The object of research, development or design (in Russian) : крупный рогатый скот абердин-ангусской породы, разводимый в хозяйствах Республики Казахстан.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстан Республикасы шаруашылықтарында өсірілетін абердин-ангус тұқымды ірі қара мал.

Aim of work (in Russian) : Разработать подходы генетического тестирования крупного рогатого скота абердин-ангусской породы, разводимой в условиях Казахстана, по ДНК-маркерам, ассоциированным с качеством продовольственного сырья и выявить генетические маркеры мясной продуктивности и качества говядины для использования в селекции.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстанда өсірілетін абердин-ангус тұқымды ірі қара малды азық шикізатының сапасымен байланысты ДНҚ маркерлері бойынша генетикалық тестілеу тәсілдерін әзірлеу және селекцияда пайдалану үшін ет өнімділігі мен сиыр етінің сапасының генетикалық маркерлерін анықтау.

Методы исследования (на русском) : Молекулярно-генетические исследования включали следующие этапы: отбор биологического материала от анализируемого поголовья, экстракция ДНК из волосяных луковиц крупного рогатого скота, постановка ПЦР Real Time, ПЦР-ПДРФ и электрофоретическая детекция продуктов амплификации и рестрикции. Выделение ДНК из волосяных луковиц проводили с использованием коммерческого набора «ДНК Экстран-2» (Россия). Качественный анализ выделенной ДНК проводили методом гель-электрофореза (1 %-ный агарозный гель). Количественный анализ ДНК проводили спектрофотометрическим методом на приборе Agilent Cary 60. Генотипирование крупного рогатого скота проводили методом ПЦР-ПДРФ. ПЦР-ПДРФ-анализ генов лептина (LEP) и тиреоглобулина (TG5) проводился с использованием экстрагированной ДНК и стандартного набора реагентов, включающего стерильную воду, Taq ДНК-полимеразу со стандартным буфером, смесь dNTPs и соответствующие праймеры (LEP-F1/LEP-R1 для гена LEP и TG5-F/TG5-R для гена TG5). Амплификация приводила к получению ПЦР-продуктов длиной 239 п.н. для LEP и 548 п.н. для TG5. На этапе ПДРФ-идентификации генотипов использовались рестриктазы BspACI (для LEP) и BstX2I (для TG5).

Методы исследования (на казахском) : Молекулалық-генетикалық зерттеулер келесі кезеңдерді қамтыды: зерттелетін мал басынан биологиялық материал алу, ірі қара малдың қыл түбірлерінен ДНҚ бөлу, Real Time ПТР, ПТР-РФҰП қою және амплификация мен рестрикция өнімдерін электрофоретикалық анықтау. Қыл түбірлерінен «ДНК Экстран-2» (Ресей) коммерциялық жинағымен ДНҚ бөлінді. Бөлінген ДНҚ-ның сапалық талдауы 1%-дық агарозды гельдегі гель-электрофорез әдісімен жүргізілді. ДНҚ-ның сандық талдауы Agilent Cary 60 құрылғысында спектрофотометриялық әдіспен жүзеге асырылды. Ірі қара малды ПТР-РФҰП әдісі арқылы генотиптелді. Лептин (LEP) және тиреоглобулин (TG5) гендерінің ПТР-РФҰП талдауы экстракцияланған ДНҚ мен стандартты реагенттер жиынтығын (стерильді су, стандартты буфері бар Taq ДНҚ-полимераза, dNTPs қоспасы және LEP гені үшін LEP-F1/LEP-R1 және TG5 гені үшін TG5-F/TG5-R сәйкес праймерлер пайдаланылды. Амплификация нәтижесінде ұзындығы 239 ж.н. (LEP) және 548 ж.н. (TG5) болатын ПТР өнімдері алынды. РФҰП арқылы генотиптерді анықтау кезеңінде BspACI (LEP үшін) және BstX2I (TG5 үшін) рестриктазалары қолданылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Впервые для абердин-ангусского поголовья, разводимого в условиях Казахстана, проведено генотипирование по генам TG5 и LEP, контролирующим процессы липидного обмена и определяющим качество мясной продукции. Апробированы способы ПЦР Real Time и ПЦР-ПДРФ, адаптированные к специфике лабораторных условий и отечественной генетической базы данных, что обеспечивает воспроизводимое определение аллельных вариантов исследуемых генов. Создана электронная база генетических и фенотипических характеристик крупного рогатого скота, предназначенная для проведения ассоциативного анализа и дальнейшего использования в селекционно-племенной работе.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазақстан жағдайында өсірілетін абердин-ангус тұқымды ірі қара мал басы үшін алғаш рет май алмасу процесстерін реттейтін және ет өнімділік сапасын айқындайтын TG5 және LEP гендері бойынша генотиптелді. Зертханалық жағдай мен отандық генетикалық деректер базасының ерекшеліктеріне бейімделген Real Time ПТР және ПТР-РФҰП әдістері сынақтан өткізілді, бұл зерттелетін гендердің аллельдік варианттарын қайта өндіруге болатын дәл анықтауға мүмкіндік береді. Ассоциативтік талдау жүргізу және селекциялық-асылдандыру жұмысында әрі қарай пайдалану мақсатында ірі қара малдың генетикалық және фенотиптік сипаттамаларының электрондық деректер базасы құрылды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты исследований станут основой для разработки программ разведения и эффективного управления селекционным процессом в мясном скотоводстве, сохранения и совершенствования генетических ресурсов с целью социально-экономического развития в масштабах Республики Казахстан.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері Қазақстан Республикасы ауқымында әлеуметтік-экономикалық даму мақсатында генетикалық ресурстарды сақтау және жетілдіру, етті ірі қара мал шаруашылығындағы селекциялық процесті тиімді басқару және өсіру бағдарламаларын әзірлеуде негіз болады.

Level of implementation (in Russian) : Данные исследования позволят скотоводам вести селекцию крупного рогатого скота абердин-ангусской породы основываясь на выявленных животных с высоким генетическим потенциалом продуктивности и качеством получаемой от них продукции за счет использования маркер-ассоциированного отбора, а также результаты реализации проекта помогут определить современное состояние абердин-ангусской породы для разработки будущих программ по увеличению её численности.

Level of implementation (in Kazakh) : Бұл зерттеу деректері мал өсірушілерге маркерлік-ассоциациялық сұрыптау әдісін пайдалану арқылы жоғары генетикалық өнімділік потенциалы және алынған өнімнің сапасы жоғары абердин-ангус тұқымды ірі қара малын іріктеуге мүмкіндік береді, сондай-ақ жобаны жүзеге асыру нәтижелері абердин-ангус тұқымының қазіргі жағдайын анықтауға және оның санын арттыруға бағытталған болашақ бағдарламаларды әзірлеуге көмектеседі.

Efficiency (in Russian) : Заключается в оценке влияния отдельных и комплексных генотипов по генам лептина, тиреоглобулина и диацилглицерол О-ацилтрансферазы1 на мясную продуктивность и качество сырья, а также выявления генетических маркеров для использования в селекции. Таким образом, обеспечивается добавленная стоимость на продукцию за счет повышения мясной продуктивности и качества мяса, что является основным доходом для сельхозтоваропроизводителей, занимающихся разведением крупного рогатого скота абердин-ангусской породы.

Efficiency (in Kazakh) : Лептин, тиреоглобулин және диацилглицерол О-ацилтрансфераза1 гендері бойынша жеке және кешенді генотиптердің ет өнімділігі мен шикізат сапасына әсерін бағалау, сондай-ақ селекцияда пайдалану үшін генетикалық маркерлерді анықтау қарастырылады. Осылайша, ет өнімділігі мен сапасын арттыру арқылы өнімге қосымша құн беріледі, бұл абердин-ангус тұқымды ірі қара мал өсірумен айналысатын ауылшаруашылық өндірушілер үшін негізгі табыс көзі болып табылады. Қолданылу облысы: ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, молекулалық биология.

Field of application (in Russian) : сельское хозяйство, животноводство, молекулярная биология.

Field of application (in Kazakh) : ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы, молекулалық биология.