The object of research, development or design (in Russian) : Объекты окружающей среды Кызылординской области

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қызылорда облысының қоршаған орта объектілері

Aim of work (in Russian) : Комплексная оценка влияния предприятий уранодобывающей отрасли на экологию и население Кызылординской области. Для этой цели будут исследованы объекты окружающей среды Кызылординской области с использованием методического комплекса, развитого в ИЯФ РК.

Aim of work (in Kazakh) : Уран өндіру саласы кәсіпорындарының Қызылорда облысының экологиясы мен халқына әсерін кешенді бағалау. Осы мақсатта ҚР ЯФИ-де дамыған әдістемелік кешенді пайдалана отырып, Қызылорда облысының қоршаған орта объектілері зерттелетін болады.

Методы исследования (на русском) : Определение содержаний химических элементов и радионуклидов в образцах питьевой и поливной воды и почвы будет проводиться с использованием методов: гамма-спектрометрии, альфа-спектрометрии, масс-спектрометрического анализа с индуктивно-связанной плазмой и рентгенофлуоресцентного анализа.

Методы исследования (на казахском) : Ауыз су және суару суы мен топырақ үлгілеріндегі химиялық элементтер мен радионуклидтердің құрамын анықтау мынадай әдістерді пайдалана отырып жүргізілетін болады: гамма-спектрометрия, альфа-спектрометрия, индуктивті байланысқан плазмамен масс-спектрометриялық талдау және рентгенфлуоресценттік талдау.

Obtained results and novelty (in Russian) : Получены данные по содержанию гамма- и альфа-излучающих радионуклидов, отдельных изотопов урана, полония, свинца и элементов-токсикантов. Для большинства химических элементов средние содержания в пробах почвы региона ниже их уровней в верхней части континентальной коры. Удельные активности радионуклидов в пробах воды не превышают минимально измеряемых значений и значительно ниже уровней вмешательства, принятых в Республике Казахстан. Вместе с тем вода источников питьевого водоснабжения в ряде населенных пунктов требует дополнительной очистки от отдельных микроэлементов перед использованием. Согласно казахстанской системе оценки качества, ни один из исследованных источников поверхностной воды не может рассматриваться как пригодный для орошения и хозяйственно-питьевого водопользования. Несмотря на низкие концентрации радионуклидов, повышенные содержания урана, лития, молибдена, бария, железа и марганца в воде указывают на влияние рудопроявлений на формирование геохимических характеристик водных объектов региона. Составлено техническое задание и проведена вторая экспедиция (25–30 апреля 2025 г). Отобрано 100 проб объектов окружающей среды: 50 проб почвы и 50 проб питьевой и природной воды. Сбор проб сопровождался GPS-контролем и фотодокументированием. Все пробы доставлены в ИЯФ для проведения аналитических исследований.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Гамма және альфа-сәулелендіруші радионуклидтердің, уранның жекелеген изотоптарының, полоний, қорғасын және токсикант-элементтердің мөлшерлері бойынша деректер алынды. Екінші экспедицияны жүргізуге арналған техникалық тапсырма әзірленді. 2025 жылғы 25–30 сәуір аралығында қоршаған орта объектілерінен сынама алу бойынша екінші экспедиция жүргізілді. Барлығы 100 сынама алынды: 50 топырақ сынамасы және 50 ауыз және табиғи су сынамалары. Сынама алу барысында географиялық координаттар (GPS-бақылау) тіркелді, сондай-ақ жүргізілген жұмыстар фотоқұжаттандырылды. Сынамалар іріктеу талаптарына сәйкес қапталып, таңбаланып, барлық ілеспе құжаттар толтырылды. Техникалық тапсырмаға сәйкес, алынған сынамалар ИЯФ-қа кешенді талдамалық зерттеулер жүргізу үшін жеткізілді. Зерттеу радионуклидтік құрамды, токсикант-элементтердің мөлшерін анықтауды, сондай-ақ олардың қоршаған орта мен халық денсаулығына ықтимал әсерін бағалауды қамтиды. Алынған деректер аймақтағы экологиялық жүктеменің ағымдағы жағдайын нақтылауға, ластаушы компоненттердің ықтимал көздері мен миграция жолдарын айқындауға, сондай-ақ техногендік факторлардың ықпалын төмендетуге бағытталған ғылыми негізделген ұсынымдарды қалыптастыруға пайдаланылады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Получены данные по содержанию гамма- и альфа-излучающих радионуклидов, отдельных изотопов урана, полония, свинца, элементов-токсикантов. Составлено техническое задание на отбор проб для второй экспедиции. В период с 25 по 30 апреля 2025 г проведена вторая экспедиция. Отобраны пробы объектов окружающей среды в количестве 100 штук – 50 проб почвы и 50 проб питьевой и природной воды. При отборе проб объектов окружающей среды определялись географические координаты (GPS-контроль), проводилось фотодокументирование проводимых работ. В соответствии с техническим заданием, отобранные пробы были доставлены в ИЯФ для проведения аналитических исследований.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Гамма және альфа-сәулелендіруші радионуклидтердің, уранның жекелеген изотоптарының, полоний, қорғасын және токсикант-элементтердің мөлшерлері бойынша деректер алынды. Екінші экспедиция үшін сынама алуға арналған техникалық тапсырма жасалды. 2025 жылдың 25–30 сәуір аралығында екінші экспедиция жүргізілді. Қоршаған орта объектілерінен жалпы саны 100 сынама алынды – 50 топырақ сынамасы және 50 ауыз және табиғи су сынамалары. Сынама алу барысында географиялық координаттар (GPS-бақылау) тіркелді, жүргізілген жұмыстар фотоқұжаттандырылды. Техникалық тапсырмаға сәйкес, алынған сынамалар талдамалық зерттеулер жүргізу үшін ИЯФ-қа жеткізілді.

Level of implementation (in Russian) : не предусмотрено

Level of implementation (in Kazakh) : қарастырылмаған

Efficiency (in Russian) : Задачи проекта МНВО РК АР23485997 «Комплексная оценка влияния предприятий уранодобывающей отрасли на экологию и население Кызылординской области» на 2025 год полностью выполнены в соответствии с календарным планом. Получены данные по содержанию гамма- и альфа-излучающих радионуклидов, отдельных изотопов урана, полония, свинца, элементов-токсикантов. В рамках проекта в выбранных местах отобраны пробы почвы, питьевой и поливной воды. Пробы доставлены в ИЯФ для проведения аналитических исследований.

Efficiency (in Kazakh) : 2025 жылға арналған ҚР ҒЖБМ АР23485997 «Қызылорда облысында уран өндіру саласы кәсіпорындарының экология мен халыққа әсерін кешенді бағалау» жобасының міндеттері күнтізбелік жоспарға сәйкес толық орындалды. Гамма және альфа-сәулелендіруші радионуклидтердің, уранның жекелеген изотоптарының, полоний, қорғасын және токсикант-элементтердің мөлшерлері бойынша деректер алынды. Жоба аясында таңдалған орындарда топырақ, ауыз және суару суларының сынамалары алынды. Сынамалар аналитикалық зерттеулер жүргізу үшін ИЯФ-қа жеткізілді.

Field of application (in Russian) : Разработанный комплекс ядерно-физических методов может быть использован для оценки качества объектов окружающей среды в разных регионах Казахстана, особенно в местах добычи и переработки урана. Целевыми потребителями получаемых с использованием комплекса результатов могут быть РГП «Казгидромет» РК, природоохранные организации, местные органы власти и правительство Республики Казахстан.

Field of application (in Kazakh) : Ядролық-физикалық әдістердің әзірленген кешені Қазақстанның әртүрлі өңірлеріндегі, әсіресе уран өндіру және қайта өңдеу орындарындағы қоршаған орта объектілерінің сапасын бағалау үшін пайдаланылуы мүмкін. Кешенді пайдалана отырып алынатын нәтижелердің нысаналы тұтынушылары ҚР "Қазгидромет" РМК, табиғат қорғау ұйымдары, жергілікті билік органдары және Қазақстан Республикасының Үкіметі бола алады.