The object of research, development or design (in Russian) : Процессы упругого рассеяния слабосвязанных ядер (⁶Li, ⁷Li, ⁶He) на тяжелых ядрах (²⁰⁹Bi, ¹⁴⁴Sm, ²⁰⁸Pb), а также ядерные реакции типа (α,n) и (p,n).

The object of research, development or design (in Kazakh) : Әлсіз байланысқан ядролардың (⁶Li, ⁷Li, ⁶He) ауыр ядролармен (²⁰⁹Bi, ¹⁴⁴Sm, ²⁰⁸Pb) серпімді шашырау процестері және (α,n) , (p,n) типті ядролық реакциялар.

Aim of work (in Russian) : Изучение структурных свойств слабосвязанных ядер, определение влияния аномалии порога распада (BTA) и динамического потенциала поляризации (DPP) на динамику реакции, а также экспериментальный и теоретический анализ реакций (α,n) и (p,n).

Aim of work (in Kazakh) : Әлсіз байланысқан ядролардың құрылымдық қасиеттерін зерттеу, олардың серпімді шашырауындағы ыдырау табалдырық аномалиясын (BTA) және динамикалық поляризация потенциалының (DPP) реакция динамикасына әсерін анықтау, сондай-ақ (α,n) және (p,n) реакцияларын эксперименттік және теориялық тұрғыдан талдау.

Методы исследования (на русском) : Оптическая модель (ОМ), микроскопические и кластерные свёрточные потенциалы (DFP, CFP), метод связанных каналов с дискретным континуумом (CDCC), численное моделирование с использованием кодов MCNP и Geant4.

Методы исследования (на казахском) : Әлсіз байланысқан ядролардың құрылымдық қасиеттерін зерттеу, олардың серпімді шашырауындағы ыдырау табалдырық аномалиясын (BTA) және динамикалық поляризация потенциалының (DPP) реакция динамикасына әсерін анықтау, сондай-ақ (α,n) және (p,n) реакцияларын эксперименттік және теориялық тұрғыдан талдау.

Obtained results and novelty (in Russian) : Система ⁶Li + ²⁰⁹Bi исследована в диапазоне энергий 24–50 МэВ, при этом подтверждено наличие аномалии порога распада (BTA). В моделях DFP и CFP для согласования с экспериментом требовалось уменьшить действительную часть потенциала соответственно на 52% и 68%. Для системы ⁷Li + ¹⁴⁴Sm с использованием моделей SPP и CFP удалось достичь хорошего согласия с экспериментальными данными при снижении действительной силы потенциала на 31–38%. Эффективность системы ELIGANT-TN, установленной в комплексе ELI-NP, при исследовании реакций типа (α,n) и (p,n) подтверждена моделированием с использованием кодов MCNP и Geant4. Были изучены реакции ¹³C(α,n), ¹⁹F(α,n), ⁵¹V(p,n)⁵¹Cr, ⁷Li(p,n)⁷Be и ¹³C(p,n)¹³N, определены их пороги нейтронного выхода и энергетические зависимости сечений. Эти результаты позволили откалибровать нейтронную эффективность системы ELIGANT-TN и уточнить энергетические диапазоны ядерных реакций.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : ⁶Li+ ²⁰⁹Bi жүйесі 24–50 МэВ диапазонында зерттеліп, ыдырау табалдырық аномалиясы расталды. DFP және CFP модельдерінде нақты потенциал күшін сәйкесінше 52% және 68% азайту қажет болды. ⁷Li + ¹⁴⁴Sm жүйесі үшін SPP және CFP тәсілдері қолданылып, нақты күшті 31–38% төмендету арқылы деректермен жақсы сәйкестік алынды. ELI-NP кешеніндегі ELIGANT-TN жүйесінің (α,n) , (p,n) типті реакцияларды зерттеудегі тиімділігі MCNP және Geant4 модельдеулерімен расталды және ¹³C(α,n), ¹⁹F(α,n), ⁵¹V(p,n)⁵¹Cr, ⁷Li(p,n)⁷Be және ¹³C(p,n)¹³N реакциялары зерттеліп, олардың нейтрон шығару табалдырықтары мен энергияға тәуелді шығымдары анықталды. Бұл нәтижелер ELIGANT-TN жүйесінің нейтрондық тиімділігін калибрлеуге және ядролық реакциялардың энергия аймағын нақтылауға мүмкіндік берді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Исследования выполнены с использованием программ FRESCO, MCNP и Geant4 на высокопроизводительных ЭВМ. Эффективность системы ELIGANT-TN обеспечена высокой чувствительностью ³He-счётчиков и точностью цифровой электроники. Нейтронная эффективность определена в диапазоне 3–10 МэВ и составила 20–35%. Полученные параметры могут быть использованы для точного моделирования ядерных реакций и совершенствования экспериментальных установок.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттеу FRESCO, MCNP және Geant4 бағдарламаларымен жоғары өнімді ЭЕМ-де жүргізілді. ELIGANT-TN жүйесінің тиімділігі ³He санауыштарының сезімталдығы мен цифрлық электрониканың дәлдігі арқылы артты. Нейтрондық тиімділік 3–10 МэВ диапазонында 20–35% құрады.

Level of implementation (in Russian) : Внедрение не предполагается

Level of implementation (in Kazakh) : Ендірулер жоспарланбаған

Efficiency (in Russian) : Полученные параметры позволяют моделировать ядерные реакции и совершенствовать экспериментальные системы.

Efficiency (in Kazakh) : Алынған параметрлер ядролық реакцияларды модельдеу және эксперименттік жүйелерді жетілдіруге мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Результаты работы могут быть использованы при моделировании астрофизических и термоядерных реакций, уточнении ядерных баз данных и прогнозировании низкоэнергетических ядерных процессов.

Field of application (in Kazakh) : Нәтижелер астрофизикалық және термоядролық реакцияларды модельдеуде, ядролық деректер базасын нақтылауда және төмен энергиялы ядролық процестерді болжауда қолданылады.