The object of research, development or design (in Russian) : Медоносные пчелы пораженные тропилелапсозом и варроозом в разных природно-климатических зонах Казахстана

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстанның әртүрлі табиғи-климаттық аймақтарында тропилапсоз бен варроозбен зақымдалған бал аралары.

Aim of work (in Russian) : Цель проекта заключается в изучении особенностей инфестации пчелиных семей тропилелапсозом Республики Казахстан с последующей выработкой алгоритма его своевременной диагностики, профилактики и предотвращение заражения пчелиных семей в области устойчивого развития агропромышленного комплекса Республики Казахстан.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін тұрақты дамыту саласында ара отбасыларын уақтылы диагностикалау, профилактика және жұқтырудың алдын алу алгоритмін әзірлей отырып, Қазақстан Республикасындағы ара отбасыларының тропилелапсозбен инфекциялану ерекшеліктерін зерттеу.

Методы исследования (на русском) : В процессе исследований будут применяться общие зоотехнические, морфометрические, молекулярно-генетические, экономические, математические, статистические, аналитические методы.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу процесінде жалпы зоотехникалық, морфометриялық, молекулярлық - генетикалық, экономикалық, математикалық, статистикалық және аналитикалық әдістер қолданылатын болады.

Obtained results and novelty (in Russian) : В 2025 году проведены исследования поражённых пчелиных семей в хозяйствах ИП «Нурик», ИП «Акжол» (Талгарский район) и КХ «Пчёлка» (с. Шелек, Алматинская область). Определена видовая принадлежность клещей на основе диагностических признаков и анализа гена COI. Сервис BLAST показал 99,6–100 % сходства с Tropilaelaps mercedesae из Кореи (MW725327), Узбекистана (PQ455194) и Китая (EF025432); последовательность с максимальной гомологией внесена в GenBank (PX069940). Из шести образцов Apis mellifera L. выделена тотальная РНК (181,1–348,5 нг/мкл, A260/A280 = 2,13–2,18), подтверждена её целостность и синтез кДНК. Методом RT-qPCR выявлен вирус деформации крыльев (DWV) обоих типов — A (211 п.н.) и B (116 п.н.), что указывает на коинфекцию и широкую распространённость возбудителя. Частота обнаружения DWV составила 100 %, что подтверждает его ведущую роль в патологии пчёл и активную циркуляцию вируса в популяции Казахстана.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2025 жылы Алматы облысының Талғар ауданындағы «Нурик» және «Акжол» ЖК, сондай-ақ Шелек ауылындағы «Пчёлка» ШҚ ара шаруашылықтарында зақымданған ара ұяларының дамуын зерттеу жұмыстары жүргізілді. Диагностикалық белгілер мен COI генін талдау негізінде кенелердің түрлік тиістілігі анықталды. BLAST сервисі арқылы алынған сиквенстердің ұқсастығы Корея (MW725327), Өзбекстан (PQ455194) және Қытай (EF025432) елдерінен тіркелген Tropilaelaps mercedesae түрінің COI генімен 99,6–100 % сәйкестігін көрсетті. Ең жоғары ұқсастыққа ие тізбек GenBank базасына енгізілді (PX069940). Apis mellifera L. түрінің алты үлгісінен жалпы РНҚ бөлініп алынды (181,1–348,5 нг/мкл, A260/A280 = 2,13–2,18), оның сапасы мен бүтіндігі электрофорез арқылы расталды, комплементарлық ДНҚ синтезі сәтті өтті. RT-qPCR әдісімен қанат деформациясы вирусының (DWV) екі генетикалық типі — A (211 н.п.) және B (116 н.п.) анықталды. Бұл коинфекцияны және қоздырғыштың кең таралғанын дәлелдейді. DWV анықталу жиілігі 100 % құрады, бұл вирустың Қазақстандағы ара популяциясында белсенді айналымда екенін және ара ауруларының негізгі этиологиялық агенті болып табылатынын көрсетеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Сохранение благополучных с высокими показателями продуктивности пчелиных семей, дадут увеличение выхода продукции пчеловодства и позволят обеспечить достаточным количеством опылителей агроценозы Казахстана, увеличивая урожайность в 1,3…1,6 раза и качество сельскохозяйственных культур, повышая рентабельность производства;

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ара колонияларының өнімділігінің жоғары көрсеткіштерімен қолайлылығын сақтау ара шаруашылығы өнімінің шығымдылығын арттырады және өндірістің рентабельділігін арттыра отырып, өнімділікті 1,3....1,6 есеге және ауыл шаруашылығы дақылдарының сапасын арттыра отырып, Қазақстанның агроценозын тозаңдандырғыштардың жеткілікті санымен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : Планируется на 3 этапе научно-технического проекта

Level of implementation (in Kazakh) : Ғылыми-техникалық жобаның 3 кезеңінде жоспарлануда

Efficiency (in Russian) : Реализация проекта позволит повысить эффективность мер по недопущению распространения клещей, паразитирующих на расплоде на казахстанских пасеках, послужит основой для разработки современных биологических форм борьбы с клещевой инвазией, что скажется на производительности пасек и выходу экологически чистой продукции пчеловодства.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаны іске асыру қазақстандық омарталарда дернәсілдерді паразиттейтін кенелердің таралуына жол бермеу жөніндегі шаралардың тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді, Омарталардың өнімділігіне және ара шаруашылығының экологиялық таза өнімінің шығуына әсер ететін кене инвазиясымен күресудің қазіргі заманғы биологиялық нысандарын әзірлеу үшін негіз болады.

Field of application (in Russian) : Сельское хозяйство (Пчеловодство).

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы (Ара шаруашылығы)