The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования является фармакогенетическая и фармакокинетическая вариабельность иммуносупрессивной терапии у реципиентов почечного трансплантата. В рамках проекта изучаются генетические детерминанты метаболизма и транспорта такролимуса и микофенолата, особенности их концентрационных профилей в ранний посттрансплантационный период, а также взаимосвязь генотипа и терапевтического отклика. Результаты исследования направлены на создание научных основ для разработки персонализированных алгоритмов подбора доз иммуносупрессивных препаратов.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны – бүйрек трансплантатының реципиенттеріндегі иммуносупрессивті терапияның фармакогенетикалық және фармакокинетикалық вариабельділігі. Жоба аясында такролимус пен микофенолаттың метаболизмі мен тасымалын анықтайтын генетикалық детерминанттар, олардың ерте посттрансплантациялық кезеңдегі концентрациялық профильдерінің ерекшеліктері, сондай-ақ генотип пен терапевтикалық жауаптың өзара байланысы зерттеледі. Зерттеу нәтижелері иммуносупрессивті препараттардың дозасын жекелендіріп іріктеудің ғылыми негіздерін қалыптастыруға бағытталған.

Aim of work (in Russian) : Разработка и валидация цифровой платформы для персонализированного управления дозированием иммуносупрессивных препаратов у пациентов после трансплантации почки, с использованием фармакокинетического и фармакогенетического анализа. Платформа предназначена для оптимизации лечебного процесса, обеспечения точного подбора дозировки препаратов, снижения риска отторжения трансплантата и минимизации побочных эффектов для улучшения клинических результатов и качество жизни пациентов.

Aim of work (in Kazakh) : Бүйрек трансплантациясынан кейінгі пациенттерде иммуносупрессивті препараттардың дозасын жекелендіріп басқаруға арналған цифрлық платформаны фармакокинетикалық және фармакогенетикалық талдау негізінде әзірлеу және валидациялау. Платформа емдеу процесін оңтайландыруға, препараттардың дозасын дәл таңдауға, трансплантаттың қабылданбау қаупін азайтуға және жанама әсерлерді барынша төмендетуге бағытталған, бұл өз кезегінде клиникалық нәтижелер мен пациенттердің өмір сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.

Методы исследования (на русском) : Методологическая основа проекта включает комплекс клинико-генетических, фармакокинетических, лабораторных и биоинформационных подходов. В рамках исследования проводятся ретроспективные и проспективные клинические наблюдения среди реципиентов почечного трансплантата. Биоматериал (периферическая венозная кровь) используется для выделения геномной ДНК. Генотипирование ключевых однонуклеотидных полиморфизмов в генах CYP3A4, CYP3A5, ABCB1, UGT2B7, IMPDH1, SLCO1B1 и SLCO1B3 проводится методом ПЦР в реальном времени на платформе QuantStudio™ 3 Real-Time PCR System с использованием TaqMan-зондов. Концентрации иммуносупрессивных препаратов такролимуса и микофеноловой кислоты определяются иммунохимическими методами (анализаторы Roche Diagnostics) в динамике (0-12 ч, 3-9 сутки терапии). Клинические параметры включают показатели функции печени и почек, гематологические и биохимические маркеры.

Методы исследования (на казахском) : Жобаның әдіснамалық негізі клиникалық-генетикалық, фармакокинетикалық, зертханалық және биоинформатикалық тәсілдердің кешенін қамтиды. Зерттеу аясында бүйрек трансплантатының реципиенттері арасында ретроспективті және проспективті клиникалық бақылаулар жүргізіледі. Биоматериал ретінде (веноздық қан) геномдық ДНҚ бөлу үшін пайдаланылады. CYP3A4, CYP3A5, ABCB1, UGT2B7, IMPDH1, SLCO1B1 және SLCO1B3 гендеріндегі негізгі бірнуклеотидті полиморфизмдерді генотиптеу нақты уақытта өтетін ПТР әдісімен QuantStudio™ 3 Real-Time PCR System платформасында TaqMan-зондтарын қолдану арқылы жүзеге асырылады. Такролимус пен микофенол қышқылы сияқты иммуносупрессивті препараттардың концентрациялары иммунхимиялық әдістермен (Roche Diagnostics анализаторлары) терапияның 0–12 сағат және 3–9 тәуліктері аралығында динамикада анықталады. Клиникалық параметрлерге бауыр мен бүйрек функциясының көрсеткіштері, гематологиялық және биохимиялық маркерлер кіреді.

Obtained results and novelty (in Russian) : В течение первого года выполнения проекта проведён набор биоматериала 71 пациента для ретроспективного и 55 пациентов для проспективного исследования. Выполнена экстракция и оценка качества геномной ДНК, проведено генотипирование 17 полиморфизмов в ключевых генах метаболизма и транспорта иммуносупрессивных препаратов (CYP3A4, CYP3A5, ABCB1, SLCO1B1, UGT2B7, IMPDH1). Впервые для казахстанской когорты пациентов после трансплантации почки получены данные о распределении аллелей и генотипов, влияющих на фармакокинетику такролимуса и микофенолата. Проведено определение концентраций препаратов в ранние сроки после трансплантации, что позволило выявить закономерности достижения терапевтического диапазона и межиндивидуальные различия в экспозиции. Результаты заложили основу для построения персонализированной фармакогенетической модели подбора иммуносупрессивной терапии.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жобаның бірінші жылы аясында ретроспективті зерттеу үшін 71, ал проспективті зерттеу үшін 55 пациенттен биоматериал жиналды. Геномдық ДНҚ экстракциясы және сапасын бағалау жүргізіліп, иммуносупрессивті препараттардың метаболизмі мен тасымалына жауапты негізгі гендерде (CYP3A4, CYP3A5, ABCB1, SLCO1B1, UGT2B7, IMPDH1) 17 полиморфизмге генотиптеу орындалды. Қазақстандық бүйрек трансплантациясынан кейінгі пациенттер когортасы үшін алғаш рет такролимус пен микофенолаттың фармакокинетикасына әсер ететін аллельдер мен генотиптердің таралуы туралы деректер алынды. Препараттардың концентрацияларын трансплантациядан кейінгі ерте кезеңде анықтау арқылы терапевтік диапазонға жетудің заңдылықтары мен экспозициядағы жеке ерекшеліктер анықталды. Бұл нәтижелер иммуносупрессивті терапияны жекелендіріп таңдау үшін фармакогенетикалық модельді құруға негіз қалады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В 2025 году обеспечено выполнение всех запланированных этапов первого года проекта. Собрано и проанализировано 126 образцов биоматериала (71 ретроспективных и 55 проспективных), выполнено более 130 процедур экстракции и оценки качества ДНК. Проведено генотипирование 29 образцов по 17 полиморфизмам, определены фармакокинетические профили такролимуса и микофенолата у пациентов после трансплантации. Создана структурированная база данных генотипов и концентраций препаратов для дальнейшего моделирования. Материально-техническое обеспечение и кадровые ресурсы соответствуют плану, финансирование освоено в пределах утверждённого бюджета, отставаний по срокам нет.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : 2025 жылы жобаның бірінші жылы бойынша жоспарланған барлық кезеңдер толық орындалды. 126 биоматериал үлгісі (71 ретроспективті және 55 проспективті) жиналып, талданды, ДНҚ-ны экстракциялау және сапасын бағалау бойынша 130-дан астам процедура орындалды. 29 үлгі бойынша 17 полиморфизмге генотиптеу жүргізілді, трансплантациядан кейінгі пациенттерде такролимус пен микофенолаттың фармакокинетикалық профильдері анықталды. Алынған деректер негізінде әрі қарай модельдеу үшін генотиптер мен препарат концентрацияларының құрылымданған деректер базасы жасалды. Материалдық-техникалық қамтамасыз ету мен кадрлық ресурстар жоспарға сай, қаржыландыру бекітілген бюджет шегінде игерілді, мерзімдік кешігулер жоқ.

Level of implementation (in Russian) : Полученные результаты используются в текущей работе исследовательских подразделений и клинических баз проекта для совершенствования подходов к мониторингу иммуносупрессивной терапии. Разработанные методические решения по экстракции ДНК и генотипированию применяются при анализе новых образцов в рамках проспективного исследования. Материалы исследования включены в учебно-научный процесс и используются при подготовке публикаций.

Level of implementation (in Kazakh) : Алынған нәтижелер зерттеу бөлімшелері мен жобаның клиникалық базаларының ағымдағы жұмысында иммуносупрессивті терапияны бақылау тәсілдерін жетілдіру мақсатында қолданылады. ДНҚ экстракциясы мен генотиптеу бойынша әзірленген әдістемелік шешімдер проспективті зерттеу аясында жаңа үлгілерді талдау кезінде пайдаланылады. Зерттеу материалдары оқу-ғылыми процеске енгізіліп, жарияланымдарды дайындау барысында қолданылады.

Efficiency (in Russian) : Реализация проекта в первый год позволила сформировать научную и материально-техническую основу для дальнейшего этапа персонализированного подбора иммуносупрессии. Полученные результаты подтверждают достижение плановых показателей по сбору и анализу биоматериала, что обеспечивает высокую эффективность выполнения задач. Формирование генетической базы данных и фармакокинетических профилей создаёт предпосылки для внедрения результатов в клиническую практику трансплантационных центров.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаны алғашқы жылы іске асыру нәтижесінде иммуносупрессияны жекелендіріп іріктеудің келесі кезеңіне арналған ғылыми және материалдық-техникалық негіз қалыптастырылды. Алынған нәтижелер биоматериалды жинау мен талдау бойынша жоспарланған көрсеткіштерге қол жеткізілгенін растайды, бұл қойылған міндеттердің тиімді орындалуын қамтамасыз етеді. Генетикалық деректер базасы мен фармакокинетикалық профильдерді қалыптастыру трансплантациялық орталықтардың клиникалық тәжірибесіне нәтижелерді енгізуге алғышарттар жасайды.

Field of application (in Russian) : Трансплантология, нефрология, клиническая фармакология, медицинская генетика

Field of application (in Kazakh) : Трансплантология, нефрология, клиникалық фармакология, медициналық генетика