The object of research, development or design (in Russian) : Дикорастущие сапониносодержащие растения семейства Caryophyllaceae Juss флоры Казахстана, произрастающие на территории Алматинской области.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстан флорасының Алматы облысы аумағында өсетін, Caryophyllaceae Juss тұқымдасына жататын құрамында сапониндері бар жабайы өсімдіктер.

Aim of work (in Russian) : Изучить антибактериальные и антифунгальные свойства перспективных сапониносодержащих растений местной флоры и разработать научно-методическую базу для создания на их основе новых отечественных биологических средств защиты растений.

Aim of work (in Kazakh) : Жергілікті флораның перспективті сапонинқұрамды өсімдіктерінің антибактериялық және антифунгальды қасиеттерін зерттеу және олардың негізінде өсімдіктерді қорғаудың жаңа отандық биологиялық құралдарын жасауды қамтамасыз ететін ғылыми-әдістемелік базаны әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : ботанические, физиолого-биохимические, микробиологические и фитохимические .

Методы исследования (на казахском) : ботаникалық, физиологиялық-биохимиялық, микробиологиялық және фитохимиялық әдістер.

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведен фитохимический анализ растительного сырья из природных популяций Gypsophilla paniculata, Gypsophilla perfoliata и Acanthophyllum pungens. Определено содержание в исходном сырье основных выявленных качественными реакциями групп веществ в зависимости от фазы вегетации и части растения. Получены суммарные экстракты с преобладанием сапонинов (до 30 %), дана их качественная и количественная характеристика. УФ-спектр поглощения сапогенинов опытных экстрактов совпадал по максимуму поглощения со стандартным образцом квиллайевой кислоты. Результаты ВЭЖХ подтвердили преобладание в экстрактах производных квиллайевой кислоты. Методом ТСХ в гидролизованных экстрактов выявлены тритерпеновые сапонины β-амиринового ряда производные олеаноловой кислоты. Лабораторная оценка экстрактов сапонинов на ростингибирующую активность выявила их антагонистический эффект: в отношении Bacillus ssp на уровне контроля; относительно Erwinia amylovora и Agrobacterium sp с 30 % превышением контроля. Антифунгальная активность выявлена у экстрактов из корней Gypsophilla L. и A. pungens относительно Fusarium ssp. и Aspergillus ssp. Выявлена высокая цитотоксическая активность экстрактов сапонинов из корней с LC50 63 мкг/мл. Оптимизированный способ экстракции сапонинов из перспективных растений-продуцентов включает дополнительный этап обработки этанольного извлечения ацетоном для переосаждения сапонинов и их очистки от сопутствующих веществ.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Табиғи популяциялардан жиналған Gypsophilla paniculata, Gypsophilla perfoliata және Acanthophyllum pungens өсімдік шикізатына фитохимиялық талдау жүргізілді. Вегетация фазасы мен өсімдік мүшесіне қарай сапалық реакциялармен анықталған негізгі заттар топтарының бастапқы шикізаттағы мөлшері айқындалды. Сапониндері басым (30 %-ға дейін) жиынтық экстрактылар алынып, оларға сапалық-сандық сипаттама берілді. Тәжірибелік экстрактылар сапогениндерінің УФ-сіңіру спектрі үлгілік квиллай қышқылының сіңіру максимумымен сәйкес келетіні анықталды. ЖТСХ нәтижелері экстрактылар құрамында квиллай қышқылының басымдылығын растады. Гидролизденген экстрактыларда жұқа қабатты хроматографиялау әдісімен олеан қышқылының туындылары β-амириндік қатардың тритерпенді сапониндері айқындалды. Сапонин экстрактыларының өсуді ингибирлеуші белсенділігін зертханалық бағалау олардың антагонистік әсерін көрсетті: Bacillus spp. қатысты бақылау деңгейінде; Erwinia amylovora және Agrobacterium sp. үшін бақылаудан 30 %-ға жоғары. Антифунгальды белсенділік Fusarium spp. және Aspergillus spp. қатысты Gypsophilla L. және A. pungens тамырларынан алынған экстрактыларда анықталды. Тамырдан алынған сапонин экстрактыларында LC50 63 мкг/мл деңгейінде жоғары цитотоксикалық белсенділік тіркелді. Перспективалы өсімдік-продуценттерден сапониндерді алудың оңтайландырылған экстракциялау тәсілі этанолдық экстрактыны ацетонмен қосымша өңдеуді қамтып, сапониндерді қайта тұндыруға мен ілеспе қоспалардан тазартуды қамтамасыз етеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Растительные экстракты с высоким содержанием тритерпеновых сапонинов, обладающих антибактериальной и антифунгальной активностью.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Құрамында антибактериялық және антифунгальды белсенділігі бар тритерпенді сапониндердің жоғары мөлшерін қамтитын өсімдік экстрактылары.

Level of implementation (in Russian) : Впервые проведена оценка ростингибирующей и цитотоксической активности экстрактов сапонинов из растительного сырья G. paniculata, G. perfoliatа и A.pungens, произрастающих на территории Алматинской области.

Level of implementation (in Kazakh) : Алматы облысы аумағында өсетін G. paniculata, G. perfoliata және A. pungens өсімдік шикізатынан алынған сапонин экстрактыларының өсуді ингибирлеуші және цитотоксикалық белсенділігіне алғаш рет бағалау жүргізілді.

Efficiency (in Russian) : Эффективность разработки определяется оптимизированным получением экстрактов сапонинов из перспективных растительных источников тритерпеновых сапонинов - коммерчески ценных вторичных метаболитов с высокой биологической активностью.

Efficiency (in Kazakh) : Әзірлеудің тиімділігі жоғары биологиялық белсенділікке ие, коммерциялық тұрғыдан құнды екіншілік метаболиттер – тритерпенді сапониндердің перспективалы өсімдік көздерінен сапонин экстрактыларын оңтайлы алу арқылы айқындалады.

Field of application (in Russian) : Pастениеводство, защита растений, сельское хозяйство.

Field of application (in Kazakh) : Өсімдік шаруашылығы, өсімдіктерді қорғау, ауыл шаруашылығы.