The object of research, development or design (in Russian) : Археологические и этнографические памятники Кегенской долины (урочище Комирши, Раимбекский район, Алматинская область)

The object of research, development or design (in Kazakh) : Кеген алқабындағы (Алматы облысы, Райымбек ауданы, Көмірші шатқалы) археологиялық-этнографиялық ескерткіштерді кешенді зерттеу

Aim of work (in Russian) : Комплексное археоэтнографическое исследование Кегенской долины, картографирование, выявление особенностей и связей между разновременными памятниками и разработка концепции создания музея-заповедника под открытым небом.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты – Кеген алқабын (Көмірші шатқалы) кешенді археоэтнографиялық зерттеу, картаға түсіру, әр кезеңдегі ескерткіштердің ерекшеліктері мен байланыстарын анықтау, аспан астындағы музей құру ғылыми концепциясын әзірлеу

Методы исследования (на русском) : Проведено исследование разнохарактерных памятников с помощью археоэтнографическеского подхода с использованием междисциплинарных исследований: Впервые были применены новейшие неразрушающие ядерно-физические методы.

Методы исследования (на казахском) : Әртүрлі кезеңмен мерзімделетін ескерткіштерге зерттеу жүргізуде пәнаралық тәсілдерді негізге алып, археоэтнографиялық ескерткіштерді қарастырудың залалсыз ядролық физикалық әдістері қолданылды

Obtained results and novelty (in Russian) : В архиве выявлены, систематизированы, классифицированы и проанализированы документальные источники, дополнен текст по историографии; атрибутированы 55 ед.хр. Проведены археоэтнографические разведывательные и полевые работы, выявлены 2 поселения, петроглифы, раскопаны: три кургана и 2 шурфа на поселениях, найдены 23 артефакта; изучены мазары XIX-XX веков, особенности обрядов и обычаев, проведена атрибуция, камеральная обработка, фотофиксация, систематизация и классификация артефактов; определены хозяйственные и типологических особенности насельников региона; получены морфологические характеристики и трехмерная реконструкция керамики, выявлены технологии изготовления, палинологический анализ, химический и спектральный анализ артефактов, Составлена база данных 55 ед.хр. Опубликованы статьи: 1 статья (Scopus); 1 в журнале КОКСОН; 5 в сборниках международных научных конференций. Доклады на конференциях «Маргулановские чтения 2024», «XVII Оразбаевские чтения», «Идентичность места и пространства в историческом и археологическом контексте», «Применение методов естественных наук в археологических исследованиях»; проведена выставка «Междисциплинарная интеграция в археологии». Подготовлен краткий отчет за 2025 г. Новизна: обнаружены новые археологические памятники: петроглифы, поселения, картографирование новых археоэтнографических памятников, методология об интеграции археоэтнографических памятников, применение ядерно-физических методов неразрушающего контроля

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Мұрағаттық дереккөздер анықталды, жүйеленді, жіктелді, талданды: тарихнама бойынша мәтін толықтырылды; 55 с.б. сипатталды. Археоэтнографиялық барлау және далалық жұмыстар жүргізілді: топографиялық және геоморфологиялық картаға түсіру; қола дәуірінен қазіргі заманға дейінгі қоныстар, петроглифтер анықталды: қоныстың жанынан 2 шурф, 3 оба қазылды, 23 артефакт табылды; XIX-XX ғғ. мазарлар, жергілікті тұрғындардың салт-дәстүрлерінің ерекшеліктері зерттелді; артефактілерді атрибуциялау, камералдық өңдеу, фотофиксациялау, жүйелеу және жіктеу жұмыстары жүргізілді; тұрғындардың шаруашылық және типологиялық ерекшеліктері анықталды; қосындылардың морфологиялық сипаттамалары, қыштың үш өлшемді құрылуы алынды, қыш ыдыстарды жасау процестерінің технологиясы анықталды, палинологиялық талдау, артефактілердің химиялық және спектрлік талдауы; 55 с.б. базасы жасалды. Мақалалар жарияланды: 1 мақала Scopus; 1 КОКСОН журналында; 5 халықаралық ғылыми конференциялар жинақтарында. Марғұлан оқулары 2024, XVII Оразбаев оқулары, Тарихи және археологиялық контекстегі орын мен кеңістіктің сәйкестігі, Археологиялық зерттеулерде жаратылыстану ғылымдарының әдістерін қолдану, «археологиядағы пәнаралық интеграция» көрмесі. 2025 жылдық қысқаша есеп дайындалды. Жаңалық: жаңа археологиялық және этнографиялық ескерткіштер зерттелді: петроглифтер, қоныстар, жаңа ескерткіштеріді картаға түсіру, археоэтнографиялық ескерткіштерді интеграциялау әдістемесі, бұзбай бақылаудың ядролық-физикалық әдістерін қолдану

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты проведенного исследования апробированы в публикациях, введены в научный оборот, найденные артефакты вошли в коллекцию ЦГМ РК, экспонировались в экспозиции. При проведении раскопок в качестве рабочей силы были привлечены жители поселка Комирши, а также были оказаны услуги по перевозке, питанию и размещению участников проекта, что способствовало улучшению материального благополучия местного сообщества. Научно-технический эффект: привлечение археологов из Венгрии способствовало повышение имиджа и конкурентоспособности казахстанской науки; общности истории и культуры по развитию диалога и международных отношений в Евразии

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеу нәтижелері жариялымдарда сынақтан өтіп, ғылыми айналымға енгізілді, табылған жәдігерлер ҚР МОМ коллекциясына еніп, экспозицияда көрсетіледі. Қазба жұмыстар барысында жұмыс күші ретінде Көмірші ауылының тұрғындары жұмысқа тартылып, сондай-ақ жоба орындаушыларын көлік, тамақ, тұрғын үймен де қамтамасыз етілді, бұл жергілікті тұрғындардың материалдық әл-ауқатын жақсартуға ықпал етті. Ғылыми-техникалық әсері: Венгриядан археолог-мамандардың келуі Қазақстан ғылымының беделі мен бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ықпал етті; Еуразияда тарих пен мәдениеттің орталығы негізінде диалогты және халқаралық қарым-қатнастарды дамытуға жол ашты

Level of implementation (in Russian) : Разработаны теории и методы интеграции археологических и этнографических исследований. Результаты археологических и этнографических исследований, в виде публикаций введены в научный оборот. Создана и актуализирована топографическая карта археологических объектов. Получены новые данные, позволяющие уточнить культурную и хронологическую атрибуцию исследованных памятников. Разработан план музеефикации наиболее значимых археологических и этнографических объектов долины реки Кеген

Level of implementation (in Kazakh) : Археологиялық және этнографиялық зерттеулерді интеграциялаудың теориялары мен әдістері әзірленді. Археологиялық және этнографиялық зерттеулердің нәтижелері, ғылыми айналымға енгізілген жариялымдар арқылы нақты деректермен толықтырылып, жаңа әдіснамалық және теориялық тұжырымдарға ие болды. Археологиялық нысандардың топографиялық картасы жасалып, өзектілігі белгіленді. Алынған жаңа этноархеологиялық білімдер мәдениеттануда, әлуметтануда, әлуметтік философияда және басқа да ғылым салаларында қолданылады. Кеген өзенінің алқабындағы ең маңызды археологиялық және этнографиялық нысандарды музейлендіру жоспары жасалды

Efficiency (in Russian) : Эффективность исследования заключается в выявлении, документировании новых археологоэтнорафических памятников данного региона, изучение артефактов с помощью не разрушающих методов, создание детальных планов и карт памятников, практическое применение результатов и социально-экономическое воздействие. Внедрение полученных результатов позволит повысить качество и результативность будущих исследований в данном регионе.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеудің тиімділігі осы аймақтың жаңа археологиялық-этнографиялық ескерткіштерін анықтау, құжаттау, бұзбайтын әдістердің көмегімен артефактілерді зерттеу, ескерткіштердің жетілген жоспарлары мен карталарын жасау, нәтижелерді практикалық қолдану және әлеуметтік-экономикалық ықпалын тигізу. Алынған нәтижелерді енгізу осы өңірдегі болашақ зерттеулердің сапасы мен тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді

Field of application (in Russian) : Результаты исследования данного проекта могут быть применены учеными, научно-исследовательскими институтами, высшими учебными заведениями, найденные артефакты, будут выставлены в экспозиции музея, а также в отечественных и зарубежных музеях, процесс и результаты исследования освещены в СМИ и Интернет ресурсах

Field of application (in Kazakh) : Бұл жобаның зерттеу нәтижелерін ғалымдар, ғылыми-зерттеу институттары, жоғары оқу орындары қолдана алады,табылған жәдігерлер музей экспозицияларында, сондай-ақ отандық және шетелдік музейлерде көрсетіледі. Зерттеу процесі мен натижелері БАҚ және интернет ресурстарында жарияланады