The object of research, development or design (in Russian) : Разведка природного водорода

The object of research, development or design (in Kazakh) : Табиғи сутекті барлау

Aim of work (in Russian) : Определить литологии, генерирующие природный водород в Казахстане, охарактеризовать эти литологии и провести газосъёмку в указанных регионах для разработки дорожной карты по разведке природного водорода в Казахстане.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстандағы табиғи сутек түзетін литологияларды анықтап, оларды сипаттау және осы аймақтарда газдық өлшеу жұмыстарын жүргізу арқылы Қазақстандағы табиғи сутекті барлауға арналған жол картасын әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Исследование объединяет геологические, геохимические и геодинамические подходы для оценки потенциала генерации водорода породами, способными к его образованию (H₂-GRTs), в Казахстане. Численное моделирование с использованием ASPECT v2.1.0 будет применено для симуляции геодинамической эволюции перидотитовых массивов, тогда как одномерное тепловое моделирование с помощью PetroMod позволит проанализировать историю погребения и созревания органически обогащённых формаций. Минералогическая и геохимическая характеристика (XRD, SEM/TEM-EDS, ICP-MS, XRF, спектроскопия Мёссбауэра, TOC и Rock-Eval) позволит определить состав пород, степень окисления и термическую зрелость. Геохимическое моделирование с использованием PHREEQC будет направлено на моделирование процессов гидратации и радиолитической генерации водорода при различных условиях. Экспериментальная проверка будет проведена с применением гидротермальных реакторов при температуре 200–300 °C, оснащённых датчиками H₂ реального времени. Интеграция моделирования, геохимических данных и экспериментальных результатов позволит определить наиболее благоприятные зоны генерации водорода и создать прогнозные карты перспективности H₂ по территории Казахстана.

Методы исследования (на казахском) : Бұл зерттеу Қазақстан аумағындағы сутек түзуге қабілетті жыныстардың (H₂-GRTs) сутек генерациялау әлеуетін бағалау үшін геологиялық, геохимиялық және геодинамикалық тәсілдерді біріктіреді. ASPECT v2.1.0 бағдарламасы арқылы сандық модельдеу перидотитті массивтердің геодинамикалық эволюциясын модельдеуге мүмкіндік береді, ал PetroMod бағдарламасымен орындалатын бірөлшемді жылулық модельдеу органикалық заттарға бай формациялардың көмілу және жетілу тарихын талдайды. Минералогиялық және геохимиялық сипаттама (XRD, SEM/TEM-EDS, ICP-MS, XRF, Мёссбауэр спектроскопиясы, TOC және Rock-Eval әдістері) жыныстардың құрамын, тотығу дәрежесін және термиялық жетілу деңгейін анықтайды. PHREEQC бағдарламасымен жүргізілетін геохимиялық модельдеу әртүрлі жағдайларда гидратация және радиолиттік сутек түзілу процестерін модельдейді. Эксперименттік тексеру 200–300 °C температурада нақты уақыттағы H₂ сенсорларымен жабдықталған гидротермалды реакторларда жүзеге асырылады. Модельдеу, геохимиялық деректер және эксперименттік нәтижелерді біріктіру арқылы сутек түзілуге қолайлы аймақтар анықталып, Қазақстан бойынша сутек перспективалылығының болжамдық карталары жасалады.

Obtained results and novelty (in Russian) : Был подготовлен доклад о природных источниках H₂ и их связи с H₂-GRT в Казахстане, разработаны литосферные и мантийные модели, созданы тепловые модели бассейнов для оценки генерации органического H₂, а также отобраны и проанализированы пробы мафических и ультрамафических пород.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазақстандағы табиғи H₂ көздері мен олардың H₂-GRT жыныстарымен байланысы туралы баяндама дайындалды, литосфералық және мантиялық модельдер әзірленді, органикалық H₂ түзілуін бағалау үшін бассейндердің жылулық модельдері жасалды, сондай-ақ мафитті және ультрамафитті жыныстардың үлгілері жиналып, талданды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Мы зафиксировали повышенные концентрации водорода в некоторых регионах, связанных с потенциальными H₂-GRT. Вблизи некоторых хромитовых рудников в массиве Кимперсай концентрация достигала примерно 65%.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Кейбір аймақтарда ықтимал H₂-GRT жыныстарымен байланысты сутектің жоғары концентрациясы тіркелді. Кимперсай массивіндегі кейбір хромит кен орындарының маңында бұл концентрация шамамен 65%-ға дейін жетті.

Level of implementation (in Russian) : Фундаментальные исследования (TRL 1 → 1).

Level of implementation (in Kazakh) : Іргелі зерттеу деңгейі (TRL 1 → 1).

Efficiency (in Russian) : Проведены измерения почвенного газа для выявления водородных выходов в районах, прилегающих к породам, генерирующим водород. Выполнен дистанционный анализ для определения «волшебных кругов». Сообщения о выходах водорода были сопоставлены с существующими геологическими данными и моделями.

Efficiency (in Kazakh) : Табиғи сутек түзетін жыныстарға жақын аймақтарда сутек шығуын анықтау үшін топырақ газының өлшемдері жүргізілді. «Ертегі шеңберлерін» анықтау мақсатында қашықтықтан зондтау талдауы орындалды. Сутек шығулары туралы деректер қолдағы геологиялық ақпараттармен және үлгілермен салыстырылды.

Field of application (in Russian) : Естественные науки, Науки о земле и окружающей среде, Геология.

Field of application (in Kazakh) : Жаратылыстану ғылымдары, Жер және қоршаған орта туралы ғылымдар, Геология.