The object of research, development or design (in Russian) : Cerasus tianschanica Poljak. и Rose schrenkiana Crep

The object of research, development or design (in Kazakh) : Cerasus tianschanica Poljak. және Rose schrenkiana Crep

Aim of work (in Russian) : Геоботаническое описание лекарственных кустарников, произрастающих в юго-восточной части Казахстана (C. tianschanica, R. schrenkiana), исследование влияния полученных экстрактов на организм животных с сахарным диабетом, а также определение эффективности основных биологических групп с целью изучения возможностей расширения базы новых перспективных лекарственных сырьевых растений, имеющих производственное, экономическое и фармацевтическое значение, используемых в здравоохранении.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстанның Оңтүстік-Шығысында өсетін дәрілік бұталарды (C. tianschanica, R. schrenkiana) геоботаникалық сипаттау, олардан алынған сығындылардың қант диабетіне ұшыраған жануарлардың ағзасына әсерін зерттеп, биологиялық негізгі топтардың тиімділігін анықтау негізінде еліміздің өндірістік, экономикалық маңызға ие, фармацевтикалық, денсаулық сақтау салаларында пайдаланылатын жаңа перспективті дәрілік шикізаттардың базасын кеңейту мүмкіндіктерін зерттеу.

Методы исследования (на русском) : 1. Геоботанические исследования: Распространение кустарников промышленного значения (Cerasus tianschanica и Rosa schrenkiana) на юго-востоке Казахстана изучалось маршрутно-рекогносцировочным и полустационарным методами. Виды определялись по кратким справочникам, сходство и различия флор оценивались математическим анализом. Материал собран из разных регионов и соответствовал стандартам GACP. 2. Анатомические исследования: Надземные части растений собирались в генеративной фазе и фиксировались в смеси 95% этанола, глицерина и дистиллированной воды (1:1:1). Микропрепараты готовились в капле глицерина, разрезались скальпелем или иглой на срезы 10–15 мкм. Морфометрические измерения и микрофотографии выполнялись на микроскопе DM 6000M при увеличении ×40 и ×100. 3. Фитохимические и биохимические исследования: Определялся состав биологически активных соединений, их антиоксидантная активность и влияние на мембраны эритроцитов животных с экспериментальным сахарным диабетом. Осмотическая резистентность эритроцитов оценивалась в растворах NaCl разной концентрации при 37°C в течение 20 минут. Проницаемость мембран для анионов и каталаза-активность определялись модифицированными методиками. Гематологические и биохимические показатели измерялись анализатором Sysmex KX-21. 4. Статистическая обработка: Результаты представлены как среднее ± ошибка (M±m). Значимость различий оценивалась t-тестом Стьюдента.

Методы исследования (на казахском) : 1. Геоботаникалық зерттеу: Қазақстанның Оңтүстік-Шығысында өсетін Cerasus tianschanica және Rosa schrenkiana бұталарының таралуы маршруттық-барлау және жартылай стационарлық әдістермен зерттелді. Түрлерді анықтау үшін қысқаша анықтамалықтар қолданылып, флоралардың ұқсастықтары мен айырмашылықтары математикалық талдау арқылы бағаланды. Материалдар әртүрлі аймақтардан алынып, GACP стандарттарына сәйкес жинақталды. 2. Анатомиялық зерттеу: Жер үсті бөліктері генеративті фазада жинақталып, 95% этанол спирті, глицерин және тазартылған судың 1:1:1 қатынасында фиксацияланды. Микропрепараттар глицерин тамшысына салынып, скальпель немесе кескіш ине арқылы 10–15 мкм қалыңдықтағы слайстерге бөлінді. Морфометриялық өлшеулер мен микрофотосуреттер DM 6000M микроскоппен ×40 және ×100 ұлғайтуда алынды. 3. Фитохимиялық және биохимиялық зерттеу: Өсімдіктер құрамындағы биологиялық белсенді қосылыстар зерттеліп, олардың антиоксиданттық қасиеті және қант диабеті бар жануарлардың эритроцит мембраналарына әсері анықталды. Эритроциттердің осмостық төзімділігі әртүрлі NaCl концентрацияларында 37°C-та 20 минут инкубацияда есептелді. Аниондарға өткізгіштік және каталаза белсенділігі модификацияланған әдістермен бағаланды. Гематологиялық және биохимиялық көрсеткіштер Sysmex KX-21 анализаторымен анықталды. 4. Статистика: Нәтижелердің орташа мәні және қатесі (M±m) есептеліп, айырмашылықтардың маңыздылығы Стьюденттің t-тестімен бағаланды.

Obtained results and novelty (in Russian) : 1. Публикация результатов в рецензируемых журналах: не менее 2 статей в журналах Q1–Q3 Web of Science или в Scopus с CiteScore ≥50 перцентиль. 2. Систематизация методик и данных в виде методических рекомендаций или монографии. 3. Получение патентов на отечественном и международном уровне. 4. Применение результатов при разработке фармацевтических препаратов и подготовке нормативных документов Минздрава РК по биологически активным соединениям в лекарственном растительном сырье. 5. Исследование антиоксидантного и противодиабетического влияния экстрактов R. schrenkiana и C. tianschanica на эритроциты животных; данные будут использованы для создания фитопрепаратов, биологических добавок и ингредиентов для клинико-биологических исследований. 6. Результаты могут применяться в учебных заведениях, ботанических и фармакопейных организациях, а также способствовать рациональному использованию лекарственных растений для фармацевтики и охраны здоровья населения. 7. Впервые будут комплексно оценены геоботанические, биологические, фитохимические и биомедицинские свойства R. schrenkiana и C. tianschanica, растущих на юго-востоке Казахстана.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1. Нәтижелерді рецензияланған журналдарда жариялау: Web of Science Q1–Q3 журналдарында немесе Scopus дерекқорында CiteScore ≥50 перцентиль бар журналдарда кемінде 2 мақала. 2. Әдістемелер мен деректерді жүйелеу: әдістемелік ұсынымдар немесе монография ретінде шығару. 3. Патенттер алу: отандық және халықаралық деңгейде. 4. Нәтижелерді фармацевтикалық препараттар әзірлеу мен ҚР Денсаулық сақтау министрлігінің нормативтік құжаттарын дайындауда қолдану. 5. R. schrenkiana және C. tianschanica сығындыларының антиоксиданттық және қант диабетіне қарсы әсерін зерттеу; алынған деректер фитопрепараттар, тағамдық қоспалар және клиникаға дейінгі зерттеулерге пайдаланылады. 6. Нәтижелер оқу орындарында, ботаникалық және фармакопейлік ұйымдарда қолданылуы мүмкін; дәрілік өсімдіктерді рационалды пайдалану арқылы фармацевтика мен халық денсаулығын сақтау саласына әсер етеді. 7. Бірінші рет Қазақстанның Оңтүстік-Шығысында өсетін R. schrenkiana және C. tianschanica түрлерінің геоботаникалық, биологиялық, фитохимиялық және биомедициналық қасиеттері мен емдік ерекшеліктері кешенді түрде бағаланады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : ·Полуавтоматический биохимический анализатор Спектрофотометр ·Цифровой микроскоп Levenhuk MED D40T, тринокулярный ·Лабораторная мельница ЛМТ-1 ·Сушильный шкаф ED56 ·Центрифуга 5702 с ротором A-4-38 ·Центрифуга ·Универсальный штатив для капельного введения ·Пипеточный дозатор MicroPette 0,5–10 мкл ·Пипеточный дозатор MicroPette 10–100 мкл ·Шейкер MR-1 ·Вертикальная электрофорезная камера TV100Y ·Термошейкер PST-100HL ·Весы SPX 223 ·Термостат ·Двухкамерный морозильник ·Бинокулярный микроскоп ·Электропечь (муфельная) ·Люминесцентный микроскоп MT6300H с камерой CAM v500 и компьютерной программой Bio Visio ·Шкаф для лабораторной посуды 800×500×1800 мм · Бинокулярный микроскоп ·Микротом OL-ZSO 30 с морозильной камерой (Inmedprom, Россия) ·Микротом OL-ZSO 30 с морозильной камерой (Inmedprom, Россия) ·Ротационный выпариватель

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : ·Жартылай автоматты биохимиялық анализатор ·Спектрофотометр ·Цифрлық микроскоп Levenhuk MED D40T, тринокулярлы ·Лабораториялық диірмен ЛМТ-1 ·Кептіру шкафы ED56 ·Центрифуга 5702 роторы A-4-38 бар ·Центрифуга ·Тамшылатуға арналған әмбебап штатив ·Пипетка-дозатор MicroPette 0,5–10 мкл ·Пипетка-дозатор MicroPette 10–100 мкл ·Шейкер MR-1 ·Тік электрофорез камерасы TV100Y ·Термошейкер PST-100HL ·Таразы SPX 223 ·Термостат ·Екі камералы мұздатқыш ·Бинокулярлы микроскоп ·Электропечь (муфельдік) ·Люминесцентті микроскоп MT6300H, CAM v500 камерасы және Bio Visio компьютерлік бағдарламасымен ·Зертханалық ыдыс-аяқтарға арналған шкаф 800×500×1800 мм ·Бинокулярлы микроскоп ·Микротом OL-ZSO 30 мұздатқыш құрылғысы бар (Inmedprom, Ресей) ·Микротом OL-ZSO 30 мұздатқыш құрылғысы бар (Inmedprom, Ресей) ·Буландырғыш ротациялық

Level of implementation (in Russian) : Научно-исследовательский уровень: Геоботанические, биологические и фитохимические характеристики растений R. schrenkiana и C. tianschanica будут опубликованы в научных статьях и рецензируемых журналах. Методики исследования и полученные данные будут систематизированы в виде методических рекомендаций.

Level of implementation (in Kazakh) : Ғылыми-зерттеу деңгейі: R. schrenkiana және C. tianschanica өсімдіктерінің геоботаникалық, биологиялық және фитохимиялық сипаттамалары ғылыми мақалаларда және рецензияланған журналдарда жарияланады. Зерттеу әдістемелері мен алынған деректер әдістемелік ұсынымдар ретінде жүйеленеді.

Efficiency (in Russian) : В результате проекта будут определены геоботанические, анатомические и фитохимические особенности растений C. tianschanica и R. schrenkiana, а также оценена их антиоксидантная и противодиабетическая активность. Полученные данные расширят научную базу по лекарственным растениям Казахстана и позволят выявить новые перспективные источники природного сырья для фармацевтической промышленности. Выделенные биологически активные соединения могут послужить основой для создания фитопрепаратов и пищевых добавок, что будет способствовать развитию биоразнообразия, фармацевтики и медицинской отрасли РК. Результаты исследования будут опубликованы в высокорейтинговых рецензируемых журналах, что повысит научный потенциал и обеспечит подготовку молодых специалистов.

Efficiency (in Kazakh) : Жоба нәтижесінде C. tianschanica және R. schrenkiana өсімдіктерінің геоботаникалық, анатомиялық және фитохимиялық ерекшеліктері анықталады, олардың антиоксиданттық және диабетке қарсы белсенділігі бағаланады. Зерттеу нәтижелері Қазақстанның дәрілік өсімдіктер бойынша ғылыми дерекқорын кеңейтіп, фармацевтикалық өнеркәсіп үшін жаңа перспективалы табиғи шикізат көздерін айқындауға мүмкіндік береді. Алынған биологиялық белсенді қосылыстар болашақта фитопрепараттар мен тағамдық қоспалар жасауға негіз болады, бұл ҚР биоалуантүрлілік, фармацевтика және медицина салаларының дамуына үлес қосады. Жоба нәтижелері жоғары рейтингті рецензияланатын журналдарда жарияланып, ғылыми әлеуетті арттыруға, жас мамандарды даярлауға ықпал етеді.

Field of application (in Russian) : В результате исследования, в соответствии с выявленными лечебными свойствами растений, в будущем будут разработаны новые фитопрепараты посредством доклинических и биологических исследований, которые будут применяться в фармацевтической и медицинской промышленности Республики Казахстан.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижесінде өсімдіктер емдік қасиеттерінің анықталуына сай болашақта клиника алды және биологиялық зерттеулерді жүргізу арқылы жаңа фитопрепараттар алынып, ҚР фармацевтика және медицина өнеркәсібінде қолданылады.