The object of research, development or design (in Russian) : Система утилизации и переработки пищевых отходов в ЕНУ им. Л.Н. Гумилева.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетіндегі тамақ қалдықтарын жинау және қайта өңдеу жүйесі

Aim of work (in Russian) : Целью работы является разработка рекомендаций по утилизации и переработке пищевых отходов в образовательных учреждениях на примере ЕНУ им. Л.Н. Гумилева.

Aim of work (in Kazakh) : Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті мысалында білім беру ұйымдарында тамақ қалдықтарын жинау және қайта өңдеу бойынша ұсыныстар әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : фокус-группа встречи. глубинные интервью и опрос

Методы исследования (на казахском) : фокус-топ кездесулері, тереңдетілген интервью және сауалнама

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведен сбор фактических данных об объёмах пищевых отходов на территории университета, что позволяет оценить масштаб проблемы и разработать рекомендации по их утилизации и переработке. Проведено анкетирование с участием студентов и сотрудников ведущих вузов страны, в ходе которого собраны данные об их экологическом поведении, мотивации, готовности поддерживать «зелёные» инициативы университета, а также о факторах, влияющих на их решения. В совокупности эти данные позволяют разрабатывать целевые программы по снижению пищевых отходов и продвижению устойчивых практик. Использована статистическая программа для построения регрессионных моделей с целью выявления латентных факторов, влияющих на поведение участников исследования. Проведен анализ затрат и выгод внедрения системы компостирования на территории университета, что позволяет оценить экономическую и экологическую эффективность внедрения подобных инициатив. В настоящее время продолжается работа над подготовкой двух статей для публикации в журналах, индексируемых в базе данных Scopus, а также методической рекомендации по управлению и переработке пищевых отходов в университетских кампусах.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Университет аумағындағы тағам қалдықтарының нақты көлемі туралы деректер жиналды, бұл мәселенің ауқымын бағалауға және оларды қайта өңдеу мен пайдалану бойынша ұсыныстар әзірлеуге мүмкіндік береді. Елдің жетекші жоғары оқу орындарының студенттері мен қызметкерлері арасында сауалнама жүргізілді, оның барысында олардың экологиялық мінез-құлықтары, мотивациясы, университеттің «жасыл» бастамаларын қолдауға дайындықтары, сондай-ақ шешімдеріне әсер ететін факторлар туралы мәліметтер жиналды. Бұл деректер кешенді түрде тағам қалдықтарын азайту және тұрақты тәжірибелерді енгізу бойынша мақсатты бағдарламаларды әзірлеуге мүмкіндік береді. Зерттеу қатысушыларының мінез-құлқына әсер ететін жасырын факторларды анықтау үшін регрессиялық модельдер құруға статистикалық бағдарлама қолданылды. Университет аумағында компосттау жүйесін енгізудің шығындары мен пайдаларын талдау жүргізілді, бұл мұндай бастамаларды енгізудің экономикалық және экологиялық тиімділігін бағалауға мүмкіндік береді. Қазіргі уақытта Scopus дерекқорына енгізілетін журналдарда жариялау үшін екі мақала және университет кампустарында тағам қалдықтарын басқару және қайта өңдеу бойынша әдістемелік ұсынымды дайындау жұмыстары жалғасуда.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Объем пищевых отходов — количество пищевых отходов, генерируемых в университетских буфетах и общежитиях, измеренное в килограммах в месяц. Показатель позволяет оценить масштабы проблемы и рассчитать потенциал для переработки и утилизации. Уровень переработки — доля перерабатываемых отходов от общего объема, что дает представление об эффективности внедренных методов переработки и снижении отходов. Экономическая выгода от переработки — оценка затрат и экономии, связанных с переработкой отходов (например, уменьшение расходов на вывоз отходов, получение вторичных продуктов, таких как компост). Показатель помогает оценить финансовую целесообразность предложенных решений. Инвестиции в инфраструктуру — объем необходимых вложений для создания или модернизации инфраструктуры для переработки пищевых отходов, включая оборудование для компостирования, сборные контейнеры и обучающие программы. Стимулы и готовность платить — анализ готовности участников (студентов, преподавателей и сотрудников) финансировать улучшение экологической обстановки, что способствует формированию устойчивой финансовой модели для утилизации отходов. Социальные и экологические эффекты — оценка воздействия на окружающую среду и общество, включая снижение выбросов углерода, улучшение экологической культуры и формирование ответственного поведения среди студентов и сотрудников.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Азық-түлік қалдықтарының көлемі — университеттің буфеттері мен жатақханаларында өндірілетін тамақ қалдықтарының саны, айына килограмммен өлшенеді. Бұл көрсеткіш мәселенің ауқымын бағалауға және қайта өңдеу мен жою әлеуетін есептеуге мүмкіндік береді. Қайта өңдеу деңгейі — қайта өңделген қалдықтардың жалпы көлеміне пайызбен көрсеткіші, бұл енгізілген қайта өңдеу әдістерінің тиімділігі мен қалдықтарды азайтуды көрсетеді. Қайта өңдеуден алынған экономикалық пайда — қалдықтарды қайта өңдеумен байланысты шығындар мен үнемдеулерді бағалау (мысалы, қалдықтарды шығаруға кеткен шығындардың төмендеуі, компост сияқты екінші өнімдерді алу). Бұл көрсеткіш ұсынылған шешімдердің қаржылық тиімділігін бағалауға көмектеседі. Инфрақұрылымға инвестициялар — тамақ қалдықтарын қайта өңдеу инфрақұрылымын құру немесе жаңарту үшін қажет инвестициялардың көлемі, соның ішінде компосттау жабдықтары, жинау контейнерлері және оқыту бағдарламалары. Стимулдар мен төлеуге дайындық — қатысушылардың (студенттер, оқытушылар және қызметкерлер) экологиялық жағдайды жақсарту үшін қаржыландыруға дайындықтарын талдау, бұл қалдықтарды жою үшін тұрақты қаржылық модельді қалыптастыруға ықпал етеді. Әлеуметтік және экологиялық әсерлер — қоршаған орта мен қоғамға әсерді бағалау, оның ішінде көміртегі шығарындыларын төмендету, экологиялық мәдениетті арттыру және студенттер мен қызметкерлер арасында жауапты мінез-құлықты қалыптастыру.

Level of implementation (in Russian) : Результаты исследования находятся на этапе подготовки к внедрению. Разработанные методические рекомендации планируется внедрить в учебный процесс университета после их утверждения до июня 2026 года.

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері енгізуге дайындық кезеңінде тұр. Әзірленген әдістемелік ұсынымдарды 2026 жылдың маусым айына дейін бекітілгеннен кейін университеттің оқу процесіне енгізу жоспарлануда.

Efficiency (in Russian) : Эффективность проекта проявляется в практической значимости разработанных предложений и возможности их применения в деятельности университета. Реализация проекта способствует формированию экологической культуры студентов и сотрудников, снижению объемов пищевых отходов за счет внедрения систем их сортировки и переработки, а также укреплению позиций университета как учреждения, ориентированного на принципы устойчивого развития.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаның тиімділігі әзірленген ұсыныстардың практикалық маңыздылығында және оларды университет қызметінде қолдану мүмкіндігінде көрініс табады. Жобаны іске асыру студенттер мен қызметкерлердің экологиялық мәдениетін қалыптастыруға, тағам қалдықтарын сұрыптау мен қайта өңдеу жүйелерін енгізу арқылы олардың көлемін азайтуға, сондай-ақ университеттің тұрақты даму қағидаттарына бағытталған мекеме ретіндегі беделін нығайтуға ықпал етеді.

Field of application (in Russian) : Первичными целевыми потребителями результатов исследования будут являться образовательные учреждения, мусороперерабатывающие предприятия и Министерство экологии и природных ресурсов РК

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелерінің бастапқы мақсатты тұтынушыларына білім беру ұйымдары, қалдықтарды қайта өңдеу кәсіпорындары және ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігі кіреді.