The object of research, development or design (in Russian) : Идея проекта заключается в том, что основу рациона сельскохозяйственных животных составляет трава. Поскольку свежая трава доступна только летом, в этот период производится заготовка. Раньше трава заготавливалась на стойловый период содержания животных главным образом путем высушивания в сено. С развитием технологий появились способы заготовки травы с лучшим сохранением полезных компонентов. Один из них - изготовление травяных гранул. Несмотря на то, что травяные гранулы относятся к грубым кормам, по своей энергетической ценности они приближаются к концентратам.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жобаның идеясы шөп мал рационының негізі болып табылады. Балауса шөп тек жазда болатындықтан, оны осы кезеңде жинайды. Бұрын малдың қора ұстау кезеңіне шөпті ең алдымен кептіру арқылы жинайтын. Технологияның жетістіктерімен шөпті жинаудың пайдалы компоненттерін жақсы сақтайтын әдістері пайда болды. Соның бірі – шөп түйіршіктерін өндіру. Шөп түйіршіктері кедір-бұдыр болып есептелгенімен, олардың энергетикалық құндылығы концентраттарға жақын.

Aim of work (in Russian) : Разработка и получение гранул из ботвы топинамбура и фитосорбента, для профилактики субклинического мастита у коров.

Aim of work (in Kazakh) : Сиырлардағы субклиникалық желінсауын алдын алу үшін топинамбур сабағы және фитосорбентті әзірлеу және өндіру.

Методы исследования (на русском) : В ходе проекта использованы следующие методы: 1. Экспериментальный — получение фитогранул методом пиролиза растительной клетчатки и исследование процесса карбонизации образцов. 2. Лабораторные — гематологический и биохимический анализ крови, исследование качества молока на аппарате «Лактан-4М», определение соматических клеток и Калифорнийский тест на мастит. 3. Инструментальные — использование лабораторного оборудования для анализа свойств образцов. 4. Статистические — обработка и анализ экспериментальных данных. 5. Экономический — оценка эффективности по методике И. Н. Никитина.

Методы исследования (на казахском) : Жобаның барысында келесі әдістер қолданылды: 1. Эксперименттік әдіс — өсімдік талшықтарын пиролиз әдісімен фитогранулалар алу және үлгілердің карбонизация процесін зерттеу. 2. Зертханалық әдістер — қанның гематологиялық және биохимиялық талдауы, «Лактан-4М» аппараты арқылы сүттің сапасын зерттеу, соматикалық жасушаларды және желінсауға арналған Калифорния тестін анықтау. 3. Құралдық әдістер — үлгілердің қасиеттерін талдау үшін зертханалық жабдықтарды пайдалану. 4. Статистикалық әдістер — эксперименттік деректерді өңдеу және талдау. 5. Экономикалық әдіс — И. Н. Никитин әдістемесі бойынша тиімділігін бағалау.

Obtained results and novelty (in Russian) : Изучена эффективность фитогранул из ботвы топинамбура и фитосорбента в рационе лактирующих коров симментальской породы (КХ «Виктор», Акмолинская область). В опыте участвовало 30 коров, разделённых на контрольную и опытную группы по 15 голов. Опытные животные получали 220–250 г фитогранул в сутки в течение 20 дней после отёла. Фитогранулы, содержащие инулин, белок, клетчатку и минералы, нормализовали обмен веществ, предотвращали кетоз и маститы, улучшали переваримость кормов и вывод токсинов. У опытных коров перевариваемость клетчатки составила 61,6% (контроль — 59,8%), протеина — 52,4% (48,4%), сухого вещества — 64,7% (60,9%). Гемоглобин повысился на 15,1%, эритроциты — на 11,3%, активность АЛТ и АСТ снизилась на 5% и 13%, кальций и фосфор — на 19,8% и 37%. Маститы у опытных коров не выявлены. Суточный удой увеличился на 12% (до 12,5–13 л), жирность — на 16,2%, белок — на 13,6%, лактоза — на 7,6%; соматические клетки снизились на 6,9%. Новизна проекта — применение фитогранул как природного источника инулина и биологически активных веществ для стабилизации обмена, повышения молочной продуктивности и профилактики маститов у коров в послеродовой период.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Топинамбур сабағы алынған фитогранулалардың және лактациялы симментал сиырларының рационындағы фитосорбенттің (Ақмола облысы Виктор ШҚ) тиімділігі зерттелді. Зерттеуге әрқайсысы 15 жануардан тұратын бақылау және сынақ топтарына бөлінген 30 сиыр алынды. Зерттелетін жануарлар төлдегеннен кейін 20 күн бойы күніне 220-250 г фитогранулаларды қабылдады. Құрамында инулин, ақуыз, талшық және минералдар бар фитогранулалар метаболизмді қалыпқа келтірді, кетоз мен желінсауды алдын алды, жемнің сіңімділігін және токсиндерді кетіруді жақсартты. Тәжірибелік сиырларда талшықтың сіңімділігі 61,6% (бақылау: 59,8%), ақуыздың сіңімділігі 52,4% (48,4%), құрғақ заттың сіңімділігі 64,7% (60,9%) болды. Гемоглобин 15,1%-ға өсті, эритроциттер саны 11,3%-ға, АЛТ және АСТ белсенділігі 5%-ға және 13%-ға, кальций мен фосфор 19,8%-ға және 37%-ға төмендеді. Тәжірибелік сиырларда желінсау анықталған жоқ. Тәуліктік сүт шығымы 12%-ға (12,5–13 литрге дейін), майлылығы 16,2%-ға, ақуыз 13,6%-ға, лактоза 7,6%-ға; соматикалық жасушалар саны 6,9%-ға төмендеді. Жобаның жаңалығы инулиннің және биологиялық белсенді заттардың табиғи көзі ретінде фитогранулаларды метаболизмді тұрақтандыру, сүт өнімділігін арттыру және сиырлардың төлдегенен кейінгі кезеңде желінсауды алдын алу үшін қолданылуы.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Лактирующие коровы симментальской породы (30 голов, 2 группы по 15) получали рацион с добавлением фитогранул Helianthus tuberosus в дозе 220–250г на голову один раз в день в течение 20 дней. Добавка улучшила перевариваемость клетчатки (61,6%), протеина (52,4%), сухого (64,7%) и органического вещества (62,9%) по сравнению с контролем. У животных опытной группы нормализовались гематологические показатели: гемоглобин +15,1%, эритроциты +11,3%, лейкоциты -9,8%, повышены кальций и фосфор крови. Биохимические показатели стабилизировались (глюкоза, АЛТ -5%, АСТ -13%). Суточный удой молока увеличился на 12% (12,5–13 л), жирность +16,2%, белок +13,6%, лактоза +7,6%, плотность +0,6%, снижение соматических клеток на 6,9%, рост содержания кальция +4,4% и фосфора +8,1%. Фитогранулы способствовали улучшению переваривания корма, стабилизации обмена веществ, профилактике субклинического мастита и повышению продуктивности и качества молока.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Сауынды сиырлардын симменталь тұқымды (30 бас, 2 топқа бөлінген, әр топта 15 бас) тәулігіне бір рет 220–250 г дозада Helianthus tuberosus фитогранулдарын қосқан рационын 20 күн бойы қабылдады. Қосымша бақылаумен салыстырғанда талшықтың (61,6%), ақуыздың (52,4%), құрғақ заттардың (64,7%) және органикалық заттардың (62,9%) сіңімділігін жақсартты. Тәжірибе тобында гематологиялық көрсеткіштер қалыпқа түсті: гемоглобин +15,1%, эритроциттер +11,3%, лейкоциттер -9,8%, қандағы кальций мен фосфор деңгейі жоғарылады. Биохимиялық көрсеткіштері тұрақтанды (глюкоза, АЛТ -5%, АСТ -13%). Тәуліктік сүт 12% (12,5–13 л), май мөлшері +16,2%, белок +13,6%, лактоза +7,6%, тығыздығы +0,6%, соматикалық жасушалар саны 6,9% төмендеді, кальций мөлшері +4,4% және фосфор +8,1% өсті. Фитогранулалар жемнің қорытылуын жақсартуға, зат алмасуды тұрақтандыруға, субклиникалық желінсаудын алдын алуға және сүт өнімділігі мен сапасын арттыруға ықпал етті.

Level of implementation (in Russian) : Клинические испытания фитогранул на Helianthus tuberosus, полученные методом пиролиза растительной клетчатки, проводились в условиях КХ «Виктор» Жаксынского района Акмолинской области на лактирующих коровах симментальской породы (n=15 в опытной группе), в настоящее время в этом же хозяйстве осуществляется внедрение применения фитогранул на Helianthus tuberosus в рационе коров после отела в период лактации, общее поголовье коров в хозяйстве – 97.

Level of implementation (in Kazakh) : Ақмола облысы Жақсы ауданындағы «Виктор» шаруа қожалығында өсімдік талшығын пиролиздеу әдісімен алынған Helianthus tuberosus фитогранулаларының клиникалық сынақтары лактациялы симментал сиырларына жүргізілді (тәжірибе тобында n=15), қазіргі уақытта сол шаруашылықта лактация кезеңінде төлдеуден кейінгі сиырлардың рационында Helianthus tuberosus фитогранулаларын қолдану жүзеге асырылуда, шаруашылықтағы сиырлардың жалпы саны 97 бас.

Efficiency (in Russian) : Эффективность фитогранул оценивали по перевариваемости корма, коррекции показателей обмена веществ в крови и качеству молока. Перевариваемость клетчатки в среднем составила 61,6±2,14% у опытных животных против 59,8±2,06% у контрольных, перевариваемость протеина в среднем составила 52,4±1,81% у опытных коров и 48,4±1,66% - у контрольных. У животных опытной группы отмечалась более высокая переваримость сухого и органического вещества, чем у коров контрольной группы (64,7±3,12% и 62,9±1,76% против 60,86±2,23% и 58,77±2,05%). В крови у коров опытной группы отмечали повышение содержания гемоглобина у коров до 98 г/л или на 15,1%, снижение активности фермента АЛТ на 5%, фермента АСТ- на 13%. Содержание кальция и фосфора в крови увеличилось на 19,8% и 37% соответственно. Содержание глюкозы в крови поддерживалось постоянном уровне до и после отела. Суточный удой молока у коров опытной группы повысился на 12% и составил в среднем 12,5-13 литров, по сравнению в контрольной группе – 11,2 л. Жирность молока повысилась на 16,2%, содержание лактозы увеличилось на 7,6%, содержание белка в молоке увеличилось на 13,6% по сравнению с контрольными животными.

Efficiency (in Kazakh) : Фитогранулалардың тиімділігі жемнің сіңімділігі, қанның метаболикалық көрсеткіштерін түзету және сүт сапасы негізінде бағаланды. Талшықтың сіңімділігі тәжірибелік жануарларда 61,6±2,14%, ал бақылау жануарларында 59,8±2,06%, ақуыздың сіңімділігі тәжірибелік сиырларда 52,4±1,81% және бақылау жануарларында 48,4±1,66% құрады. Тәжірибе тобындағы жануарлар құрғақ және органикалық заттардың жоғары сіңімділігін көрсетті, бақылау тобындағы сиырларға қарағанда (64,7±3,12% және 62,9±1,76%, 60,86±2,23% және 58,77±2,05%). Тәжірибе тобындағы сиырлардың қанында гемоглобин мөлшерінің 98 г/л дейін немесе 15,1%-ға жоғарылауы, АЛТ ферментінің белсенділігінің 5%-ға, АСТ ферментінің 13%-ға төмендеуі анықталды. Қандағы кальций мен фосфордың мөлшері сәйкесінше 19,8% және 37% артты. Қандағы глюкоза деңгейі төлдегенге дейін және төлдеуден кейін тұрақты деңгейде сақталды. Тәжірибе тобындағы сиырлардың тәуліктік сүті бақылау тобындағы 11,2 литрмен салыстырғанда орташа есеппен 12,5-13 л, 12%-ға өсті. Сүттің майлылығы 16,2%-ға, лактозаның мөлшері 7,6%-ға, ақуыз мөлшері бақылау жануарларымен салыстырғанда 13,6%-ға артты.

Field of application (in Russian) : Ветеринария и животноводство

Field of application (in Kazakh) : Ветеринария және мал шаруашылығы