The object of research, development or design (in Russian) : Образцы порошковой смеси нитрида бора, легированные С, Ti, Al в различных соотношениях

The object of research, development or design (in Kazakh) : Әртүрлі қатынаста C, Ti, Al легирленген бор нитридің ұнтақ қоспасының үлгілері

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является разработка высокоэффективных материалов для систем хранения и аккумулирования водорода на основе нитридов бора и исследования их свойств в широких интервалах давлений и температур

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты бор нитридтеріне негізделген сутегі сақтау және жинақтау жүйелері үшін жоғары тиімді материалдарды әзірлеу және олардың кең қысым мен температура диапазонында қасиеттерін зерттеу

Методы исследования (на русском) : • Механохимический синтез порошков в планетарной мельнице с контролем энергонапряжённости и атмосферных условий; • Рентгеноструктурный анализ (XRD) на дифрактометре X’Pert PRO для определения фазового состава и параметров решётки; • Сканирующая и просвечивающая электронная микроскопия (SEM/TEM) с энергодисперсионным анализом (EDS, STEM-INCA Energy) для изучения морфологии и распределения элементов; • Термогравиметрический и дифференциально-сканирующий анализ (TGA/DSC) - для определения температуры начала дегидрирования и энергии активации

Методы исследования (на казахском) : • Механохимиялық синтез; • Рентгенқұрылымдық талдау (XRD) - фаза құрамын анықтау; • Электрондық микроскопия (SEM/TEM, EDS) - морфология мен элементтік құрамды талдау; • Термогравиметриялық және дифференциалдық-сканерлеуші калориметрия (TGA/DSC) - сутекті бөліп шығару басталу температурасы мен активация энергиясын бағалау.

Obtained results and novelty (in Russian) : В 2025 году получены следующие результаты: • Легированные порошки нитрида бора (BN + C/Al/Ti), синтезированные методами порошковой металлургии и механохимии; • Экспериментально определены стадии формирования твердых растворов и механизмы фазовых превращений в процессе высокоэнергетической обработки; • Выявлены основные факторы, лимитирующие скорость синтеза и степень гомогенизации смеси; • Проведены исследования морфологии, структуры и элементного распределения в зависимости от энергонапряженности мельницы; • Начаты испытания по сорбции и десорбции водорода. Научная новизна заключается в экспериментальном подтверждении ранее моделируемых механизмов хранения водорода в BN-системах, а также в создании первой в Казахстане методики управляемого твердофазного синтеза BN-гидридов с контролируемыми структурными параметрами.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2025 жылы мынадай нәтижелер алынады: • C, Al және Ti элементтерімен легирленген бор нитриді негізіндегі ұнтақтар алынды; • Механохимиялық синтез барысындағы фазалық өзгерістер мен қатты ерітінділердің қалыптасу сатысы анықталды; • Синтез жылдамдығын шектейтін негізгі факторлар мен гомогенизация дәрежесіне әсер ететін параметрлер анықталды; • Морфология мен құрылымдық құрамға энергетикалық жүктеменің әсері талданды; • Сутек сіңіру/бөліп шығару сынақтары басталды. Ғылыми жаңалығы – BN-жүйелерінде сутек сақтау механизмін алғаш рет тәжірибелік тұрғыда растау және Қазақстанда бірінші рет реттелетін құрылымдық параметрлері бар BN-гидридтерін қатты фазалы синтез әдісімен жасау

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Материалы, получаемые в ходе работ 2025 года, представляют собой композиты на основе нитрида бора, легированные элементами, которые обеспечивают улучшенные сорбционные свойства и стабильность структуры. Микроструктура таких материалов характеризуется высокой однородностью, развитой пористостью и устойчивой кристаллохимической матрицей, что позволяет достигать требуемых эксплуатационных параметров при сохранении технологичности процесса. Разработанная методика синтеза отличается масштабируемостью, возможностью проведения в инертной атмосфере и применением стандартного оборудования порошковой металлургии. С экономической точки зрения технология ориентирована на использование отечественного сырья и инфраструктуры, что позволяет снизить себестоимость и повысить уровень локализации производства по сравнению с зарубежными аналогами.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : 2025 жылы алынған материалдар бор нитриді негізіндегі, сорбциялық қасиеттері мен құрылымдық тұрақтылығы жақсартылған композициялар болып табылады. Олардың микроқұрылымы біртекті, кеуектілігі дамыған және кристаллохимиялық матрицасы тұрақты, бұл қажетті пайдалану сипаттамаларын қамтамасыз етеді. Синтез әдістемесі масштабталуға бейім, инертті ортада орындалады және ұнтақтық металлургияның стандартты жабдығымен үйлесімді. Экономикалық тұрғыдан технология жергілікті шикізат пен өндірістік инфрақұрылымды пайдалануға негізделген, бұл өзіндік құнын төмендетуге және шетелдік баламаларға қарағанда өндірістің отандық деңгейін арттыруға мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : Результаты 2025 года являются этапом предпроизводственной подготовки: разработаны и опробованы экспериментальные партии порошков и методики их синтеза. Результаты используются в работе Центра «VERITAS» и служат базой для создания пилотных гидридных модулей в 2026 году.

Level of implementation (in Kazakh) : 2025 жылғы нәтижелер зертханалық тексеру сатысын құрайды. Әзірленген ұнтақтар мен синтез әдістемесі «VERITAS» орталығының жобаларында қолданылып, 2026 жылы пилоттық гидридтік модульдерді жасауға негіз болады.

Efficiency (in Russian) : Ожидаемая эффективность – увеличение водородоёмкости в 1,5 раза по сравнению с коммерческими LaNi₅-системами и снижение стоимости на 80 %. Разработка способствует импортозамещению дорогостоящих сплавов и повышает долю отечественных материалов в сфере водородной энергетики. Полученные результаты создают потенциал для патентования и коммерциализации.

Efficiency (in Kazakh) : Күтілетін тиімділік – сутек сыйымдылығын 1,5 есеге арттыру және материал құнын 80 %-ға төмендету. Жоба қымбат импорттық қорытпаларды отандық BN-негізіндегі материалдармен ауыстыруға мүмкіндік береді және патенттеу мен коммерцияландыруға жол ашады.

Field of application (in Russian) : Область применения включает системы водородного хранения, аккумуляторные устройства, а также материалы для энергетики и экологии

Field of application (in Kazakh) : Қолдану саласы сутекті сақтау жүйелерін, аккумуляторлық құрылғыларды, сондай-ақ энергетика мен экологияға арналған материалдарды қамтиды