The object of research, development or design (in Russian) : Сплав AlNbTiVZr

The object of research, development or design (in Kazakh) : AlNbTiVZr қорытпалары

Aim of work (in Russian) : Цель проекта заключается в изучении механизмов накопления радиационных повреждений в приповерхностном слое высокоэнтропийных сплавов на основе тугоплавких переходных металлов, возникающих в результате высокодозного облучения тяжелыми ионами, а также определении влияния температурных и структурных факторов на процессы радиационного разупрочнения и охрупчивания.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты - ауыр иондармен жоғары дозалы сәулелену нәтижесінде пайда болатын баяу балқитын өтпелі металдар негізінде жоғары энтропиялық қорытпалардың беткі қабатында радиациялық зақымданулардың жинақталу механизмдерін зерттеу, сондай-ақ температуралық және құрылымдық факторлардың радиациялық тозу мен морттану процестеріне әсерін анықтау.

Методы исследования (на русском) : Высокотемпературное облучение тяжелыми ионами, устойчивости к растрескиванию при однократном сжатии, метод определения твердости по Виккерсу, рентгеновская дифракция.

Методы исследования (на казахском) : Жоғары температуралы ауыр иондармен сәулелендіру, бір реттік сығу кезіндегі жарылуға төзімділік, Виккерс әдісі бойынша қаттылықты анықтау тәсілі, рентгендік дифракция.

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе проведенных исследований определены факторы, влияющие на изменение структурных свойств сплавов при изменении условий облучения тяжелыми ионами. Установлено, что при увеличении температуры облучения с 300 К до 700 – 1000 К, важную роль в дестабилизации поврежденного слоя играет термическое расширение, ускоряющее процессы дефектообразования за счет усиления диффузии точечных и вакансионных дефектов, их кластеризации, с последующим увеличением деформационных напряжений и искажений растягивающего типа в поврежденном слое. При этом увеличение температуры облучения с 300 К до 500 К при максимальном флюенсе облучения приводит к росту величины деформационного объемного распухания с 2.7 до 3.4 %, в то время как увеличение температуры до 700 К и 1000 К приводит к росту величины объемного распухания при максимальном флюенсе облучения до 3.9 % и 5.6 % соответственно.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеулер барысында ауыр иондармен сәулелену шарттарының өзгеруіне байланысты қорытпалардың құрылымдық қасиеттерінің өзгеруіне әсер ететін факторлар анықталды. Сәулелену температурасы 300 К-ден 700–1000 К-ге дейін артқанда, зақымдалған қабаттың тұрақсыздануында маңызды рөлді термиялық ұлғаю атқаратыны анықталды. Бұл нүктелік және вакансиялық ақаулардың диффузиясының күшеюі, олардың кластерленуі нәтижесінде ақаулардың түзілу процестерінің жеделдеуімен, сондай-ақ зақымдалған қабаттағы деформациялық кернеулер мен созылу типіндегі бұрмаланулардың артуымен түсіндіріледі. Сонымен қатар, сәулелену температурасының 300 К-ден 500 К-ге дейін жоғарылауы кезінде ең жоғары флюенсте көлемдік деформациялық ісіну шамасы 2,7%-дан 3,4%-ға дейін артатыны, ал температура 700 К және 1000 К болғанда сәйкесінше 3,9% және 5,6%-ға дейін өсетіні анықталды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Экономический и научно-технический эффект реализации заключается в оценке возможностей и потенциала применения высокоэнтропийных сплавов на основе тугоплавких переходных металлов в качестве основы для конструкционных материалов ядерных реакторов, в том числе и материалов первой стенки и конструкций удерживающих ядерное топливо.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Экономикалық және ғылыми-техникалық әсері тугоплавкий ауыспалы металдар негізіндегі жоғарыэнтропиялы қорытпаларды ядролық реакторлардың құрылымдық материалдарының негізі ретінде, соның ішінде ядролық отынды ұстаушы құрылымдар мен бірінші қабырға материалдары ретінде қолдану мүмкіндіктері мен әлеуетін бағалаумен айқындалады.

Level of implementation (in Russian) : Не предусмотрено

Level of implementation (in Kazakh) : Қарастырылмаған

Efficiency (in Russian) : Выбранные методики синтеза и исследований показали высокую степень эффективности для исследования высокоэнтропийных сплавов, что будет отражено в будущих публикациях.

Efficiency (in Kazakh) : Таңдалған синтез және зерттеу әдістемелері жоғарыэнтропиялы қорытпаларды зерттеу үшін жоғары тиімділік дәрежесін көрсетті, бұл болашақ жарияланымдарда көрініс табатын болады.

Field of application (in Russian) : Ядерная энергетика, в частности, поиск альтернативных материалов, способных эксплуатироваться в условиях повышенных температур (более 500 К).

Field of application (in Kazakh) : Ядролық энергетика, атап айтқанда, жоғары температура жағдайында (500 К-нен астам) пайдалануға қабілетті балама материалдарды іздеу.