The object of research, development or design (in Russian) : Монокристаллы бинарных оксидов шпинели MgAl2O4

The object of research, development or design (in Kazakh) : MgAl₂O₄ шпинельді бинарлы оксидтердің монокристалдары

Aim of work (in Russian) : Детальный анализ дефектной структуры в оксидах и шпинели, сформированной быстрыми тяжелыми ионами в широком диапазоне температуры облучения.

Aim of work (in Kazakh) : Сәулелену температурасының кең диапазонында жылдам ауыр иондармен түзілген оксидтер мен шпинельдердегі ақаулық құрылымдарды егжей-тегжейлі талдау.

Методы исследования (на русском) : Оптическая абсорбционная спектроскопия, фотолюминесценция, облучение образцов на циклотроне ДЦ-60, просвечивающая электронная микроскопия высокого разрешения

Методы исследования (на казахском) : Оптикалық абсорбциялық спектроскопия, фотолюминесценция, ДЦ-60 циклотронында үлгілерді сәулелендіру, жоғары ажыратымдылықтағы трансмиссиялық электронды микроскопия,

Obtained results and novelty (in Russian) : 1 Облучение бразцов MgAl2O4 на ускорителе ДЦ-60 ионами 230 МэВ 132Xe при температурах: 77K, 300K и 870K до флюенса 1×10¹³ см⁻². 2 Спектры фотолюминесценции (ФЛ) показывают два основных пика излучения - около 470 нм и 520 нм, связанных с F+ и F центрами. 3 Интенсивность ФЛ снижается с ростом температуры (77–870 K), что указывает на температурное тушение из-за увеличения безызлучательных процессов 4 Времена жизни ФЛ уменьшаются при нагревании, подтверждая термическую дестабилизацию ловушек и снижение вклада излучательных переходов. 5 В ЭПР-спектрах облучённых образцов выявлены сигналы, связанные с образованием дырочных центров. 6 В образцах наблюдаются прерывистые треки - разупорядоченные области с локальными механическими напряжениями, без перехода в аморфную фазу, даже при высоких удельных потерях энергии (36,6 кэВ/нм). 7 Впервые наблюдали, что при высоких температурах облучения формируется поверхностный слой (~70 нм), практически без дефектов, что указывает на роль свободной поверхности и термических эффектов в снижении радиационных повреждений

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1. MgAl₂O₄ үлгілері ДЦ-60 үдеткішінде 230 МэВ энергиялы ¹³²Xe иондарымен 77 К, 300 К және 870 К температураларда 1×10¹³ см⁻² флюенске дейін сәулелендірілді. 2. Фотолюминесценция (ФЛ) спектрлерінде екі негізгі сәуле шығару шыңы байқалды - шамамен 470 нм және 520 нм, олар F⁺ және F орталықтарымен байланысты. 3. Температураның жоғарылауымен (77–870 К) ФЛ қарқындылығы төмендейді, бұл бейсәулелендіргіш процестердің артуына байланысты жылулық сөнуді көрсетеді. 4. Қыздыру кезінде ФЛ өмір сүру уақыты азаяды, бұл тұзақтардың жылулық тұрақсыздануын және сәулелендіргіш өтулердің үлесінің азаюын дәлелдейді. 5. Сәулелендірілген үлгілердің ЭПР-спектрлерінде тесіктік орталықтардың түзілуімен байланысты сигналдар анықталды. 6. Үлгілерде үзілісті тректер — жергілікті механикалық кернеулермен сипатталатын ретсіз аймақтар — байқалды, тіпті энергияның меншікті жоғалтуы жоғары болғанда да (36,6 кэВ/нм) аморфты фазаға өту байқалмады. 7. Алғаш рет жоғары сәулелену температураларында беткі қабаттың (~70 нм) дерлік ақаусыз түзілетіні байқалды, бұл радиациялық зақымдануды азайтудағы еркін беттің және жылулық әсерлердің рөлін көрсетеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Сравнение с экспериментальными и теоретическими данными показали хорошую точность примененных методов.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Эксперименттік және теориялық мәліметтермен салыстыру қолданылған әдістердің жақсы дәлдігін көрсетті.

Level of implementation (in Russian) : Полученные в ходе выполнения Проекта результаты внедряются при чтении спецкурсов у докторантов, таких как «Ионно-лучевая модификация материалов», «Электронные возбуждения в нано- и макроскопических кристаллах»

Level of implementation (in Kazakh) : Жобаны жүзеге асыру барысында алынған нәтижелер докторанттарға арналған арнайы курстарды, яғни «Материалдарды иондық-сәулелік модификациялау», «Нано- және макроскопиялық кристалдардағы электронды қозулар» атты курстарды оқыту кезінде ендіріледі.

Efficiency (in Russian) : Полученные в ходе выполнения проекта результаты будут востребованы при разработке адгезионно прочных антиотражающих слоев солнечных элементов и сверхчувствительных фотодетекторов.

Efficiency (in Kazakh) : Жоба барысында алынған нәтижелер Күн батареялары мен аса сезімтал фотодетекторлардың адгезивті-күшті шағылыстырғышқа қарсы қабаттарын әзірлеу барысында қолданылатын болады.

Field of application (in Russian) : Полученные результаты позволят прогнозировать радиационную стойкость материалов, работающих в экстремальных радиационных условиях.

Field of application (in Kazakh) : Алынған нәтижелер экстремалды радиация жағдайында жұмыс істейтін материалдардың радиацияға төзімділігін болжауға мүмкіндік береді.