The object of research, development or design (in Russian) : Объектами исследований при выполнении экспериментальной части работы служили: дикорастущие растения Казахстана различных областей - шиповник (сорт RoseCaninaL.), облепиха (сорт Алтайский), боярышник (сорт Crataegus laevigata), черноплодная рябина (Aroniamelnocarpa сорт Викинг), расторопша; продукты их переработки (экстракты, концентраты, порошок); зерновые экструзионные продукты – хлебцы, слайсы, снеки, чипсы.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Эксперименттік зерттеу нысандары: Қазақстанның әртүрлі аймақтарынан алынған жабайы өсімдіктер – итмұрын (Rose Canina L.), шырғанақ (Алтай сорты), долана (Crataegus laevigata), қаражидек шетен (Aronia melnocarpa Викинг) және ала тікен; олардың өңделген өнімдері (сығындылар, концентраттар, ұнтақ) және дәнді экструзияланған өнімдер – қытырлақ нан, слайстар, снектер және чипстер.

Aim of work (in Russian) : Цель проекта - разработка рецептур и технологий экструзионных продуктов на зерновой основе (хлебцы, снеки, слайсы, чипсы), обогащенных продуктами переработки дикорастущего сырья для повышения их пищевой, биологической ценности и микробиологической безопасности.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты тағамдық, биологиялық құндылығы мен микробиологиялық қауіпсіздігін жоғарылату үшін қайта өңделген жабайы өсімдік шикізаты өнімдерімен байытылған астық негізіндегі экструзиялық өнімдердің (қытырлақ нан, снектер, слайстар, чипстер) рецептурасы мен технологиясын жасау болып табылады.

Методы исследования (на русском) : Экспериментальные исследования выполнялись в лабораториях кафедры «Технологии хлебопродуктов и перерабатывающих производств», лабораторий «Пищевая безопасность» и испытательной лаборатории ТОО «Нутритест». Химический состав, пищевую ценность и безопасность образцов определяли по стандартным методикам. Белок определяли методом Кьельдаля, жир — методом Сокслета, углеводы - перманганатометрически; золу, органические кислоты и пищевые волокна - по соответствующим ГОСТам. Витамины (А, Е, В₅, С) и антиоксидантную активность анализировали по нормативной документации с применением прибора «ЦветЯуза-01-АА». Безопасность оценивали по содержанию токсичных элементов (Cd, Pb, As, Hg) и микробиологических показателей (КМАФАнМ, БГКП). Экстракты из плодов боярышника, облепихи, шиповника и рябины получали методом ультразвуковой экстракции, порошок расторопши - измельчением высушенного сырья. В концентратах определяли флавоноиды, полифенолы и β-каротин, а также фракционный состав полифенолов. При проведении экспериментов в готовых изделиях использовали физико-химические, биохимические, микробиологические и технологические методы с применением современных средств цифровой обработки данных

Методы исследования (на казахском) : Эксперименттік зерттеулер «Нан өнімдері және қайта өңдеу өндірістерінің технологиясы» кафедрасының, «Тағамдық қауіпсіздік» зертханасының және «Нутритест» ЖШС сынақ зертханасының базасында жүргізілді. Үлгілердің химиялық құрамы, тағамдық құндылығы және қауіпсіздігі стандартталған әдістемелер бойынша анықталды. Ақуыз мөлшері Кьельдаль әдісімен, май мөлшері Сокслет әдісімен, көмірсулар — перманганатометриялық әдіспен анықталды; күл, органикалық қышқылдар және тағамдық талшықтар тиісті МЕМСТ талаптарына сәйкес зерттелді. Витаминдер (А, Е, В₅, С) мен антиоксиданттық белсенділік нормативтік құжаттар негізінде «ЦветЯуза-01-АА» аспабы арқылы анықталды. Үлгілердің қауіпсіздігі ауыр металдар (Cd, Pb, As, Hg) мөлшері мен микробиологиялық көрсеткіштер (МАжФАМС, ІТТБ) бойынша бағаланды. Долана, шырғанақ, итмұрын және қара жемісті шетен спирттік экстракттар ультрадыбыстық экстракция әдісімен алынды, ал ала тікен ұнтағы алдын ала кептірілген шикізатты ұнтақтау арқылы дайындалды. Концентраттарда флавоноидтар, полифенолдар мен β-каротин мөлшері, сондай-ақ полифенолдардың фракциялық құрамы анықталды. Дайын өнімдерді зерттеу барысында физика-химиялық, биохимиялық және микробиологиялық , технологиялық әдістері заманауи цифрлық деректерді өңдеу құралдарын пайдаланып өңделді

Obtained results and novelty (in Russian) : Экспериментально обоснована эффективность применения дикорастущих растений Казахстана (шиповник, облепиха, боярышник, рябина, расторопша) в производстве экструзионных продуктов питания; разработана технологическая схема получения экстрактов и концентратов из плодов дикорастущего сырья и предложены режимы экстрагирования, при которых достигается наивысший выход экстрагированного сырья; разработана рецептура и предложены технологические режимы приготовления экструзионных продуктов питания на зерновой основе (хлебцы, снеки, слайсы, чипсы) с использованием продуктов переработки дикорастущего сырья; изучены физико-химические и механические процессы, происходящие при экструзионной обработке растительного сырья для получения функциональных продуктов; определены органолептические, физико-химические показатели, пищевая ценность, содержание биологически активных веществ, показатели безопасности и сроки хранения разработанных зерновых экструзионных продуктов; проведены опытно-промышленные апробации на ТОО «Боралдай Нан» технологий зерновых экструзионных продуктов; разработана техническая документация (технологическая инструкция, стандарты организации) на разработанные экструзионные продукты.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Экструзияланған тағам өнімдерін өндіруде Қазақстанның жабайы өсімдіктерін (итмұрын, шырғанақ, долана, қаражидек шетен, алатікен) пайдаланудың тиімділігі эксперименталды түрде дәлелденді; жабайы өсетін шикізат жемістерінен экстракттар мен концентраттар алудың технологиялық сұлбасы әзірленді және экстракцияланатын шикізаттың ең жоғары шығымына қол жеткізуге мүмкіндік беретін экстракциялау режимдері ұсынылды; жабайы өсетін өсімдік шикізаттарын өңдеу өнімдерін пайдалана отырып, дәнді негіздегі (хлебцы, снектер, слайстар, чипстер) экструдталған тағамдық өнімдердің рецептурасы әзірленіп, оларды дайындаудың технологиялық режимдері ұсынылды; өсімдік шикізатынан функционалды өнімдер алу үшін экструзиялық өңдеу кезінде жүретін физика-химиялық және механикалық процестер зерттелді; әзірленген дән экструзиялық өнімдерінің органолептикалық және физикалық-химиялық қасиеттері, тағамдық құндылығы, биологиялық белсенді заттардың мөлшері, қауіпсіздік көрсеткіштері және сақтау мерзімі анықталды; өңделген жабайы өсетін шикізатпен байытылған дән негізіндегі өнімдерге арналған экструзиялық технологияларды «Боралдай нан» ЖШС-де тәжірибелік-өнеркәсіптік сынақтан өткізу жүргізілді; өңделген жабайы өсетін шикізатты пайдаланып жасалған экструзиялық дән негізіндегі өнімдерге (қытырлақ нан, снектер, слайстар және чипстер) арналған техникалық құжаттамалар (технологиялық нұсқаулық, ұйым стандарты) әзірленді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : При объёме инвестиций 921 604 тенге технология производства экструзионных продуктов окупается за 2 года и 1 месяц. Рентабельность проекта составляет 24,4 %, что подтверждает его экономическую эффективность и целесообразность.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жалпы 921 604 теңге инвестициямен экструзиялық өндіріс технологиясы өзін 2 жыл 1 айда ақтайды. Жобаның пайдалылығы 24,4% құрайды, бұл оның экономикалық тиімділігі мен орындылығын растайды.

Level of implementation (in Russian) : Проведены опытно-промышленные апробации на ТОО «Боралдай Нан» технологий экструзионных продуктов на зерновой основе (хлебцы, снеки, слайсы, чипсы), обогащенных продуктами переработки дикорастущего сырья.

Level of implementation (in Kazakh) : Тәжірибелік-өндірістік апробациялар ТОО «Боралдай Нан» базасында өткізілді, онда дәнді негіздегі жабайы өсетін шикізат өнімдерімен байытылған экструзиялық өнімдер (қытырлақ нан, снектер, слайстар, чипстер) технологиялары сынақтан өткізілді,.

Efficiency (in Russian) : Разработка обеспечивает получение функциональных экструзионных продуктов на зерновой основе (хлебцы, снеки, слайсы, чипсы) обогащённых продуктами переработки дикорастущего сырья с высокой пищевой и биологической ценностью.

Efficiency (in Kazakh) : Бұл әзірлеме жоғары тағамдық және биологиялық құндылығы бар өңделген жабайы өсетін шикізатпен байытылған дәнге (қытырлақ нан, снектер, слайстар, чипстер) негізделген функционалды экструзиялық өнімдерді өндіруді қамтамасыз етеді

Field of application (in Russian) : Область применения: хлебопекарная промышленность.

Field of application (in Kazakh) : Қолданылуы: наубайхана өнеркәсібі.