The object of research, development or design (in Russian) : Тенденции экономизациии международных отношений Экономическая дипломатия Казахстана

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазіргі халықаралық қатынастарды экономизациялану үрдісі Қазақстан Республикасның экономикалық дипломатиясы

Aim of work (in Russian) : Выявление основных тенденции экономизациии международных отношений и особенностей экономической дипломатии Казахстана, разработать рекомендации по повышению эффективности экономической дипломатии Республики Казахстан.

Aim of work (in Kazakh) : Халықаралық қатынастарды экономизациялаудың негізгі үрдістерін және Қазақстан экономикалық дипломатиясының ерекшеліктерін анықтау, Қазақстан Республикасы экономикалық дипломатиясының тиімділігін арттыру бойынша ұсынымдар әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : На втором этапе использованы следующие методы. Сравнительно-исторический анализ позволил изучить этапы развития экономической дипломатии в разных странах, проследить её эволюцию и отличия современных подходов от классических. Для определения приоритетов экономической дипломатии применён комбинированный подход, который обеспечил ранжирование государств с учётом экономических, политических и стратегических факторов. В качестве критериев использованы торговый оборот, инвестиционный потенциал, политическая стабильность, геостратегическое значение, логистика, участие в международных организациях и др. SWOT-анализ дополнил количественные оценки стратегическими аспектами — возможностями, угрозами, сильными и слабыми сторонами двусторонних отношений. Институциональный анализ позволил определить роль государственных и негосударственных структур в реализации экономической дипломатии, а также исследовать взаимодействие РК с международными финансово-экономическими организациями. Контент-анализ официальных документов, стратегий, речей лидеров, публикаций МИД и международных организаций выявил актуальные приоритеты. Междисциплинарный подход, объединяя международные отношения, регионоведение, востоковедение, экономику и право, обеспечил систематизацию данных об инвестиционных потоках, торгово-экономических соглашениях и структуре внешней торговли РК.

Методы исследования (на казахском) : Екінші кезеңдегі ғылыми жоба қазіргі әлеуметтік-гуманитарлық бағыттардың жүйелі тұтастығына сүйенеді. Салыстырмалы-тарихи талдау әлем елдеріндегі экономикалық дипломатияның тарихи кезеңдері мен эволюциясын зерттеуге, сондай-ақ қазіргі тәсілдердің классикалық үлгілерден айырмашылығын айқындауға мүмкіндік берді. Экономикалық дипломатияның басымдықтарын анықтау үшін сандық және сапалық әдістерді біріктіретін кешенді тәсіл қолданылды. Бұл тәсіл елдерді экономикалық, саяси және стратегиялық факторларды ескере отырып саралауға жағдай жасады. Негізгі критерийлер ретінде сауда айналымы, инвестициялық әлеует, саяси тұрақтылық, геостратегиялық маңыздылық, логистика және халықаралық ұйымдарға қатысу алынған. SWOT-талдау елдер арасындағы ынтымақтастықтың мүмкіндіктері мен қатерлерін, күшті және әлсіз жақтарын бағалауға көмектесті. Институционалдық талдау экономикалық дипломатияны іске асырудағы мемлекеттік және мемлекеттік емес институттардың рөлін, сондай-ақ Қазақстанның халықаралық қаржы-экономикалық ұйымдармен өзара іс-қимылын зерделеуге мүмкіндік берді. Ресми құжаттар, стратегиялар, жетекшілердің сөздері мен халықаралық ұйым жарияланымдарына жүргізілген контент-талдау қазіргі басымдықтарды анықтады. Пәнаралық тәсіл халықаралық қатынастар, аймақтану, шығыстану, экономика және құқық бойынша деректерді біріктіре отырып, инвестициялық ағымдар, сауда-экономикалық келісімдер, экспорт пен импорт құрылымын жүйелеуге жағдай жасады.

Obtained results and novelty (in Russian) : 3 научные статьи в журналах из Перечня КОКСНВО; впервые показаны методологические подходы к исследованию и преподаванию экономической дипломатии (далее - ЭД). Создан Библиографический указатель «Экономическая дипломатия» по хронологии и основным этапам развития ЭД в изучаемых странах, в том числе РК. Выявлена многоуровневая система периодизации и ключевая роль исторического контекста и критических точек перелома. На основе проведенного обзора концептуального видения систематизированы цели, методы и инструменты ЭД во внешней политике 11 государств. Проведен анализ договоров между РК и зарубежными партнерами. Разработана комплексная типология моделей ЭД, определена роль и место ЭД 11 государств во внешней политике и описано 5 моделей ЭД Модель геоэкономического лидерства (КНР, США, РФ) Модель "догоняющего развития" (Республика Корея) Модель институциональной адаптации (Франция) Модель солидарной тюркской экономики Турецкой Республики и стран Центральной Азии, Гибридная модель многовекторной балансировки (Казахстан). Произведена оценка позиций государств в вопросе развития их экономических взаимоотношений с РК. Выявлены и систематизированы три кластера ведения ЭД. Сформирована кластеризация стран по ЭД 11 государств. Установлено, что международные финансовые институты (МФИ) выполняют в Казахстане многогранную роль. Обоснован тезис о том, что ЭД через МФИ является инструментом структурной трансформации экономики. Издан учебник «Шығыс елдерінің экономикалық дипломатиясы».

Obtained results and novelty (in Kazakh) : ҒЖБССҚК тізімдегі журналдарда 3 ғылыми мақала жарияланды. Экономикалық дипломатияны (ЭД) зерттеу мен оқытуға арналған әдіснамалық тәсілдер алғаш рет көрсетілді. Зерттелген мемлекеттерде, соның ішінде Қазақстанда, ЭД-нің қалыптасу кезеңдерін қамтитын «Экономикалық дипломатия» библиографиялық көрсеткіші әзірленді. ЭД эволюциясының көпдеңгейлі периодизациясы және тарихи контекстің шешуші рөлі айқындалды. Жүргізілген талдау негізінде 11 мемлекеттің сыртқы саясатындағы экономикалық дипломатияның мақсаттары, әдістері мен құралдары жүйеленді. ҚР мен шетелдік серіктестер арасындағы келісімдерге талдау жүргізілді. ЭД модельдерінің кешенді типологиясы жасалып, осы мемлекеттердің сыртқы саясаттағы орны анықталды. Бес үлгі сипатталды: – геоэкономикалық көшбасшылық моделі (ҚХР, АҚШ, Ресей); – «үдемелі даму» моделі (Корея Республикасы); – институционалдық бейімделу моделі (Франция); – Түркия мен Орталық Азия елдерінің экономикалық ынтымақтастық моделі; – көпвекторлы гибридтік модель (Қазақстан). Мемлекеттердің Қазақстанмен экономикалық қатынастарындағы ұстанымдары бағаланды. Экономикалық дипломатияны жүзеге асырудың үш кластері анықталып, 11 елдің ЭД бойынша кластерлік жіктелімі құрылды. Халықаралық қаржы институттарының (ХҚИ) Қазақстандағы рөлі негізделді. ЭД-нің ХҚИ арқылы іске асуы экономиканы құрылымдық трансформациялаудың құралы екені дәлелденді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : 1 Учебник 3 публикации в журналах из перечня КОКСНВО 9 доклада на международных научно-практических конференциях 3 акта внедрения

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : ҒЖБССҚК ұсынған тізімдегі журналдарда 3 ғылыми мақала Халықаралық ғылыми-практикалық конференциялардағы 9 баяндама 3 енгізу актісі

Level of implementation (in Russian) : Промежуточные результаты научного проекта внедрены в ведении учебных дисциплин, закрепленных за членами исследовательской группы данного научного проекта: Байсултанова К.Ч. - Теория и методология экономической дипломатии восточных стран - «7M02211 Востоковедение» (Научно-педагогическое), 1 курс, 6 кр. Шаймардановой З.Ж.- Актуальные проблемы международных отношений - «8D03121 - Международные отношения», докторантура, 1 курс, 5кр. - Международно-правовые подходы к урегулированию проблем региональной информационной, энергетической безопасности - «7М03121 - Международные отношения», магистратура, 2 курс, 4кр. - Институционально-правовые основы трансрегиональных отношений – «7М03121 - Международные отношения», магистратура, 1 курс,4 кр. Омаров М.М. 1) -Теория международных отношений – «7М03121 - Международные отношения», 5кр., 1 курс 2) Новый мировой порядок в системе международного права – «7М03121 - Международные отношения», 5кр., 1 курс 3) Введение в теорию международных отношений – «6B03l01 Международные отношения», 7кр., 2 курс Учебник «Экономическая дипломатия стран Востока» предназначен для изучения теоретических основ, механизмов и особенностей стран Восточной Азии. Учебник предназначен для студентов, магистрантов, соискателей, специалистов в области международных отношений, мировой экономики и дипломатии, а также интересующихся внешнеэкономической политикой стран Востока.

Level of implementation (in Kazakh) : Ғылыми жобаның аралық нәтижелері осы ғылыми жобаның зерттеу тобы мүшелеріне бекітілген оқу пәндерін жүргізу барысында енгізілді: Байсултанова К.Ч. – «Шығыс елдерінің экономикалық дипломатиясының теориясы мен әдіснамасы» пәні, «7M02211 – Шығыстану» (ғылыми-педагогикалық), 1 курс, 6 кредит. Шаймарданова З.Д. – «Халықаралық қатынастардың өзекті мәселелері» пәні, «8D03121 – Халықаралық қатынастар» (докторантура), 1 курс, 5 кредит; – «Аймақтық ақпараттық және энергетикалық қауіпсіздік мәселелерін реттеудің халықаралық-құқықтық тәсілдері», «7М03121 – Халықаралық қатынастар» (магистратура), 2 курс, 4 кредит; – «Трансөңірлік қатынастардың институционалдық-құқықтық негіздері», «7М03121 – Халықаралық қатынастар» (магистратура), 1 курс, 4 кредит. Омаров М.М.: 1. «Халықаралық қатынастар теориясы» – «7М03121 – Халықаралық қатынастар», 1 курс, 5 кредит. 2. «Халықаралық құқық жүйесіндегі жаңа әлемдік тәртіп» – «7М03121 – Халықаралық қатынастар», 1 курс, 5 кредит. 3. «Халықаралық қатынастар теориясына кіріспе» – «6B03101 – Халықаралық қатынастар», 2 курс, 7 кредит. «Шығыс елдерінің экономикалық дипломатиясы» атты оқулық Шығыс Азия елдерінің теориялық негіздерін, тетіктері мен ерекшеліктерін зерттеуге арналған. Оқулық халықаралық қатынастар, әлемдік экономика және дипломатия салаларындағы студенттерге, магистранттарға, ізденушілерге, сондай-ақ Шығыс елдерінің сыртқы экономикалық саясатына қызығушылық танытатын мамандарға арналған.

Efficiency (in Russian) : Промежуточные результаты проекта способствовали формированию тем и методологии исследовательских работ обучающихся. Проект расширил базу данных исследований по ЭД РК за счёт публикаций и докладов, а также получил распространение на международных научных площадках. На базе научно-исследовательской лаборатории ведётся подготовка магистров и докторов PhD. Исследование показало, что современные образовательные технологии и инновационные методики преподавания могут стать инструментом формирования новой школы экономической дипломатии. Исполнители проекта усилили научные компетенции и укрепили международную коллаборацию с зарубежными университетами — Карловым (Чехия), Сианско-Ливерпульским и Чжэцзянским (КНР), Кассино и Университетом Востока (Италия). Проанализирована деятельность международных финансовых институтов (МФИ) применительно к Казахстану и предложена расширенная классификация их функций, что углубляет теоретическое и практическое понимание механизмов их влияния на национальные экономики. Установлено, что Международный финансовый центр «Астана» является инновационным каналом экономической дипломатии Казахстана и отражает переход к новой парадигме — от сырьевой зависимости к технологической и финансовой открытости. МФЦА усиливает международный имидж страны, расширяет сеть партнёров и мобилизует инвестиции в приоритетные сферы, что подтверждается результатами исследования.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеудің екінші кезеңінің нәтижелері ғылыми әлеуеттің артуына ықпал етті. Аралық нәтижелер білім алушылардың зерттеу тақырыптарын айқындап, әдіснамасын қалыптастыруға мүмкіндік берді. Жоба экономикалық дипломатия бойынша ғылыми жарияланымдар арқылы ҚР зерттеулер дерекқорын толықтырды. Зерттеу нәтижелері халықаралық ғылыми алаңдарда ұсынылып, кеңінен таралды. ҚазХҚжәнеӘТУ жанындағы қолданбалы зертханада магистранттар мен PhD докторанттарын даярлау жүзеге асуда. Зерттеу білім беру технологиялары мен инновациялық оқыту әдістерінің экономикалық дипломатияның жаңа мектебін қалыптастырудағы рөлін көрсетті. Жоба орындаушылары ғылыми құзыреттіліктерін жетілдіріп, Карлов университеті (Чехия), Сиань–Ливерпуль, Чжэцзян университеті (ҚХР), Кассино және Неаполь университеттері (Италия) сияқты серіктестермен ынтымақтастықты нығайтты. Қазақстан контекстінде халықаралық қаржы институттарының (ХҚИ) қызметі талданып, олардың функцияларының кеңейтілген жіктелуі ұсынылды. Бұл ХҚИ-дың ұлттық экономикаларға әсер ету тетіктерін терең түсіндіруге мүмкіндік береді. Зерттеу Астана халықаралық қаржы орталығының (АХҚО) экономикалық дипломатияның инновациялық арнасы екенін көрсетті. АХҚО Қазақстанның шикізаттық модельден технологиялық және қаржылық ашықтыққа көшу парадигмасын бейнелейді. Орталық халықаралық беделді арттырып, серіктестік желісін кеңейтіп, басым салаларға инвестиция тартуды күшейтеді.

Field of application (in Russian) : Полученные результаты проекта имеют широкое применение в науке, государственной политике и образовательной практике. Разработанные методологические подходы, типология моделей и периодизация экономической дипломатии могут использоваться в дальнейших исследованиях международных отношений, мировой экономики и внешней политики. Систематизированные цели, методы и инструменты ЭД 11 государств предоставляют аналитическую основу для экспертных центров и органов внешнеполитического планирования. Материалы проекта — учебник «Шығыс елдерінің экономикалық дипломатиясы», библиографический указатель и сравнительный анализ моделей — могут быть интегрированы в учебные программы вузов, магистратуры и PhD, а также в систему повышения квалификации государственных служащих. Кластеризация стран по ЭД и оценка их взаимодействия с РК применимы при разработке внешнеэкономических стратегий, оптимизации переговорных процессов и повышении эффективности международного сотрудничества. Выводы о роли международных финансовых институтов как инструмента структурной трансформации экономики Казахстана могут использоваться в государственной политике по привлечению инвестиций и модернизации экономики, а также в аналитическом сопровождении внешнеэкономических проектов.

Field of application (in Kazakh) : Жобаның алынған нәтижелері ғылымда, мемлекеттік саясатта және білім беру тәжірибесінде кең қолдануға ие. Әзірленген әдіснамалық тәсілдер, модельдер типологиясы және экономикалық дипломатияның периодизациясы халықаралық қатынастар, әлемдік экономика және сыртқы саясат бойынша болашақ зерттеулерде пайдалануға болады. 11 мемлекеттің ЭД мақсаттары, әдістері мен құралдарының жүйелендірілген мазмұны сараптамалық орталықтар мен сыртқы саясатты жоспарлау құрылымдары үшін аналитикалық негіз ұсынады. Жобаның материалдары — «Шығыс елдерінің экономикалық дипломатиясы» оқулығы, библиографиялық көрсеткіш және модельдердің салыстырмалы талдауы — жоғары оқу орындарының, магистратура мен PhD бағдарламаларының оқу үдерісіне, сондай-ақ мемлекеттік қызметшілердің біліктілігін арттыру жүйесіне енгізілуі мүмкін. Елдердің ЭД бойынша кластеризациясы және олардың Қазақстанмен өзара әрекеттесуін бағалау сыртқыэкономикалық стратегияларды әзірлеуде, келіссөздер процесін оңтайландыруда және халықаралық ынтымақтастықтың тиімділігін арттыруда қолдануға болады. Қазақстан экономикасын құрылымдық трансформациялау құралы ретінде халықаралық қаржы институттарының рөлі туралы тұжырымдар инвестиция тарту, экономиканы жаңғырту және сыртқыэкономикалық жобаларды аналитикалық сүйемелдеу бағытындағы мемлекеттік саясатта пайдаланылуы мүмкін.