The object of research, development or design (in Russian) : Природные литиеносные рассолы Шу-Сарысуйской впадины (Кокпансорская структура)

The object of research, development or design (in Kazakh) : Шу-Сарысу ойпатының (Көкпансор құрылымы) табиғи литийлі тұзды сулары

Aim of work (in Russian) : Научное обоснование перспектив освоения минерально-сырьевого потенциала литиеносных рассолов Шу-Сарысуйской впадины (Кокпансорская структура) для развития литиевой отрасли в Казахстане.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстандағы литий өнеркәсібін дамыту үшін Шу-Сарысу ойпатының (Көкпансор құрылымы) құрамында литий кездесетін тұзды суларының минералдық-шикізат әлеуетін даму перспективаларын ғылыми негіздеу.

Методы исследования (на русском) : 1. Формирование геоинформационной базы данных. Для пополнения геоинформационной базы данных проявлений природных литиеносных рассолов на территории Шу-Сарысуйской впадины (Кокпансорская структура) проведён сбор, систематизация и цифровая обработка архивных и опубликованных материалов гидрогеологических, геохимических и геофизических исследований. Использовались программные продукты ArcGIS. 2. Региональные полевые гидрогеохимические исследования. Полевые работы включали маршрутные обследования, отбор проб рассолов с глубинных горизонтов. Пробы отбирались в соответствии с ГОСТ 17.1.5.05–85 и ГОСТ 31861–2012. На основе полученных данных выполнена типизация рассолов по ионно-солевому составу и определён их генетический тип. 3. Картографическое моделирование. Создание тематических карт и моделей распространения природных литиеносных рассолов осуществлялось с использованием ГИС-технологий и методов геостатистического моделирования. 4. Оценка прогнозных ресурсов и геолого-экономическая оценка. Рассматривались различные сценарии освоения месторождений с учётом инфраструктуры и экологических ограничений. 5. Разработка технологических рекомендаций. На основе лабораторных и расчётных данных разработаны рекомендации по применению технологий извлечения лития и сопутствующих элементов (Na, K, Br, I) из природных рассолов. Проведён анализ возможных способов утилизации отработанных рассолов с минимизацией техногенного воздействия на подземную гидросферу

Методы исследования (на казахском) : 1. Географиялық ақпарат базасын қалыптастыру. Шу-Сарысу ойпатындағы (Көкпансор құрылымы) табиғи литий құрамдас тұзды сулардың пайда болуының географиялық ақпарат базасын кеңейту үшін мұрағаттық және жарияланған гидрогеологиялық, геохимиялық және геофизикалық зерттеу деректері жиналды, жүйеленді және сандық түрде өңделді. ArcGIS бағдарламалық өнімдері пайдаланылды. 2. Аймақтық далалық гидрогеохимиялық зерттеулер. Далалық жұмыстарға маршруттық зерттеулер және терең горизонттардан тұзды су сынамаларын алу болып келді. Үлгілер ГОСТ 17.1.5.05–85 және ГОСТ 31861–2012 сәйкес жиналды. Алынған деректер негізінде тұзды сулар иондық-тұзды құрамы бойынша жіктелді және олардың генетикалық түрі анықталды. 3. Картографиялық модельдеу. Табиғи литий құрамдас тұзды сулардың тақырыптық карталары мен таралу модельдері ГИС технологияларын және геостатистикалық модельдеу әдістерін қолдана отырып жасалды. 4. Жоспарланған ресурстарды бағалау және геологиялық және экономикалық бағалау. Инфрақұрылым мен экологиялық шектеулерді ескере отырып, кен орнын игерудің әртүрлі сценарийлері қарастырылды. 5. Процесс бойынша ұсыныстарды әзірлеу. Зертханалық және есептелген деректер негізінде табиғи тұзды сулардан литий мен онымен байланысты элементтерді (Na, K, Br, I) алу технологияларын қолдану бойынша ұсыныстар әзірленді. Жерасты гидросферасына антропогендік әсерді азайта отырып, пайдаланылған тұзды суларды қайта өңдеудің мүмкін әдістеріне талдау жүргізілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : 1. Пополнена геоинформационная база данных проявлений природных литиеносных рассолов на территории Шу-Сарысуйской впадины (Кокпансорская структура). 2. Выполнены региональные полевые гидрогеохимические исследования для выявления и оценки гидрогеохимических показателей природных литиеносных рассолов различного типа и генезиса на территории Шу-Сарысуйской впадины (Кокпансорская структура); 3. Разработаны и созданы тематические карты и картографические модели распространения природных литиеносных рассолов на территории Шу-Сарысуйской впадины (Кокпансорская структура); 4. Проанализированы и оценены прогнозные ресурсы и выполнена геолого-экономическая оценка освоения перспективных проявлений природных литиеносных рассолов на территории Шу-Сарысуйской впадины (Моинкумская и Кокпансорская структура). 5. Разработаны рекомендации по технологиям извлечения лития, других редких щелочных металлов и галогенных элементов из природных рассолов Шу-Сарысуйской впадины, а также по утилизации отработанных рассолов (Моинкумская и Кокпансорская структура).

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1. Шу-Сарысу ойпатының (Көкпансор құрылымы) аумағындағы табиғи литий құрамдас тұзды су көріністерінің геоақпараттық дерекқоры кеңейтілді. 2. Шу-Сарысу ойпатының (Көкпансор құрылымы) аумағында әртүрлі типтегі және генезистегі табиғи литий құрамдас тұзды сулардың гидрогеохимиялық көрсеткіштерін анықтау және бағалау үшін аймақтық далалық гидрогеохимиялық зерттеулер жүргізілді; 3. Шу-Сарысу ойпатының (Көкпансор құрылымы) аумағында табиғи литий құрамдас тұзды сулардың таралуының тақырыптық карталары мен картографиялық модельдері әзірленіп, жасалынды; 4. Шу-Сарысу ойпатының аумағында (Мойынқұм және Көкпансор құрылымдарының) табиғи литий құрамдас тұзды суының перспективалы көріністерінің дамуына геологиялық-экономикалық бағалау жүргізілді және болжамдық ресурстар талданып, бағаланды. 5. Шу-Сарысу (Мойынқұм және Көкпансор құрылымдар) ойпатының табиғи тұзды суларынан литий, басқа да сирек кездесетін сілтілік металдар мен галоген элементтерін алу, сондай-ақ пайдаланылған тұзды суларды жою технологиялары бойынша ұсыныстар әзірленді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Выполнены расчёты естественных запасов и прогнозных ресурсов природных литиеносных рассолов Кокпансорской структуры Шу-Сарысуйской впадины. Разработаны рекомендации по утилизации отработанных рассолов. Прогнозные ресурсы промышленных вод Шу-Сарысуйской впадины – 333,8 тыс. м3/сут. Оцененные запасы промышленных вод Шу-Сарысуйской впадины – 3 645 м3/сут.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Шу-Сарысу ойпатының Көкпансор құрылымының табиғи литий құрамдас тұзды суының табиғи қорлары мен болжамды ресурстарын есептеу аяқталды. Тұзды су қалдықтарын жоюға байланысты ұсыныстар әзірленді. Шу-Сарысу ойпатының болжамды өнеркәсіптік су ресурстары тәулігіне 333,8 мың м3 құрайды. Шу-Сарысу ойпатының болжамды өнеркәсіптік су қоры тәулігіне 3645 м3 құрайды.

Level of implementation (in Russian) : Предполагается использовать научно-практические рекомендации для опытной отработки технологий извлечения лития из рассолов и утилизации рассолов.

Level of implementation (in Kazakh) : Тұздық ерітінділерден литий алу және тұздық ерітінділерін қайта өңдеу технологияларын тәжірибелік әзірлеу үшін ғылыми және практикалық ұсыныстарды пайдалануы ұсынылады.

Efficiency (in Russian) : Эффективность проводимых исследований определяется их потенциалом в обеспечении перспектив для организации инновационных химических производств, создания новых рабочих мест в геологической и смежных отраслях экономики, содействия подготовке высококвалифицированных кадров для отечественной геологической и химической промышленности, развития международного научно-технического сотрудничества, укрепления регионального авторитета Республики среди государств Центральной Азии, а также в расширении масштабов импортозамещения и повышении экспортного потенциала страны.

Efficiency (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеулердің тиімділігі оның инновациялық химиялық өндірісті ұйымдастыру, экономиканың геологиялық және онымен байланысты салаларында жаңа жұмыс орындарын құру, отандық геологиялық және химиялық салалар үшін жоғары білікті кадрларды даярлауды ілгерілету, халықаралық ғылыми-техникалық ынтымақтастықты дамыту, Орталық Азия мемлекеттері арасындағы республиканың аймақтық беделін нығайту, сондай-ақ импортты алмастыруды кеңейту және елдің экспорттық әлеуетін арттыру үшін перспективалар ұсыну әлеуетімен анықталады.

Field of application (in Russian) : Результаты грантовых научно-прикладных исследований может быть предложено в виде информационных материалов и научно-практических рекомендаций для государственных органов, акимата Жамбылской области, национальных компаний и компаний-инвесторов, обеспечивающих переход к «зеленой экономике», природоохранных организаций, проектных организаций и высших учебных заведений.

Field of application (in Kazakh) : Гранттық ғылыми-қолданбалы зерттеулердің нәтижелері мемлекеттік органдарға, Жамбыл облысының әкімшілігіне, ұлттық компанияларға және «жасыл экономикаға» көшуді қамтамасыз ететін инвестор-компанияларға, табиғатты қорғау ұйымдарына, жобалау ұйымдары мен жоғары оқу орындары ұсынылуы мүмкін.