The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются синтетические сульфидные стандартные образцы на основе пирротина (Fe1-xS), пирита (FeS2) и халькопирита (CuFeS2), смешанные с широким спектром микроэлементов для использования в методе лазерной абляции с индуктивно-связанной плазменной масс-спектрометрией (ЛА-ИСП-МС).

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны индуктивті байланысқан плазмалық масс-спектрометриямен (LA ICP-MS) лазерлік абляция әдісінде қолдану үшін микроэлементтердің кең ауқымымен араласқан пирротин (Fe1-xS), пирит (FeS2) және халькопирит (CuFeS2) негізіндегі синтетикалық сульфидті стандартты үлгілер болып табылады.

Aim of work (in Russian) : Разработка научно-методических основ получения сульфидных фаз с гомогенным распределением примесей в масштабе 10-50 мкм для использования в качестве внешнего стандарта для метода LA-ICP-MS

Aim of work (in Kazakh) : LA-ICP-MS әдісі бойынша сыртқы стандарт ретінде пайдалану үшін 10-50 мкм масштабтағы қоспалардың біркелкі таралуымен сульфидті фазаларды алудың ғылыми-әдістемелік негіздерін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Методы исследования и характеризации полученных материалов, а также методики их синтеза в данном проекте включают синтез образцов в запаянных ампулах, механическую гомогенизацию в шаровой мельнице, оптическую микроскопию, сканирующую электронную микроскопию, рентгенофазовый анализ, а также количественный химический анализ методом лазерной абляции с индуктивно-связанной плазменной масс-спектрометрией (LA-ICP-MS); все эти методики дополняются статистической обработкой данных и сравнением результатов с литературными источниками для комплексной интерпретации свойств изучаемых материалов.

Методы исследования (на казахском) : Алынған материалдарды зерттеу және сипаттау әдістері, сондай-ақ оларды осы жобада синтездеу әдістері дәнекерленген ампулалардағы үлгілерді синтездеуді, шар диірменіндегі механикалық гомогенизацияны, оптикалық микроскопияны, сканерлейтін электронды микроскопияны, рентгенофазалық талдауды, сондай-ақ индуктивті байланысқан плазмалық масс-спектрометриямен (LA-ICP-MS) лазерлік абляция әдісімен сандық химиялық талдауды қамтиды; осы әдістемелердің барлығы деректерді статистикалық өңдеумен және зерттелетін материалдардың қасиеттерін кешенді түсіндіру үшін нәтижелерді әдеби көздермен салыстырумен толықтырылады.

Obtained results and novelty (in Russian) : В результате проекта разработаны новые методики синтеза пирротиновых, пиритовых и халькопиритовых стандартов для количественного микроанализа сульфидных минералов; оптимизация механохимической обработки и температурных режимов позволила получить образцы с высокой однородностью и низкими значениями относительного стандартного отклонения (RSD 2–3 %) для большинства элементов. Впервые показано критическое влияние параметров механохимической обработки на гомогенность распределения элементов и предложены оптимальные протоколы для различных типов сульфидных матриц. Так например для пирротина оптимизированы процессы механохимической обработки (400 об/мин с ацетоном) и отжига (600 °C), обеспечившие субмикронный размер частиц, максимальную гомогенность и RSD 2–3% для большинства элементов. Для пирита разработана методика вакуумирования ампул под нагревом до 250 °C для преодоления гигроскопичности; синтезированы стандарты с 26 микроэлементами, достигшие RSD 2–3%, и предложен альтернативный подход с эпоксидной смолой (RSD < 10%) для сохранения летучих элементов. Для халькопиритовых стандартов установлена необходимость отжига при температурах ниже 600 °C, а сухой помол при 400 об/мин обеспечивает RSD около 2% для большинства элементов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жоба нәтижесінде сульфидті минералдардың сандық микроанализі үшін пирротинді, пиритті және халькопиритті стандарттарды синтездеудің жаңа әдістері жасалды; механохимиялық өңдеуді және температуралық режимдерді оңтайландыру көптеген элементтер үшін салыстырмалы стандартты ауытқудың жоғары біртектілігі мен төмен мәндері (RSD 2-3 %) бар үлгілерді алуға мүмкіндік берді. Механикалық-химиялық өңдеу параметрлерінің элементтердің таралу біртектілігіне сыни әсері алғаш рет көрсетіліп, сульфидті матрицалардың әр түрлі типтері үшін оңтайлы хаттамалар ұсынылды. Мәселен, мысалы, пирротин үшін механохимиялық өңдеу (ацетонмен 400 айн/мин) және күйдіру (600 °C) процестері оңтайландырылған, бұл бөлшектердің субмикрондық өлшемін, максималды біртектілігін және көптеген элементтер үшін RSD 2-3% қамтамасыз етеді. Пирит үшін гигроскопияны жеңу үшін ампулаларды 250 °C дейін қыздыру арқылы вакуумдау әдісі жасалды; RSD 2-3% жеткен 26 микроэлементтермен стандарттар синтезделді және Ұшпа элементтерді сақтау үшін эпоксидті шайырмен (RSD < 10%) балама тәсіл ұсынылды. Халькопирит стандарттары үшін 600 °C-тан төмен температурада күйдіру қажеттілігі белгіленеді, ал 400 айн / мин құрғақ ұнтақтау көптеген элементтер үшін шамамен 2% RSD қамтамасыз етеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработанные стандартные материалы на основе пирротина, пирита и халькопирита представляют собой калибровочные эталоны, пригодные для аналитических целей в различных научных и производственных областях. Полученные материалы позволяют создавать точные количественные модели микроэлементного состава различных образцов и существенно повышают надежность результатов анализа за счет исключения матричных эффектов при работе с сульфидными системами. Экономическая эффективность внедрения проявляется в повышении производительности лабораторий, минимизации затрат на калибровку оборудования и улучшении качества аналитических данных, что является критически важным фактором для многих отраслей промышленности и научных исследований.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Пирротин, пирит және халькопирит негізіндегі әзірленген стандартты материалдар әртүрлі ғылыми және өндірістік салаларда аналитикалық мақсаттарға жарамды калибрлеу стандарттары болып табылады. Алынған материалдар әртүрлі үлгілердің микроэлементтік құрамының нақты сандық модельдерін жасауға мүмкіндік береді және сульфидтік жүйелермен жұмыс істеу кезінде матрицалық әсерлерді жою арқылы талдау нәтижелерінің сенімділігін едәуір арттырады. Іске асырудың экономикалық тиімділігі зертханалардың өнімділігін арттырудан, жабдықты калибрлеу шығындарын азайтудан және аналитикалық деректердің сапасын жақсартудан көрінеді, бұл көптеген салалар мен ғылыми зерттеулер үшін маңызды фактор болып табылады.

Level of implementation (in Russian) : В результате проведенных научных исследований разработаны рекомендации по совершенствованию методик синтеза матрично-согласованных стандартных материалов на основе сульфидных систем для использования в аналитических лабораториях.

Level of implementation (in Kazakh) : Жүргізілген ғылыми зерттеулердің нәтижесінде аналитикалық зертханаларда пайдалану үшін сульфидтік жүйелер негізінде матрицалық-келісілген стандартты материалдарды синтездеу әдістемелерін жетілдіру бойынша ұсынымдар әзірленді.

Efficiency (in Russian) : Достигнутые значения относительного стандартного отклонения (RSD) на уровне 2–3% для большинства элементов при диаметре лазерного пучка 60 мкм значительно превышают критический порог воспроизводимости в 10%. Разработанные стандарты позволяют увеличить производительность аналитических лабораторий, снизить себестоимость проведения анализов, повысить точность определения микроэлементов в сульфидных системах, эффективно использовать LA-ICP-MS, улучшать научно-техническую базу.

Efficiency (in Kazakh) : Лазер сәулесінің диаметрі 60 мкм болатын көптеген элементтер үшін салыстырмалы стандартты ауытқудың (RSD) 2-3% деңгейінде қол жеткізілген мәндері 10% қайталанудың критикалық шегінен едәуір асып түседі. Әзірленген стандарттар аналитикалық зертханалардың өнімділігін арттыруға, талдау жүргізу құнын төмендетуге, сульфидті жүйелердегі микроэлементтерді анықтау дәлдігін арттыруға, la-ICP-MS тиімді пайдалануға, ғылыми-техникалық базаны жақсартуға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Синтезированные пирротиновые, пиритовые и халькопиритовые стандартные образцы находят применение в широком спектре геохимических и аналитических исследований. Основные области использования включают: количественный микроанализ благородных металлов (Au, Ag, Pt, Pd, Os, Ir, Re) и переходных элементов в природных сульфидных минералах; геохимическую характеризацию рудных месторождений (медно-цинковых, железных и полиметаллических) для изучения генезиса оруденения и поисков полезных ископаемых; исследование распределения микроэлементов в сульфидных фазах древних пород для установления условий кристаллизации. Кроме того, стандарты могут использоваться в промышленных аналитических лабораториях при контроле качества минеральной продукции, в экспрессном анализе концентрированного сырья и в целях калибровки приборов LA-ICP-MS в различных аналитических центрах.

Field of application (in Kazakh) : Синтезделген пирротиндік, пириттік және халькопириттік стандартты үлгілер геохимиялық және аналитикалық зерттеулердің кең ауқымында қолданылады. Пайдаланудың негізгі бағыттарына мыналар жатады: табиғи сульфидті минералдардағы асыл металдардың (Au, Ag, Pt, PD, Os, Ir, Re) және өтпелі элементтердің сандық микроанализі; кендеу генезисін зерттеу және пайдалы қазбаларды іздеу үшін кен кен орындарының (мыс-мырыш, темір және полиметалл) геохимиялық сипаттамасы; кристалдану жағдайларын белгілеу үшін ежелгі жыныстардың сульфидті фазаларында микроэлементтердің таралуын зерттеу. Сонымен қатар, стандарттар минералды өнімнің сапасын бақылау, концентрацияланған шикізатты жедел талдау және әртүрлі талдау орталықтарында la-ICP-MS аспаптарын калибрлеу мақсатында өнеркәсіптік аналитикалық зертханаларда қолданыла алады.