The object of research, development or design (in Russian) : Попутные ценные компоненты (ПЦК) технологических растворов гидрометаллургического производства, такие как селен, рений, германий, ванадий и другие редкоземельные элементы; а также экономически и экологически эффективные технологии извлечения ПЦК путем исследования составов технологических растворов, подбора эффективных сорбентов и экстрагентов.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Селен, германий, ванадий және басқа да сирек жер элементтері сияқты гидрометаллургиялық өндірістің технологиялық ерітінділердің ілеспе бағалы компоненттері (ІБК); сонымен қатар технологиялық ерітінділердің құрамын зерттеу, тиімді сорбенттер мен экстрагенттерді таңдау арқылы ІБК-ді алудың экономикалық және экологиялық тиімді технологиялары.

Aim of work (in Russian) : Разработка эффективной технологии комплексного извлечения попутных ценных компонентов, таких как, селен, рений, германий, ванадий и РЗМ из технологических растворов гидрометаллургического производства с экологически рациональной утилизацией отходов производства.

Aim of work (in Kazakh) : Өндіріс қалдықтарын ұтымды жоюдың экологиялық мәселелерін шеше отырып, гидрометаллургиялық өндірістің технологиялық шешімдерінен ілеспе бағалы компоненттерді, оның ішінде селенді, германийді, ванадийді және сирек жер металдарын кешенді алудың тиімді технологиясын жасау

Методы исследования (на русском) : Для качественного и количественного описания составов технологических растворов используются атомно-эмиссионный анализ с индуктивно связанной плазмой (ИСП АЭС) в качестве источника возбуждения спектра, а также масс-спектральные, титриметрические, спектральные, рентгеноспектральные, фотометрические методы анализа.

Методы исследования (на казахском) : Технологиялық ерітінділердің құрамын сапалық және сандық сипаттау үшін қоздыру көзі ретінде индуктивті байланысқан плазмалы атомдық-эмиссиялық спектроскопия (ИБП АЭС) әдісі, сондай-ақ масс-спектрлік, титриметриялық, спектрлік, рентген-спектрлік және фотометриялық талдау әдістері қолданылады.

Obtained results and novelty (in Russian) : Исследована кинетика, механизм сорбционного извлечения ПЦК коммерческими ИОС на модельных и реальных растворах в лабораторных условиях в статическом и динамическом режиме. Исследованы пять растворов различного состава, выщелачивающих керновые пробы в агитационных условиях. Проведено комплексное исследование реагентных систем для выщелачивания РЗМ и РМ из кернового материала. Выявлены наиболее эффективные составы растворов выщелачивания кернов. Определены оптимальные технологические параметры фильтрационного выщелачивания, обеспечивающие степень извлечения ПЦК до 95%. Исследованы различные сорбенты (не менее 8-ми марок ИОС) - всего 10, в статистических условиях. Выявлены наиболее эффективные иониты для сорбционного концентрирования ПЦК из маточных растворов сорбции урана ПСВ, а также из ПР, содержащего ПЦК; эффективного десорбирующего раствора с определением степени десорбции ПЦК. Получены выходные кривые по сорбции ПЦК в динамическом режиме для определения технологических параметров процесса. Определены наиболее эффективные ИОС для извлечения ПЦК, в том числе для отдельных видов РЗМ, а также ванадия, рения, селена.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зертханалық жағдайда статикалық және динамикалық режімде модельдік және нақты ерітінділерде коммерциялық ионалмасушы сорбенттермен (ИАС) ілеспе бағалы компоненттердің (ІБК) сорбциялық алынуының кинетикасы мен механизмі зерттелді. Әртүрлі құрамды бес ерітінді араластырмалы жағдайда керн үлгілерін сілтісіздендіру үшін пайдаланылды. Керн материалынан сирек жер металдарын (СЖМ) және сирек металдарды (СМ) сілтісіздендіруге арналған реагенттік жүйелер кешенді түрде зерттелді. Керндерді сілтісіздендірудің ең тиімді ерітінді құрамдары анықталды.Фильтрациялық сілтісіздендірудің технологиялық параметрлері оңтайландырылып, ІБК алу дәрежесі 95%-ға дейін жететіні анықталды. Статикалық жағдайда әртүрлі сорбенттер (кемінде 8 маркалы ИАС, барлығы 10) зерттелді. Уранның күкірт қышқылды сілтісіздендіру өнімінің (КҚСӨ) аналық ерітінділерінен және ІБК бар жуу ерітінділерінен (ЖЕ) ІБК-ны сорбциялық шоғырландыру үшін ең тиімді иониттер анықталды. ІБК десорбциясының дәрежесін анықтау үшін тиімді десорбциялық ерітінділер зерттелді. Процестің технологиялық параметрлерін анықтау мақсатында ІБК сорбциясының динамикалық режімдегі шығу қисықтары алынды. Сонымен қатар жекелеген сирек жер металдарын, ванадийді, ренийді және селенді алу үшін ең тиімді ИАС түрлері анықталды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты исследований будут способствовать диверсификации национальной экономики, созданию в Казахстане новых высокотехнологичных продуктов и наукоемких производств: солнечных батарей, фоточувствительных материалов, высокочастотных приборов и устройств, что обеспечит высокий социально-экономический эффект.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері ұлттық экономиканы әртараптандыруға, Қазақстанда жаңа жоғары технологиялық өнімдер мен ғылымды қажетсінетін өндірістерді: күн батареяларын, фотосезімтал материалдарды, жоғары жиілікті аспаптар мен құрылғыларды құруға ықпал ететін болады, бұл жоғары әлеуметтік-экономикалық әсерді қамтамасыз етеді.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Экономическая эффективность от извлечения ценных попутных компонентов за счет повышения ресурсной продуктивности, охраны окружающей среды и рентабельной добычи РМ и РЗЭ из технологических растворов гидрометаллургических производств, востребованных на мировом рынке, создает благоприятную почву для коммерциализации полученных результатов.

Efficiency (in Kazakh) : Әлемдік нарықта сұранысқа ие гидрометаллургиялық өндірістердің технологиялық ерітінділерінен ресурстық өнімділікті арттыру, қоршаған ортаны қорғау және CМ мен CЖЭ-ты үнемді өндіру есебінен бағалы ілеспе компоненттерді алудың экономикалық тиімділігі алынған нәтижелерді коммерцияландыру үшін қолайлы жағдай жасайды.

Field of application (in Russian) : Попутные ценные компоненты, такие как селен, германий, ванадий и РЗМ, полученные из технологических растворов гидрометаллургических процессов , играют ключевую роль в производстве материалов для высокотехнологичных сфер потребления, таких как электронная и электрооптическая отрасли, информационные технологии, биомедицина, охрана окружающей среды и энергосбережение.

Field of application (in Kazakh) : Гидрометаллургиялық процестердің технологиялық ерітінділерінен алынған селен, германий, ванадий және сирек жер металдары сияқты ілеспе бағалы компоненттер электронды және электр-оптикалық өнеркәсіп, ақпараттық технологиялар, биомедицина, қоршаған ортаны қорғау және энергия үнемдеу сияқты жоғары технологиялық тұтыну секторлары үшін материалдар өндірісінде маңызды рөл атқарады.