The object of research, development or design (in Russian) : В качестве объектов исследования выбраны композитные керамики по типу «cer-cer» на основе оксидных тугоплавких соединений ZrO2-CeO2, ZrO2-WO3.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысандары ретінде ZrO2-CeO2, ZrO2-WO3 оксидті баяу балқитын қосылыстар негізінде "cer-cer" типті композиттік керамика таңдалды.

Aim of work (in Russian) : Основной целью проекта является всестороннее изучение устойчивости физико-химических, прочностных и теплофизических характеристик композитных керамик (ZrO2-CeO2, ZrO2-WO3) к радиационным повреждениям, сравнимым с воздействием осколков деления в активной зоне ядерного реактора.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның негізгі мақсаты - композиттік керамиканың (ZrO2-CeO2, ZrO2-WO3) физика-химиялық, беріктік және жылу-физикалық сипаттамаларының ядролық реактордың өзегіндегі бөліну фрагменттерінің әсерімен салыстырылатын радиациялық зақымға тұрақтылығын жан-жақты зерттеу.

Методы исследования (на русском) : рентгеновская дифракция, рамановская спектроскопия, метод индентирования, метод определения твердости и устойчивости к растрескиванию, метод определения теплопроводности

Методы исследования (на казахском) : рентгендік дифракция, Раман спектроскопиясы, инденттеу әдісі, қаттылық пен жарылуға төзімділікті анықтау әдісі, жылуөткізгіштікті анықтау әдісі.

Obtained results and novelty (in Russian) : Отработаны режимы получения композитных керамик на основе соединений ZrO2 – CeO2, ZrO2 – WO3 с применением метода механохимического твердофазного синтеза. Изучена кинетика фазовых трансформаций в керамиках при изменении соотношения компонент в составе, а также установлена роль фазовых трансформаций на изменение прочностных и теплофизических свойств керамик. В ходе проведенных исследований определена взаимосвязь между изменениями фазового состава в ZrO2 – CeO2, ZrO2 – WO3 керамиках на устойчивость к высокотемпературному облучению тяжелыми ионами, а также установлены факторы, оказывающие положительное влияние на повышение сопротивляемости к накоплению радиационно – индуцированных повреждений в приповерхностном слое. Определены основные механизмы дефектообразования в приповерхностных слоях композитных керамик при высокотемпературном облучении, а также установлена роль изменений фазового состава в увеличении сопротивляемости к процессам деструкции и разупрочнению, вызванному облучением тяжелыми ионами. Определена роль термического воздействия во время облучения на скорость разупрочнения приповерхностного слоя, связанного с изменением объема кристаллической решетки в результате объемного деформационного распухания.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Механохимиялық қатты фазалы синтез әдісін қолдана отырып, ZrO2 – CeO2, ZrO2 – WO3 қосылыстары негізінде композиттік керамика алу режимдері пысықталды. Композициядағы компоненттердің арақатынасы өзгерген кезде керамикадағы фазалық трансформациялардың кинетикасы зерттелді, сонымен қатар керамиканың беріктігі мен жылу-физикалық қасиеттерінің өзгеруіне фазалық трансформациялардың рөлі анықталды. Жүргізілген зерттеулер барысында ZrO2 – CeO2, ZrO2 – WO3 керамикаларындағы фазалық құрамның ауыр иондармен жоғары температуралық сәулеленуге төзімділікке өзгеруі арасындағы өзара байланыс анықталды, сондай – ақ жер бетіне жақын қабатта радиациялық индукцияланған зақымдардың жиналуына төзімділіктің жоғарылауына оң әсер ететін факторлар анықталды. Жоғары температуралы сәулелену кезінде композиттік керамиканың беткі қабаттарында ақаулардың пайда болуының негізгі механизмдері анықталды, сондай-ақ ауыр иондардың сәулеленуінен туындаған деструкция мен ыдырау процестеріне төзімділікті арттыруда фазалық құрамның өзгеруінің рөлі анықталды. Көлемді деформациялық ісіну нәтижесінде кристалдық тор көлемінің өзгеруіне байланысты беткі қабаттың ыдырау жылдамдығына сәулелену кезінде термиялық әсердің рөлі анықталды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Практическая значимость результатов проекта заключается в определении возможности применения композитных керамик на основе тугоплавких оксидных соединений в качестве радиационно – стойких материалов, способных эксплуатироваться в экстремальных условиях.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоба нәтижелерінің практикалық маңыздылығы экстремалды жағдайларда пайдалануға қабілетті радиацияға төзімді материалдар ретінде отқа төзімді оксидті қосылыстар негізінде композиттік керамиканы қолдану мүмкіндігін анықтау болып табылады.

Level of implementation (in Russian) : Не предусмотрено

Level of implementation (in Kazakh) : Қарастырылмаған

Efficiency (in Russian) : Эффективность выполнения проекта подтверждается уровнем и количеством опубликованных результатов

Efficiency (in Kazakh) : Жобаның орындалу тиімділігі жарияланған нәтижелердің деңгейі мен саны арқылы расталады

Field of application (in Russian) : Ядерная энергетика в сфере создания новых типов материалов для дисперсного ядерного топлива, а также тепловыделяющих сборок, на основе инертных матриц, обладающих повышенной устойчивостью к внешним воздействиям.

Field of application (in Kazakh) : Сыртқы әсерлерге төзімділігі жоғары инертті матрицалар негізінде дисперсті ядролық отынға, сондай-ақ жылушығарғыш жинақтарына арналған материалдардың жаңа түрлерін жасау саласындағы ядролық энергетикасы.