The object of research, development or design (in Russian) : Социально-экономические процессы в Казахстане

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстандағы әлеуметтік-экономикалық үрдістер

Aim of work (in Russian) : Разработка научных основ междисциплинарных исследований социально-экономических процессов с использованием статистико-математических методов на базе компьютерных технологий в контексте интегративного характера методологии и обеспечении научно-методическими материалами (на казахском и русском языках), основанных на реальных данных сложившегося социально-экономического положения Казахстана

Aim of work (in Kazakh) : Әлеуметтік-экономикалық үрдістерді ғылыми пәнаралық зерттеулерде статистика-математикалық әдістерді компьютерлер технологиясымен пайдаланудың интегративті сипаттағы әдіснама тұрғысынан ғылыми негіздерін дайындау және Қазақстанның қазіргі қалыптасқан экономикалық жағдайының ресми деректері негізінде мағыналы талданып түсіндірілген қазақ және орыс тіліндегі ғылыми-әдістемелік материалдармен қамтамасыз ету

Методы исследования (на русском) : Более содержательно использованы статистико-математические методы, используемые в социально-экономических исследованиях, такие как: многомерные статистические методы, а именно, кластерный анализ; методы диагностики; непараметрические методы; статистические уравнения зависимостей. Все перечисленные методы рассмотрены в контексте междисциплинарных исследований. Была разработана методология использования данных методов в социально-экономических исследованиях. Разработан алгоритм применения кластерного анализа, усовершенствованы методы статистических уравнений зависимостей и диагностики в контексте сложившихся особенностей экономики страны, а также разработаны алгоритмы использования этих методов на реальных данных с экономической интерпретацией. Изучение методологии использования непараметрических методов по педагогическим и психологическим направлениям научных исследований проходило в контексте реальных данных. Разработаны алгоритмы расчетов критерий непараметрической статистики. При разработке алгоритмов и совершенствования статистико-математических методов учитывались все принципы методологии междисциплинарного исследования, обеспечивающие достоверность и надёжность полученных результатов.

Методы исследования (на казахском) : Әлеуметтік-экономикалық зерттеулерде қолданылатын статистика-математикалық әдістер, атап айтқанда: көпөлшемді статистикалық талдау, оның ішінде кластерлік талдау; диагностикалау; параметрлік емес әдістер және тәуелділіктердің статистикалық теңдеулері. Бұл әдістердің барлығы пәнаралық зерттеулер контекстінде қарастырылып, әлеуметтік-экономикалық зерттеулерге қолдану әдіснамасы жасалды. Кластерлік талдауды қолданудың толық алгоритмі әзірленді, тәуелділіктердің статистикалық теңдеулері мен диагностикалық әдістер елдің экономикалық жағдайы тұрғысында жетілдіріліп нақтыланды, осы әдістердің экономикалық интерпретация мен нақты деректерге қолдану алгоритмдері әзірленді. Педагогикалық және психологиялық ғылым бағытындағы зерттеулерде параметрлік емес әдістерді қолдану әдіснамасы нақты деректер арқылы орындалды. Параметрлік емес статистикалық критерийлерді есептеу алгоритмдері әзірленді. Алгоритмдерді жасау және статистикалық-математикалық әдістерді нақтылау кезінде нәтижелердің негізділігі мен сенімділігін қамтамасыз ететін пәнаралық зерттеу әдіснамасының барлық принциптері ескерілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Разработана методология кластерного анализа в среде SPSS, которая включает: предварительный анализ данных; алгоритм использования SPSS; обобщение результатов. Изучив научные аспекты диагностики состояния социально-экономических процессов, дана авторская трактовка понятия «диагностика». Усовершенствован нормативный метод и расширена сфера использования данного метода. Разработана методология использования непараметрических методов, определяющая достоверность результатов эксперимента научных исследований в контексте междисциплиниарных исследований. Совершенствован метод прикладной статистики - уравнения статистических зависимостей для особенностей статистической базы Казахстанской экономики. Разработана методология экономико-математического моделирования бизнес-процессов; создан алгоритм подготовки информационного обеспечения.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : SPSS ортасында кластерлік талдау әдістемесі әзірленді. Бұл әдістемеде: деректерді алдын ала талдау; SPSS жүйесін пайдалану алгоритмі; нәтижелерін қорытындылау; кестелік түрдегі шығыс ақпаратты өңдеу болады. Әлеуметтік-экономикалық процестердің жағдайын диагностикалаудың ғылыми аспектілерін зерттей отырып, «диагностика» түсінігіне авторлық түсінік береді. Кәсіпорынның банкроттығын диагностикалау әдісі жетілдірілді және бұл әдістің қолдану аясы кеңейтілді. Компанияның дағдарысқа (банкротқа) түсу ықтималдығын анықтаудың диагностикалық әдіснамасы ұсынылған. Пәнаралық зерттеулер тұрғысынан эксперимент нәтижелерінің шынайылығын анықтау үшін параметрлік емес әдістерді қолдану әдіснамасы әзірленді. Қолданылатын статистикалық әдіс - Қазақстан экономикасының статистикалық базасының мәселелеріне сәйкес статистикалық тәуелділік теңдеулері жетілдірілді.. Бизнес-процестерді экономикалық-математикалық модельдеу әдіснамасы әзірленді; ақпараттық қамтамасыз етуді дайындау алгоритмі құрылды

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные и технико-экономические показатели определяются на всех стадиях реализации методологии междисциплинарных научных исследований. Валидность, достоверность и значимость расчетов определяются научно-обоснованными критериями многомерного статистического анализа, диагностики, непараметрических методов, статистических уравнений зависимостей путем принципа научных исследований через проверяемость и доказуемость.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Негізгі конструкторлық және техникалық-экономикалық көрсеткіштер пәнаралық ғылыми зерттеулердің әдістемесін жүзеге асырудың барлық кезеңдерінде анықталды. Есептеулердің негізділігі, сенімділігі және маңыздылығы көпөлшемді статистикалық талдау, диагностика, параметрлік емес, тәуелділіктің статистикалывқ теңдеулер әдістерінің статистикалық критерийлерімен анықталды және ғылыми зерттеу принциптері - тексеру және дәлелдеу арқылы жүргізіледі.

Level of implementation (in Russian) : По проблемам использования статистических методов в научных исследованиях проведены семинары для докторантов и молодых исследователей следующих университетов г.Астана и г.Караганда: ЕНУ им. Л.Н. Гумилёва (г. Астана), университет Есил (г.Астана) и КарГУ им. Е. Букетова (г. Караганда). Кроме этого подготовлены книги на трех языках (казахском, русском, английском) и переданы в дар фонду библиотеки страны. Имеются справки от следующих организаций: Ғылым ордасы, Центральная научная библиотека; Республиканская научно-техническая библиотека; Национальная библиотека РК; библиотека Академии государственного управления при Президенте РК; библиотека КарНИУ им. академика Е.А. Букетова; библиотека ЕНУ им.Л.Н.Гумилева; библиотека Университета Есил. Семинары, проведённые в ЕНУ им. Л.Н. Гумилёва и Кызылординский открытый университет (КОУ) несли рекомендательный характер с обеспечением методическими материалами и сопровождались ответами на вопросы докторантов по использованию статистико-математических методов в научных исследованиях в соответствии с дисциплиной «Статистический анализ в экономике» образовательной программы докторантуры по направлению «Экономика». Таким образом, выше изданные книги вошли в список рекомендуемой литературы по данной дисциплине. Акты внедрения имеются.

Level of implementation (in Kazakh) : Еліміздің жоғары оқу орындарының докторанттары мен жас ғалымдарына, оның ішінде, Астана қаласында Л.Гумелев атындағы ЕҰУ және Есіл университетінде, Қарағанды қаласында Е.Букетов атындағы КарҰЗУ. Семинарда ғылыми зерттеулердегі көпөлшемді статистикалық талдау, диагностика, параметрлік емес, тәуелділіктің статистикалывқ теңдеулер әдістерін қолдану мәселелері жайлы өткізілді. Сонымен қатар баспадан үш тілде (қазақ, орыс, ағылшын) шығарылған әдістемелік құралдар еліміздің кітапхана қорына сыйға берілді. Кітаптарды қабылдап алғаны жайлы төмендегі ұжымдардан анықтамалар бар: Ғылым ордасы, Орталық ғылыми кітапхана; Республикалық ғылыми-техникалық кітапхана; Қазақстан Республикасының Ұлттық кітапханасы; ҚР Президентінің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы кітапханасы; Академик Е.А.Букетов атындағы ҚарҰЗУ кітапханасы; Есіл университетінің кітапханасы. Евразиялық университетің және Қызылорда ашық университетінің «Экономика» бағытындағы докторантура бағдарламасына «Экономикадағы статистикалық талдау» пәнінің пайдалануға ұсынылатын әдебиеттер тізіміне енді. Жүйелі түрде семинар өтіліп және университет кітапхана қорына сыйлаған әдістемелік құралдарды ескеріп жүзеге асыру актісі берілді

Efficiency (in Russian) : В рамках проведённых семинаров и встреч соискателям и докторантам были даны ответы на вопросы по использованию многомерного статистического анализа, методов диагностики, непараметрических методов, статистических уравнений зависимостей в научных исследованиях докторантов и молодых исследователей, что характеризует эффективность полученных результатов реализации научного проекта. Представленные научно-методические материалы по использованию многомерных статистических методов, непараметрических методов, методов диагностики, статистических уравнении зависимостей для анализа социально-экономических процессов в контексте интегративного характера научного познания, позволят улучшить уровень соискателей по использованию статистико-математических методов в научных исследованиях.

Efficiency (in Kazakh) : Өткізілген семинарлар мен кездесулерде ізденушілер мен докторанттардың ғылыми зерттеуде статистика-математикалық әдістерді қолдануы бойынша олардың сұрақтарына жауап беруі, әдістемелік материалдармен қамтамасыз етуі ғылыми жобаны жүзеге асыруда алынған нәтижелердің тиімділігін сипаттайды. Ғылыми білімнің интегративті сипаты жағдайында әлеуметтік-экономикалық процестерді талдау үшін көпөлшемді статистикалық талдау, диагностика, параметрлік емес және тәуелсіздіктің статистикалық теңдеулерін қолдану әдіснамасы ғылыми зерттеулерде қолдануда ізденушілердің деңгейін жоғарылатады.

Field of application (in Russian) : Методическая рекомендация по методологии междисциплинарных исследований и методике использования методов многомерного статистического анализа, диагностики, непараметрических методов, статистических уравнений зависимостей на реальных примерах могут быть использованы работниками научных центров, НИИ, научным сообществом, соискателями и докторантами вузов страны

Field of application (in Kazakh) : Пәнаралық зерттеу әдістемелері және көпөлшемді статистикалық талдау, диагностика, параметрлік емсес статичстика, тәуелсіздіктің статистикалывқ теңдеулері әдістері нақты мысалдар арқылы қолдану әдістемелік ұсыныстарды ғылыми орталықтар мен ғылыми-зерттеу институттарының қызметкерлері, ғылыми қоғамдастық және республикадағы жоғары оқу орындарының ізденушілері мен докторанттары пайдалана алады.