану арқылы анықталды. Популяцияның генетикалық параметрлері GDIcall онлайн калькуляторын пайдаланып бағаланды. Генотиптердің өсу көрсеткіштеріне әсері келесі статистикалық модельді қолдану арқылы зерттелді: Yijk = μ + Ai + Gj + Eijk, . Фенотиптік белгілер арасындағы корреляциялар RStudio көмегімен график құру арқылы талданды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Научная новизна работы. Впервые в условиях южной и западной регионах Казахстана было проведено на улучшение качество мяса крупного рогатого скота калмыцкой породы, путем выявление некоторых однонуклеотидных полиморфизмов на содержание жира и его связь на качество мяса и использовать эти гены для отбора с помощью маркеров.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазақстанның оңтүстік және батыс өңірлерінде алғаш рет қалмақ тұқымды ірі қара малдың ет сапасын жақсарту мақсатында зерттеулер жүргізілді. Еттегі май құрамына әсер ететін кейбір бірнуклеотидті полиморфизмдерді анықтау арқылы, олардың ет сапасымен байланысы зерделеніп, осы гендерді маркерлік селекцияда қолдану мүмкіндігі қарастырылды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В заключение следует отметить, что в ходе исследования было выявлено, что полиморфизм g.133528A>G гена ELOVL6 оказывает ограниченное влияние на изучаемые морфометрические признаки, за исключением нескольких параметров. На основании проведенных к настоящему времени исследований однонуклеотидных полиморфизмов (SNP) на втором этапе исследования была выявлена ​​мутация g133528A>G в последовательности гена ELOVL6 только одного из двух целевых генов (CRTC2, ELOVL6). Анализ корреляции между фенотипическими признаками 400 телок калмыцкой породы, выращенных на фермах «Казах Асылдары» и «Тюрикпен», был проведен с использованием графического анализа в программе биостатистического анализа RStudio. В ходе исследования была выявлена ​​значимая положительная корреляция между массой и косой длиной крестца (OBI), а также толщиной мышц (MT) и толщиной подкожного жира (BFT). Остальные признаки показали слабую корреляцию или отсутствие корреляции, что может указывать на то, что эти параметры не оказывают существенного влияния на массу животных или их изолированное развитие.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Қорытындылай келе, зерттеу ELOVL6 геніндегі g.133528A>G полиморфизмінің зерттелген морфометриялық белгілерге шектеулі әсер ететінін анықтады, бірнеше параметрлерді қоспағанда. Бүгінгі күнге дейін жүргізілген бір нуклеотидті полиморфизм (SNP) зерттеулеріне сүйене отырып, зерттеудің екінші кезеңінде екі нысана генінің (CRTC2, ELOVL6) тек біреуінің ELOVL6 ген тізбегінде g133528A>G мутациясын анықтадық. «Қазақ Асылдары» және «Түрікпен» фермаларында өсірілген 400 қалмақ құнажын қашарларының фенотиптік белгілері арасындағы корреляция RStudio биостатистикалық талдау бағдарламасындағы графикті пайдаланып талданды. Зерттеу салмақ пен тұрқының қиғаш ұзындығы (OBI), сондай-ақ бұлшықет қалыңдығы (MT) мен теріасты майының қалыңдығы (BFT) арасында айтарлықтай оң корреляцияны анықтады. Қалған белгілер әлсіз немесе мүлдем корреляцияны көрсетпеді, бұл бұл параметрлердің жануарлардың салмағына немесе олардың оқшауланған дамуына аз әсер ететінін көрсетуі мүмкін.

Level of implementation (in Russian) : В 2025 году 1 АКТ внедрен в производство в рамках научно-исследовательского проекта по изучению влияния полиморфных генов на качество мяса калмыцкого скота в ТОО "Агрофирма Түрікпен" Мойынкумского района, Жамбулской области.

Level of implementation (in Kazakh) : Қалмақ тұқымды ірі қара малдың ет сапасына полиморфтық гендердің әсерін зерттеу бойынша ғылыми-зерттеу жұмысы бойынша Жамбыл облысы, Мойынқұл ауданы "Агрофирма Түрікпен" ЖШС өндірісіне 2025 жылы 1 АКТ енгізілді.

Efficiency (in Russian) : Результаты исследований позволят проводить ранний отбор желательных типов животных для мясного скотоводства и принимать решение о целесообразности использования особей с желательными генотипами для осуществления селекционного процесса и улучшить качество мяса.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері ет бағытындағы ірі қара мал шаруашылығында қалаулы типтегі жануарларды ерте іріктеуге мүмкіндік береді, сондай-ақ, селекциялық процесті жүзеге асыру және ет сапасын жақсарту мақсатында қалаулы генотиптері бар малдарды пайдаланудың тиімділігін анықтауға ықпал етеді.

Field of application (in Russian) : Результаты научно-исследовательской работы будут использованы специалистами, занимающимися разведением крупного рогатого скота калмыцкой породы.

Field of application (in Kazakh) : Ғылыми-зерттеу жұмысының нәтижелері қалмақ тұқымды ірі қара малды өсірумен айналысатын мамандар тарапынан қолданылатын болады.