The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются плазменно-каталитические процессы преобразования углеродосодержащих газов в водород, а также наноразмерные катализаторы.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны болып көміртек құрамды газдарды сутекке плазмалық-каталитикалық түрлендіру үдерістері мен наноөлшемді катализаторлар табылады.

Aim of work (in Russian) : Целью работы является проведение комплексного исследования плазменно-каталитических процессов и характеристик наноразмерных катализаторов при преобразовании углеродосодержащих газов в водород, изучение механизмов формирования углеродных осаждении на катализаторах, анализ свойств катализаторов до и после плазменной конверсии газов, а также разработка научных основ для плазменной конверсии углеродосодержащих газов в водород с применением плазменно-каталитических технологий.

Aim of work (in Kazakh) : Жұмыстың мақсаты – көміртек құрамды газдарды сутекке түрлендіру кезінде плазмалық-каталитикалық үдерістер мен нанокөлемді катализаторлардың сипаттамаларын кешенді зерттеу, катализаторларда көміртектік тұнбалардың түзілу механизмдерін зерделеу, газдардың плазмалық түрленуінен бұрын және кейін катализаторлардың қасиеттерін талдау, сондай-ақ плазмалық-каталитикалық технологияларды қолдана отырып, көміртек құрамды газдарды сутекке плазмалық түрлендірудің ғылыми негіздерін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : В работе использовались экспериментальные и спектроскопические методы анализа для изучения характеристик низкотемпературной плазмы, сформированной в радиочастотном диэлектрическом барьерном разряде (RF-DBD). Вакуум в системе обеспечивался форвакуумным насосом до остаточного давления 0,5 × 10⁻² Торр. Давление в камере контролировалось с помощью датчика Edwards ADC Enhanced MKII.Для диагностики плазмы применялась оптическая эмиссионная спектроскопия (OES) в диапазоне длин волн 200–900 нм, что позволило регистрировать спектры излучения атомарного аргона (Ar I), молекулярного азота (N₂) и гидроксильных радикалов (OH). Анализ спектральных линий проводился для определения влияния подаваемой мощности и давления на интенсивность излучения и распределение плазменных параметров.

Методы исследования (на казахском) : Жұмыста радиожиілік диэлектрлік тосқауылдық разрядта (RF-DBD) түзілген төмен температуралы плазманың сипаттамаларын зерттеу үшін эксперименттік және спектроскопиялық талдау әдістері қолданылды. Жүйедегі вакуум форвакуумдық сорғының көмегімен 0,5 × 10⁻² Торр қалдық қысымына дейін қамтамасыз етілді. Камерадағы қысым Edwards ADC Enhanced MKII датчигі арқылы бақыланды. Плазманы диагностикалау үшін 200–900 нм толқын ұзындығы диапазонында оптикалық эмиссиялық спектроскопия (OES) әдісі пайдаланылды, бұл атомдық аргонның (Ar I), молекулалық азоттың (N₂) және гидроксильді радикалдардың (OH) сәулелену спектрлерін тіркеуге мүмкіндік берді. Спектрлік сызықтарды талдау берілетін қуат пен қысымның сәулелену интенсивтілігіне және плазма параметрлерінің таралуына әсерін анықтау үшін жүргізілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Разработана и собрана экспериментальная установка с радиочастотным диэлектрическим барьерным разрядом (RF-DBD), выполненная на основе кварцевой трубки горизонтального типа длиной 300 мм и внутренним диаметром 16 мм. Реализована стабильная генерация низкотемпературной плазмы аргона и аргон-метановой смеси в диапазоне мощностей 2–12 Вт и давлений 0,5–1,0 Торр. Установлено, что с увеличением подводимой мощности происходит расширение области разряда и рост интенсивности спектральных линий атомарного аргона, что связано с увеличением плотности плазмы и степени ионизации. Повышение давления приводит к снижению общей интенсивности излучения вследствие сокращения длины свободного пробега электронов и увеличения вероятности столкновительных потерь. При добавлении метана (Ar:CH₄ = 95:5) наблюдается уменьшение интенсивности аргоновых линий и полос излучения OH и N₂, что свидетельствует о перераспределении энергии электронов в процессы возбуждения и диссоциации молекул метана. По спектральным данным идентифицированы линии атомарного аргона, а также полосы гидроксильных радикалов и молекулярного азота, что указывает на чувствительность метода к остаточному воздуху и возможным примесям в системе.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Ұзындығы 300 мм және ішкі диаметрі 16 мм болатын горизонталды типтегі кварц түтігі негізінде жасалған радиожиілік диэлектрлік тосқауылдық разряды (RF-DBD) бар эксперименттік қондырғы әзірленіп, жиналды. Қуаты 2–12 Вт және қысымы 0,5–1,0 Торр диапазонында аргон мен аргон-метан қоспасының төмен температуралы плазмасының тұрақты түзілуі іске асырылды. Берілетін қуат артқан сайын разряд аймағының кеңеюі және атомдық аргонның спектрлік сызықтарының интенсивтігінің артуы байқалды, бұл плазма тығыздығы мен иондалу дәрежесінің жоғарылауымен байланысты. Қысымның өсуі электрондардың еркін жүру ұзындығының қысқаруы мен соқтығысу ықтималдығының артуына байланысты жалпы сәулелену интенсивтілігінің төмендеуіне әкелетіні анықталды. Метанның (Ar:CH₄ = 95:5) қосылуы аргон сызықтарының және OH пен N₂ сәулелену жолақтарының интенсивтілігінің төмендеуіне себеп болды, бұл электрон энергиясының метан молекулаларының қозу және диссоциация процестеріне қайта бөлінетінін көрсетеді. Спектрлік деректер бойынша атомдық аргон сызықтары, сондай-ақ гидроксильді радикалдар мен молекулалық азоттың сәулелену жолақтары анықталды, бұл әдістің қалдық ауа мен жүйедегі ықтимал қоспаларға сезімтал екенін көрсетеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : не применимо

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : қолданылмайды

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : не применимо

Efficiency (in Kazakh) : қолданылмайды

Field of application (in Russian) : плазменно-каталитические технологии

Field of application (in Kazakh) : плазмалық-каталитикалық технологиялар