The object of research, development or design (in Russian) : Коллекционные образцы различного эколого-географического происхождения в количестве 109 экземпляров и межсортовые гибриды, полученные при скрещивании отечественных образцов с сортами зарубежной селекции в количестве 12 комбинации

The object of research, development or design (in Kazakh) : 109 дана көлеміндегі әртүрлі экологиялық-географиялық жататын коллекциялық үлгілері және шетелдік селекция сорттарымен отандық үлгілерді будандастыру арқылы алынған сортаралық будандардың 12 комбинациясы қолданылды.

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является улучшение яровой мягкой пшеницы на основе молекулярно-генетической оценки, ассоциированной с фенотипическими признаками продуктивности при применении метода SNP-маркирования QTL и целевых генов элементов урожайности, выявление эффективных полиморфизмов и получение семян высокопродуктивных дигаплоидных линий растений для ускорения селекционного процесса.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты өнімділіктің фенотиптік белгілерімен байланысты молекулярлық-генетикалық бағалау негізінде жаздық жұмсақ бидайының өнімділігі элементтеріне бағытталған QTL және мақсатты гендерді SNP-таңбалау әдісін қолдану арқылы жақсарту, тиімді полиморфизмдерді анықтау және селекция процесін жеделдету үшін өнімділігі жоғары дигаплоидты өсімдіктердің тұқымдарын алу болып табылады.

Методы исследования (на русском) : В проекте использовано два типа исследований – полевые испытания сортов и гибридов яровой пшеницы и лабораторные: молекулярно-генетические исследования с молекулярными маркерами; культура пыльников и микроспор пшеницы.

Методы исследования (на казахском) : Жобада зерттеудің екі түрі қолданылды - жаздық бидай сорттары мен будандарын далалық сынау және зертханалық сынау: молекулалық маркерлермен молекулалық-генетикалық зерттеулер; бидайдың тозаңдары мен микроспоралардың жасуша өсіндісі.

Obtained results and novelty (in Russian) : По результатам структурного анализа полевых испытании яровой мягкой пшеницы в двух географических точках Северного и Центрального Казахстана отобраны перспективные сорта и гибридные номера по признаку продуктивности колоса. Завершено секвенирование и получены нуклеотидные последовательности наиболее перспективных QTL и целевых генов продуктивности GNI1, WFZP, TaAPO-A1, TaKAO-4A у 14 просеквенированных родительских форм. По результатам проведенного секвенирования, были выявлены полиморфизмы в родительских формах Xn-08, Карагандинская 29, Карагандинская 22 и гибриде Восточного Казахстана ГВК 2140_6, на основе которых разработаны и синтезированы ряд SNP праймеров, ассоциированные с генами продуктивности колоса GNI1, TaAPO-A1 и TaKAO-4A. Генотипирование популяции гибридной комбинаций Xn-08 × Карагандинская 29 по полиморфизму гена TaKAO доказало достоверную эффективность разработанного праймера, что в совокупности с фенотипическими данными продуктивности показало различие между аллелями в пределах +0,25–+0,45 г (p = 0,0008), что свидетельствует о значительном вкладе данного локуса в формирование признака массы зерна с колоса, особенно для аллеля С, характерного для сортов китайской селекции. Отработан протокол успешного выделения и культивирования микроспор 25 гибридов пяти комбинаций пшеницы, обеспечивших формирование эмбриоидных структур на среде с регуляторами роста.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Құрылымдық талдау нәтижелері бойынша Солтүстік және Орталық Қазақстанның екі географиялық нүктесінде жүргізілген жаздық жұмсақ бидайдың далалық сынақтарында масақ өнімділігі белгісі бойынша перспективалы сорттар мен будан нөмірлері іріктеп алынды. 14 секвенирленген ата-аналық формаларынан ең перспективті QTL аймақтары мен өнімділікке жауапты GNI1, WFZP, TaAPO-A1, TaKAO-4A гендерінің нуклеотидтік тізбектері алынды. Жүргізілген секвенирлеу нәтижесінде Xn-08, Қарағанды 29, Қарағанды 22 ата-аналық формаларында және Шығыс Қазақстан буданы ГВК 2140_6 нұсқасында полиморфизмдер анықталды, осы негізде масақ өнімділігімен ассоциацияланған GNI1, TaAPO-A1 және TaKAO-4A гендеріне сәйкес бірнеше SNP-праймерлер әзірленіп, синтезделді. Xn-08 × Қарағанды 29 будан комбинациясы популяциясын TaKAO геніндегі полиморфизм бойынша генотиптеу әзірленген праймердің жоғары тиімділігін дәлелдеді. Бұл фенотиптік өнімділік деректерімен бірге аллельдер арасындағы айырмашылықтың +0,25-+0,45 г шегінде екенін көрсетті (p = 0,0008), бұл аталған локустың масақтағы дән массасының қалыптасуына елеулі үлес қосатынын және әсіресе қытай селекциясының сорттарына тән С аллелі үшін маңызды екенін айғақтайды. Бес комбинацияға жататын 25 буданның микроспораларын табысты бөліп алу және культивирлеу протоколы жетілдірілді, бұл өсу реттегіштері бар ортада эмбриоидтық құрылымдардың қалыптасуын қамтамасыз етті.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработаны специфические структуры SNP маркеров для анализа наиболее перспективных генов, ассоциированных с продуктивностью колоса для проведения генотипирования исходного материала яровой мягкой пшеницы.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жаздық жұмсақ бидайдың бастапқы материалын генотиптеу үшін масақ өнімділігімен ассоциацияланған ең перспективалы гендерді талдауға арналған SNP маркерлерінің спецификалық құрылымдары әзірленді.

Level of implementation (in Russian) : Научные исследования находятся на стадии разработки и к внедрению не предусмотрены.

Level of implementation (in Kazakh) : Ғылыми зерттеулер әзірлеу сатысында және енгізуге көзделмеген.

Efficiency (in Russian) : Разработаны специфические SNP маркеры, на основе полученных однонуклеотидных мутаций в последовательности фрагментов генов, ассоциированных с продуктивностью колоса (GNI1, WFZP, TaAPO-A1 и TaKAO-4A). А применение молекулярного-генетического скрининга позволит повысить эффективность и точность работы селекционера с признаком до 100%, так как отбор и браковка проводится непосредственно на основе ДНК объекта.

Efficiency (in Kazakh) : Масақ өнімділігімен ассоциацияланған гендер (GNI1, WFZP, TaAPO-A1 және TaKAO-4A) фрагменттері тізбектерінде анықталған бірнуклеотидтік мутациялар негізінде спецификалық SNP маркерлері әзірленді. Ал молекулалық-генетикалық скринингті қолдану селекционер жұмысының тиімділігі мен дәлдігін 100%-ға дейін арттыруға мүмкіндік береді, өйткені іріктеу мен жарамсыз материалды шығару тікелей объектінің ДНҚ-сын талдау негізінде жүргізіледі.

Field of application (in Russian) : Селекция яровой пшеницы с применением молекулярного маркирования по направлению продуктивности колоса.

Field of application (in Kazakh) : Жаздық бидайды масақ өнімділігі бағытында молекулалық маркерлеу арқылы іріктеу.