The object of research, development or design (in Russian) : Водоснабжение в городе Алматы

The object of research, development or design (in Kazakh) : Алматы қаласын сумен қамтамасыз ету

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является проведение комплексного исследования управления водными ресурсами в Алматы с учетом последствий изменения климата, зависимости от грунтовых вод и состояния устаревшей инфраструктуры. Ожидается, что проект предоставит конкретные рекомендации по повышению устойчивости водоснабжения города, предложит стратегии адаптации к изменению климата и определит роль ГЧП в модернизации водной инфраструктуры.

Aim of work (in Kazakh) : Жоба климаттың өзгеруінің әсерін, жер асты суларына тәуелділікті және ескірген инфрақұрылымның жай-күйін ескере отырып, Алматы қаласының су ресурстарын басқару мәселелерін кешенді зерттеуге бағытталған. Жоба қаланы сумен жабдықтаудың тұрақтылығын арттыру бойынша нақты ұсыныстар береді, климаттың өзгеруіне бейімделу стратегияларын ұсынады және су инфрақұрылымын жаңғыртудағы МЖӘ рөлін анықтайды деп күтілуде.

Методы исследования (на русском) : 1) В рамках модели DPSIR был проведён комплексный анализ мер устойчивого водопользования в Алматы с применением методов многокритериального анализа DEMATEL–ANP, основанного на 26 экспертных интервью, что позволило выявить ключевые приоритеты и причинно-следственные связи между экономическими, технологическими, экологическими и социальными факторами; 2) Исследование климатических изменений и доступности водных ресурсов на территории Алматы выполнено с использованием гидрологического моделирования по HBV-модели, анализа многолетних рядов гидрометрических наблюдений и климатического прогнозирования по сценариям SSP1-2.6, SSP3-7.0 и SSP5-8.5, что позволило выявить тенденции изменения стока рек и оценить влияние климатических факторов на водный баланс региона; 3) Для анализа роста города Алматы и моделей потребления воды использовались методы дистанционного зондирования Земли с применением данных спутников Landsat и Sentinel-2 в среде Google Earth Engine (GEE), что позволило оценить пространственно-временную динамику застроенных территорий и населения агломерации Алматы.

Методы исследования (на казахском) : 1) DPSIR үлгісі аясында Алматы қаласында тұрақты су пайдалануды қамтамасыз ету шараларының кешенді талдауы жүргізілді. Ол 26 сараптамалық сұхбатқа негізделген DEMATEL–ANP көпкритерийлі талдау әдістерін қолдануға негізделді. Бұл экономикалық, технологиялық, экологиялық және әлеуметтік факторлар арасындағы себеп-салдарлық байланыстар мен негізгі басымдықтарды айқындауға мүмкіндік берді. 2) Алматы қаласы аумағындағы климаттық өзгерістер мен су ресурстарының қолжетімділігін зерттеу HBV гидрологиялық моделін пайдалану, гидрометриялық бақылаулардың көпжылдық қатарларын талдау және SSP1-2.6, SSP3-7.0 және SSP5-8.5 сценарийлері бойынша климаттық болжау арқылы жүзеге асырылды. Бұл өзен ағысының өзгеру үрдістерін және климаттық факторлардың аймақтың су балансына әсерін бағалауға мүмкіндік берді. 3) Алматы қаласының өсуін және су тұтыну үлгілерін талдау үшін Google Earth Engine (GEE) ортасында Landsat және Sentinel-2 спутниктерінің қашықтықтан зондтау деректері қолданылды. Бұл Алматы агломерациясының салынған аумақтары мен халық санының кеңістіктік-уақыттық динамикасын бағалауға мүмкіндік берді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Полученные результаты позволили впервые комплексно охарактеризовать пространственно-временную динамику урбанизации агломерации Алматы за период 1975–2025 годов на основе данных дистанционного зондирования и установить тесную взаимосвязь между ростом застроенной территории, численностью населения и изменением водопользования. На основе интеграции спутникового анализа, гидрологического моделирования по HBV, анализа многолетних рядов гидрометрических наблюдений и методов MCDA (DEMATEL–ANP) были выявлены ключевые климатические, гидрологические, водохозяйственные и социально-экономические факторы, определяющие устойчивость городской водной системы. Научная новизна работы заключается в разработке междисциплинарного подхода, объединяющего геопространственные, гидрологические и экспертно-аналитические методы для комплексной оценки устойчивости водоснабжения Алматы в условиях климатических и урбанизационных изменений.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Алынған нәтижелер Алматы агломерациясының 1975–2025 жылдар аралығындағы урбанизациясының кеңістіктік-уақыттық динамикасын алғаш рет кешенді түрде сипаттауға және салынған аумақтардың өсуі, халық саны және су пайдалану өзгерістерінің арасындағы тығыз өзара байланысты орнатуға мүмкіндік берді. Спутниктік талдау, HBV гидрологиялық модельдеу, гидрометриялық бақылау қатарларын талдау және MCDA (DEMATEL–ANP) әдістерін интеграциялау негізінде қалалық су жүйесінің тұрақтылығын айқындайтын климаттық, гидрологиялық, су шаруашылық және әлеуметтік-экономикалық факторлар кешені анықталды. Жұмыстың ғылыми жаңалығы климаттық және урбанизациялық өзгерістер жағдайында Алматы қаласының сумен жабдықтаудың тұрақтылығын кешенді бағалау үшін геокеңістіктік, гидрологиялық және сараптамалық-аналитикалық әдістерді біріктіретін пәнаралық тәсілді әзірлеуде жатыр.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Среднегодовой сток речных бассейнов Алматинской агломерации; Модуль речного стока; Дебит и уровень минерализации водоносных горизонтов; Осадки и испаряемость; Уровень снежного покрова в ледниках; Плотность и протяженность сетей водоснабжения и водоотведения; Общий объем водопотребления; Структура водопользования; Потенциал повторного использования сточных вод; Численность и плотность населения; Тарифы.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Алматы агломерациясы өзен бассейндерінің орташа жылдық су ағымы; өзен ағысының модулі; жер асты су горизонттарының дебиті мен минералдану деңгейі; жауын-шашын мен буланушылық; мұздықтардағы қар жамылғысының деңгейі; су және кәріз желілерінің тығыздығы мен ұзындығы; жалпы су тұтыну көлемі; су пайдаланудың құрылымы; сарқынды суды қайта пайдалану әлеуеті; халық саны мен тығыздығы; тарифтер.

Level of implementation (in Russian) : Получены карты пространственно-временной динамики урбанизации; Получены прогностические HBV модели для речных бассейнов Алматинской агломерации; Выявлены и ранжированы меры для внедрения решений для ответа на вызовы системы водопользования города Алматы.

Level of implementation (in Kazakh) : Урбанизацияның кеңістіктік-уақыттық динамикасының карталары алынды; Алматы агломерациясы өзен бассейндері үшін болжамдық HBV модельдері әзірленді; Алматы қаласының су пайдалану жүйесіндегі сын-қатерлерге жауап шараларын анықтау және оларды іске асыру үшін ұсынылатын шешімдер жиынтығы жасалды және басымдықтар бойынша ранжирленді.

Efficiency (in Russian) : В рамках проекта АР27510663 «Преодоление проблем неустойчивого водоснабжения в городе Алматы» были направлены три официальных запроса в государственные и коммунальные органы. Обращение в акимат города было возвращено без рассмотрения, запрос в ГКП «Алматы Су» получил отказ по причине конфиденциальности данных, а обращение от имени НАО «Университет Нархоз» осталось без ответа. Эти результаты указывают на низкий уровень открытости и взаимодействия между научными, коммунальными и административными структурами, что существенно ограничивает доступ к информации и снижает эффективность проведения научных исследований в области водных ресурсов.

Efficiency (in Kazakh) : АР27510663 «Алматы қаласындағы тұрақсыз сумен жабдықтау мәселелерін еңсеру» жобасы аясында мемлекеттік және коммуналдық органдарға үш ресми сұрау жолданды. Қала әкімдігіне жіберілген өтініс қараусыз қайтарылды, «Алматы Су» ШЖҚ МКК-дан алынған жауапта деректердің құпиялылығына байланысты ақпарат беруден бас тартылды, ал «Нархоз Университеті» КЕАҚ атынан жіберілген өтініс жауапсыз қалды. Бұл нәтижелер ғылыми, коммуналдық және әкімшілік құрылымдар арасындағы ашықтық пен өзара іс-қимылдың төмен деңгейін көрсетеді, бұл су ресурстары саласындағы ғылыми зерттеулердің тиімділігін айтарлықтай шектейді.

Field of application (in Russian) : Полученные данные будут предоставлены соответствующим органам и заинтересованным сторонам, в частности, в Алматы СУ, Департамент цифровизации города Алматы и Департамент экологии города Алматы. Полученные результаты могут быть использованы при разработке целевых показателей экологической эффективности для исследуемых территорий. Полученная новая информация может быть учтена при дальнейшей разработке и реализации «Стратегии развития города Алматы до 2050 года» и ее «Плана действий «Зеленый город», а также национальной политики, такой как Концепция развития жилищно-коммунальной инфраструктуры на 2023–2029 годы. Полученные результаты будут распространены через каналы социальных сетей участников проекта и аффилированных организаций, а также через средства массовой информации.

Field of application (in Kazakh) : Алынған деректер тиісті органдар мен мүдделі тұлғаларға, атап айтқанда, Алматы СУ, Алматы қалалық цифрландыру департаменті және Алматы қалалық экология департаментіне беріледі. Алынған нәтижелер зерттелетін аумақтар үшін қоршаған ортаны қорғаудың мақсатты көрсеткіштерін әзірлеуде пайдаланылуы мүмкін. Алынған жаңа ақпаратты «Алматы қаласының 2050 жылға дейінгі даму стратегиясын» және оның «Жасыл қаланың іс-шаралар жоспарын», сондай-ақ 2023-2029 жылдарға арналған тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық инфрақұрылымын дамыту тұжырымдамасы сияқты ұлттық саясатты одан әрі әзірлеу және жүзеге асыру кезінде ескеруге болады. Алынған нәтижелер жобаға қатысушылардың және еншілес ұйымдардың әлеуметтік желілері арқылы, сондай-ақ БАҚ арқылы таратылатын болады.