The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются светло-каштановые и светлые серозёмные почвы Жетысуской области, а также влияние биоорганических и органо-минеральных удобрений на их агрохимические свойства и продуктивность сельскохозяйственных культур.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу объектісі ретінде Жетісу облысының ашық қара-қоңыр және ашық сұр топырақтары, сондай-ақ олардың агрохимиялық қасиеттеріне және ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігіне биоорганикалық және органо-минералдық тыңайтқыштардың әсері қарастырылған.

Aim of work (in Russian) : Изучить механизмы влияния экстремальных климатических факторов (засухи, проливных дождей, высоких температур) на трансформацию и доступность основных питательных веществ (азота, фосфора, калия) в светлых серозёмах и светло-каштановых почвах Жетысуской области, а также их влияние на показатели плодородия и продуктивность сельскохозяйственных культур.

Aim of work (in Kazakh) : Жетісу облысының ашық сұр топырақтарында және ашық қара-қоңыр топырақтарында негізгі қоректік заттардың (азот, фосфор, калий) трансформациясы мен қолжетімділігіне экстремалды климаттық факторлардың (құрғақшылық, қатты жаңбыр, жоғары температура) әсер ету механизмдерін, сондай-ақ олардың ауыл шаруашылығы дақылдарының құнарлылығы мен өнімділігіне әсерін зерделеу.

Методы исследования (на русском) : Исследование проводилось с использованием полевых опытов на светло-каштановых и светлых серозёмах, а также лабораторных методов анализа почвы и растений для оценки содержания гумуса, органического углерода, форм азота, фосфора и калия. Дополнительно применялось моделирование влияния факторов обеспеченности питательными веществами на продуктивность культур с калибровкой параметров моделей DNDC, SWAT и APSIM для условий контрастных почв Жетысуской области.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу ашық қара-қоңыр және ашық сұр топырақтарда далалық тәжірибелер мен топырақ пен өсімдіктердің зертханалық талдау әдістерін қолдану арқылы жүргізілді, гумус, органикалық көміртек, азоттың, фосфордың және калийдің формаларын анықтау мақсатында. Сонымен қатар, өсімдіктердің өнімділігіне қоректік заттардың жеткіліктілігі факторларының әсерін модельдеу жүргізіліп, DNDC, SWAT және APSIM модельдерінің параметрлері Жетісу облысының контрастты топырақ жағдайларына сай нақтылаудан өткізілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Внесение органо-минеральных и биоорганических удобрений (ФОН + БиоЭкоГум, ФОН + BioAzoPhashit, ФОН + БиоФос) способствовало увеличению содержания гумуса, органического углерода, аммонийного и нитратного азота, подвижного фосфора и калия по сравнению с контролем. Применение удобрений улучшало биологическую активность и структуру почвы, способствовало росту и повышению урожайности ячменя и сахарной свеклы в условиях контрастных почв Жетысуской области. Разработаны и протестированы прототипы удобрений, оптимизированные для местных почвенно-климатических условий. Проведено моделирование влияния питательных элементов на продуктивность культур с использованием моделей DNDC, SWAT и APSIM. Научная новизна заключается в комплексной оценке сочетания минеральных и биологических удобрений для повышения плодородия почвы и устойчивости растений к засухе. Полученные данные позволяют рекомендовать наиболее эффективные комбинации для увеличения урожайности и сохранения плодородия.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Органо-минералдық және биоорганикалық тыңайтқыштарды енгізу (ФОН + БиоЭкоГум, ФОН + BioAzoPhashit, ФОН + БиоФос) гумус, органикалық көміртек, аммонийлік және нитратты азот, қозғалмалы фосфор мен калийдің мөлшерін бақылаумен салыстырғанда арттырды. Тыңайтқыштарды қолдану топырақтың биологиялық белсенділігі мен құрылымын жақсартып, Жетісу облысының әртүрлі топырақ жағдайларында арпа мен қант қызылшасының өсімін және өнімділігін арттырды. Тыңайтқыштардың прототиптері жасалып, жергілікті топырақ-климаттық жағдайларға бейімделген түрде сынақтан өткізілді. Өсімдіктердің өнімділігіне қоректік элементтердің әсерін DNDC, SWAT және APSIM модельдерін пайдалана отырып модельдеу жүргізілді. Ғылыми жаңашылдық – минеральдық және биологиялық тыңайтқыштарды кешенді қолданудың топырақ құнарлылығы мен өсімдіктердің қуаңшылыққа төзімділігін арттырудағы әсерін бағалау. Алынған деректер ең тиімді комбинацияларды ұсына отырып, өнімділікті арттыруға және топырақ құнарлылығын сақтау үшін қолдануға мүмкіндік береді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработаны прототипы биоорганических и органо-минеральных удобрений с оптимальным соотношением питательных элементов для светло-каштановых и светлых сероземных почв. Проведены полевые испытания, которые позволили определить эффективность применения удобрений по повышению содержания гумуса, органического углерода, подвижных форм азота, фосфора и калия. Полученные данные позволяют оценить экономическую эффективность внедрения удобрений: прирост урожайности озимого ячменя и сахарной свеклы составил до 41,3% по сравнению с контролем, что обеспечивает окупаемость затрат на удобрения.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ашық қара-қоңыр және ашық сұр топырақтар үшін қоректік элементтердің оңтайлы қатынасымен биоорганикалық және органо-минералдық тыңайтқыштардың прототиптері әзірленді. Өріс сынақтары жүргізіліп, тыңайтқыштарды қолданудың гумус, органикалық көміртек, қозғалмалы азот, фосфор және калий формаларының құрамын арттыру тиімділігі анықталды. Алынған деректер тыңайтқыштарды енгізудің экономикалық тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді: қысқы арпа мен қант қызылшасының өнімділігі бақылаумен салыстырғанда 41,3%-ға дейін артты, бұл тыңайтқыштарға кеткен шығындардың өзін ақтауға мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : Разработанные биоорганические и органо-минеральные удобрения успешно прошли лабораторные и полевые испытания. Полученные данные подтверждают их эффективность и позволяют использовать их на опытных и демонстрационных участках Жетысуской области с целью повышения плодородия почв и продуктивности сельскохозяйственных культур.

Level of implementation (in Kazakh) : Дамытылған биоорганикалық және органо-минералдық тыңайтқыштар зертханалық және дала сынақтарынан сәтті өтті. Алынған деректер олардың тиімділігін растап, Жетісу облысының тәжірибелік және демонстрациялық учаскелерінде топырақ өнімділігін арттыру және ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін жоғарылату мақсатында қолдануға мүмкіндік береді.

Efficiency (in Russian) : Применение разработанных биоорганических и органо-минеральных удобрений существенно повысило агрохимические показатели почв и урожайность сельскохозяйственных культур на опытных участках Жетысуской области.

Efficiency (in Kazakh) : Дайындалған биоорганикалық және органо-минералдық тыңайтқыштарды қолдану Жетісу облысындағы тәжірибелік учаскелерде топырақтың агрохимиялық көрсеткіштерін және ауылшаруашылық дақылдарының өнімділігін едәуір арттырды.

Field of application (in Russian) : сельское хозяйство

Field of application (in Kazakh) : ауыл шаруашылығы